Port Polska uruchamia Centrum Transportu i Mobilności. Eksperci wskazują pięć trendów dla polskiego transportu

Jego eksperci będą zajmować się nie tylko koleją, ale również drogami, lotnictwem, transportem publicznym i logistyką. W pierwszym materiale CTM wskazano pięć trendów, które zdaniem zespołu będą w najbliższych latach kształtowały polski system transportowy. O ZSK pisaliśmy w InfoRail.pl.

Rozkład jazdy:

1. Jakie zadania będzie realizowało Centrum Transportu i Mobilności utworzone przez Port Polska?
2. Jakie pięć kluczowych trendów będzie zdaniem ekspertów CTM kształtować polski transport w kolejnych latach?
3. Jaką rolę w systemowym planowaniu transportu mają odgrywać Zintegrowana Sieć Kolejowa, Horyzontalny Rozkład Jazdy oraz modele transportowe rozwijane przez Port Polska?

Port Polska tworzy własne centrum kompetencji transportowych

Punktem wyjścia dla działalności Centrum są Koleje Dużych Prędkości oraz projekty rozwijane już przez Port Polska, w tym Zintegrowana Sieć Kolejowa, Horyzontalny Rozkład Jazdy, Pasażerski Model Transportowy czy Lokalne Huby Mobilności. Założeniem jest odejście od traktowania poszczególnych inwestycji jako niezależnych przedsięwzięć i spojrzenie na nie jako na elementy jednego systemu.

Uruchomienie Centrum Transportu i Mobilności ma być odpowiedzią na skalę zmian, przed którymi stoi polski transport. Obejmują one zarówno budowę Kolei Dużych Prędkości, jak i modernizację istniejących linii kolejowych, rozwój lotnisk i transportu publicznego oraz zwiększanie znaczenia przewozów intermodalnych.

Według Port Polska przy tak dużej liczbie przedsięwzięć infrastrukturalnych planowanie poszczególnych inwestycji w oderwaniu od pozostałych elementów systemu staje się niewystarczające.

CTM ma jednocześnie pełnić funkcję centrum kompetencji, ośrodka analiz strategicznych oraz zespołu projektowo-doradczego. Centrum będzie rozwijało własne narzędzia i metodyki, analizowało długoterminowe zmiany zachodzące w transporcie, a następnie przekładało wyniki analiz na rozwiązania możliwe do zastosowania podczas przygotowania i realizacji konkretnych przedsięwzięć.

Zespół tworzą pracownicy Port Polska – planiści transportu, projektanci, analitycy oraz ekonomiści posiadający doświadczenie zdobyte przy przygotowywaniu projektów transportowych spółki.

Kompetencje CTM mają być wykorzystywane nie tylko przy przedsięwzięciach samego Port Polska. Centrum ma również pracować na potrzeby administracji państwowej, samorządów i partnerów zagranicznych.

– Decyzje transportowe, które podejmujemy dziś, będą wpływać na sposób, w jaki będziemy podróżować przez kolejne dziesięciolecia. Dlatego muszą opierać się na danych, analizach i rzeczywistych potrzebach pasażerów oraz gospodarki. Chcemy patrzeć nie tylko na pojedyncze inwestycje, ale na ich wpływ na cały system i kształtować rozwiązania, które przynoszą największe korzyści. Taką rolę ma pełnić Centrum Transportu i Mobilności – mówi Piotr Rachwalski, członek zarządu ds. kolei Port Polska.

Koleje Dużych Prędkości jako punkt wyjścia

Jednym z fundamentów systemowego podejścia mają być Koleje Dużych Prędkości. Nie chodzi jednak wyłącznie o budowę nowych linii pozwalających na szybszą jazdę pociągów.

CTM ma analizować sposób, w jaki nowa infrastruktura będzie współpracowała z istniejącą siecią kolejową, transportem regionalnym i lokalnym, innymi środkami komunikacji oraz całym łańcuchem podróży pasażera.

Port Polska wskazuje, że podobne podejście jest już wykorzystywane w kilku rozwijanych projektach.

Jednym z nich jest Zintegrowana Sieć Kolejowa, czyli długoterminowa koncepcja rozwoju polskiej infrastruktury kolejowej. Kolejnym jest Horyzontalny Rozkład Jazdy, którego zadaniem jest stworzenie skoordynowanej i atrakcyjnej oferty połączeń pasażerskich.

Do tego dochodzi Pasażerski Model Transportowy wykorzystywany do prognozowania ruchu, koncepcja Lokalnych Hubów Mobilności integrujących różne środki transportu oraz System Transportu Intermodalnego, związany z rozwojem terminali i rynku intermodalnych przewozów towarowych.

Elementem tego systemu jest również tabor. Port Polska wskazuje tutaj na zakup i leasing nowoczesnych pociągów w formule ROSCO.

– Wpisujemy się w budowanie nowej jakości transportu. Przygotowujemy i projektujemy rozwiązania dla nowych linii kolejowych realizowanych przez Port Polska. Dajemy sieciowe spojrzenie w skali kraju, niezbędne do zwiększenia dostępności transportowej i podejmowania trafnych decyzji inwestycyjnych. Współpracujemy z samorządami i innymi partnerami, tak aby spójnie planować i efektywnie realizować projekty transportowe – wskazuje Michał Jasiak, Wicedyrektor Podprogramu Kolejowego Port Polska.

Pierwszy trend: dostępność zamiast liczby kilometrów

Pierwszym z pięciu trendów wskazanych przez ekspertów CTM jest zmiana sposobu oceny inwestycji transportowych.

Zdaniem Centrum sukcesu programu infrastrukturalnego nie powinno się mierzyć wyłącznie liczbą kilometrów wybudowanych dróg lub linii kolejowych. Znacznie istotniejsze ma być to, w jakim stopniu inwestycja rzeczywiście poprawia dostępność transportową mieszkańców i gospodarki.

Dobrym przykładem skali wyzwań jest Zintegrowana Sieć Kolejowa. Jej założenia przewidują około 4700 km nowych linii kolejowych oraz modernizację około 5600 km istniejących tras.

Samo powstanie infrastruktury nie zagwarantuje jednak pełnego wykorzystania jej możliwości. Nowe linie muszą zostać odpowiednio połączone z istniejącą siecią, ofertą przewozową oraz koleją regionalną i transportem lokalnym.

W efekcie pytanie o to, ile kilometrów infrastruktury powstanie, ma być uzupełnione o analizę tego, ilu mieszkańców uzyska dzięki niej lepszy dostęp do transportu i jak wpłynie ona na funkcjonowanie gospodarki.

Drugi trend: nowe sposoby finansowania transportu

Ogromna skala planowanych inwestycji oznacza również konieczność poszukiwania nowych sposobów ich finansowania.

Środki budżetowe i fundusze europejskie nadal będą odgrywały podstawową rolę, ale według CTM coraz większego znaczenia mogą nabierać mechanizmy pozwalające na zaangażowanie kapitału prywatnego oraz instytucjonalnego.

Wśród potencjalnych rozwiązań wymieniane są między innymi partnerstwo publiczno-prywatne oraz regulowana baza aktywów.

Nie oznacza to jednak zastosowania jednego modelu do wszystkich przedsięwzięć. Eksperci wskazują na konieczność dopasowania sposobu finansowania do charakteru konkretnej infrastruktury lub usługi. Istotny będzie również odpowiedni podział ryzyka pomiędzy sektor publiczny i prywatnych partnerów.

Trzeci trend: pasażer i cała jego podróż

Trzeci obszar dotyczy kształtowania mobilności. W tym przypadku punktem odniesienia ma być nie pojedynczy środek transportu, lecz cała podróż pasażera – od miejsca rozpoczęcia do celu.

O wyborze pociągu, autobusu, samochodu czy transportu miejskiego decyduje bowiem nie tylko sama dostępność infrastruktury. Coraz większe znaczenie mają czas przejazdu, niezawodność, częstotliwość kursowania, komfort oraz łatwość przesiadania się pomiędzy poszczególnymi środkami transportu.

Odpowiedzią ma być rozwój podróży w formule door-to-door. Kolej dalekobieżna powinna więc współpracować z koleją regionalną, autobusami, komunikacją miejską oraz pozostałymi formami mobilności.

Istotne będzie również koordynowanie rozkładów jazdy. Z punktu widzenia pasażera nawet szybkie połączenie kolejowe może bowiem tracić atrakcyjność, jeśli dalsza część podróży wymaga długiego oczekiwania na przesiadkę.

Czwarty trend: zsynchronizowana intermodalność

Systemowe podejście CTM obejmuje również przewozy towarowe.

Czwartym wskazanym trendem jest rozwój zsynchronizowanej intermodalności. Chodzi o coraz bardziej elastyczne wykorzystywanie kolei, transportu drogowego i morskiego w ramach jednego łańcucha logistycznego.

Kierunkiem rozwoju ma być synchromodalność. W takim modelu wybór sposobu przewozu może być na bieżąco dostosowywany między innymi do oczekiwanego czasu dostawy, kosztów oraz dostępnej przepustowości poszczególnych gałęzi transportu.

Do stworzenia takiego systemu potrzebne są nie tylko odpowiednio rozmieszczone terminale intermodalne. Konieczna jest również infrastruktura zapewniająca sprawny dostęp do nich oraz cyfrowa koordynacja całego procesu transportowego.

W przypadku Polski szczególnego znaczenia nabiera więc odpowiednie powiązanie terminali z siecią kolejową, portami morskimi i transportem drogowym.

Piąty trend: dane stają się elementem infrastruktury

Ostatnim z pięciu trendów są kompetencje 4.0 oraz analityka danych.

CTM zakłada, że nowoczesnego systemu transportowego nie można efektywnie projektować wyłącznie na podstawie dotychczasowych doświadczeń. Coraz większą rolę odgrywają modele pozwalające przewidywać popyt, porównywać różne scenariusze rozwoju i oceniać potencjalne efekty inwestycji jeszcze przed rozpoczęciem budowy.

Port Polska rozwija w tym celu Pasażerski Model Transportowy oraz Towarowy Model Transportowy. Pierwszy pozwala analizować i prognozować ruch pasażerski, drugi ma pełnić podobną funkcję w odniesieniu do przepływów towarowych.

W tym ujęciu dane stają się jednym z elementów infrastruktury transportowej. Mają pomagać nie tylko w wyborze konkretnych inwestycji, ale również w ich koordynacji i efektywniejszym wykorzystywaniu dostępnych środków finansowych.

Pięć trendów ma prowadzić do jednego systemu transportowego

Wszystkie wskazane przez CTM trendy łączy odejście od planowania transportu jako zbioru niezależnych inwestycji.

Poprawa dostępności wymaga analizowania całej sieci. Kształtowanie mobilności oznacza integrację różnych środków transportu. Rozwój intermodalności wymaga współpracy infrastruktury, terminali i operatorów, natomiast ogromna skala inwestycji powoduje konieczność poszukiwania odpowiednich modeli finansowych. Fundamentem podejmowanych decyzji mają być dane oraz rozwijane kompetencje analityczne.

Taką funkcję ma pełnić nowe Centrum Transportu i Mobilności Port Polska. CTM będzie łączyło prace nad narzędziami i metodykami z analizami strategicznymi oraz działalnością projektowo-doradczą. Do współpracy mają być włączane administracja państwowa, samorządy, środowisko naukowe i uczestnicy rynku.

Celem ma być przełożenie analiz na rozwiązania możliwe do praktycznego wdrożenia, tak aby planowane w Polsce inwestycje kolejowe, drogowe, lotnicze, miejskie i logistyczne nie funkcjonowały jako odrębne przedsięwzięcia, lecz wzajemnie się uzupełniały i wspólnie zwiększały dostępność transportową kraju.