Belgia otwiera rynek kolejowych przewozów pasażerskich. Rząd rozpoczyna proces liberalizacji

Zmiany mają wejść w życie po wygaśnięciu obecnej umowy o świadczenie usług publicznych zawartej z narodowym przewoźnikiem SNCB, obowiązującej do 2032 roku.

Rozkład jazdy:

1. Na czym polega planowana liberalizacja rynku pasażerskich przewozów kolejowych w Belgii i kiedy ma zostać wdrożona?
2. Jaką rolę po 2032 roku będą odgrywać przetargi w wyborze operatorów świadczących publiczne przewozy kolejowe?
3. W jaki sposób belgijski rząd zamierza zachować jednolity system biletowy i ciągłość przewozów po otwarciu rynku na konkurencję?

Koniec monopolu po 2032 roku

To jedna z najważniejszych decyzji regulacyjnych dotyczących kolei w Europie w ostatnich miesiącach. Belgia dołącza tym samym do państw, które stopniowo otwierają rynek przewozów pasażerskich na konkurencję zgodnie z założeniami Czwartego Pakietu Kolejowego Unii Europejskiej.

Obecnie przewozy pasażerskie realizowane w ramach usług publicznych są wykonywane przez SNCB na podstawie umowy zawartej z belgijskim państwem na lata 2023–2032. Kontrakt został przyznany bez przetargu tuż przed wejściem w życie unijnych przepisów ograniczających możliwość bezpośredniego powierzania takich usług.

Po zakończeniu obowiązywania obecnej umowy nowy model będzie opierał się na stopniowym organizowaniu konkurencyjnych postępowań przetargowych. Oznacza to, że przewozy będą mogły być realizowane nie tylko przez narodowego przewoźnika, ale również przez innych operatorów, którzy wygrają przetargi na obsługę poszczególnych połączeń lub pakietów tras.

Liberalizacja będzie przebiegać etapami

Belgijskie władze podkreślają, że otwarcie rynku nie nastąpi jednorazowo. Reforma została zaplanowana jako proces rozłożony na kilka lat.

Pierwszym elementem będzie sukcesywne ogłaszanie przetargów na świadczenie usług publicznych. Jednocześnie przewidziano możliwość zawierania z SNCB przejściowych umów dla tych obszarów, które nie zostaną jeszcze objęte postępowaniami konkurencyjnymi w momencie wygaśnięcia obecnego kontraktu. Ma to zapewnić ciągłość funkcjonowania systemu kolejowego i uniknąć zakłóceń w przewozach pasażerskich.

Powstanie nowy organ odpowiedzialny za planowanie przewozów

Jednym z najważniejszych elementów reformy będzie utworzenie silnego federalnego organu odpowiedzialnego za strategiczne planowanie kolejowych przewozów pasażerskich.

Nowa instytucja ma odpowiadać za przygotowywanie przetargów, zarządzanie kontraktami zawieranymi z operatorami oraz nadzór nad funkcjonowaniem całego systemu. Rząd zakłada również stworzenie odpowiednich narzędzi do koordynacji rozkładów jazdy, zapewnienia interoperacyjności technicznej oraz efektywnego wykorzystania infrastruktury i taboru.

Jednolity system biletowy pozostanie priorytetem

Mimo otwierania rynku na konkurencję belgijskie władze chcą zachować spójność oferty dla pasażerów.

Reforma przewiduje utrzymanie jednolitego systemu taryfowego oraz zintegrowanej sprzedaży biletów, niezależnie od liczby operatorów obsługujących poszczególne połączenia. Takie rozwiązanie ma zapobiec sytuacji, w której pasażerowie musieliby kupować oddzielne bilety u różnych przewoźników, jak ma to miejsce na części zliberalizowanych rynków.

Belgia dostosowuje się do unijnych przepisów

Planowane zmiany wynikają przede wszystkim z konieczności dostosowania belgijskiego rynku do przepisów Unii Europejskiej. Czwarty Pakiet Kolejowy zakłada, że od grudnia 2023 roku podstawowym sposobem powierzania usług publicznych w pasażerskim transporcie kolejowym powinny być konkurencyjne przetargi, a nie bezpośrednie zlecanie ich narodowym operatorom.

Belgijski minister mobilności Jean-Luc Crucke ma teraz przygotować szczegółowy harmonogram wdrażania reformy oraz przedstawić go Radzie Ministrów do zatwierdzenia.

Kolejny krok w europejskiej liberalizacji kolei

Belgia nie jest pierwszym krajem, który otwiera rynek przewozów pasażerskich na konkurencję. Podobne rozwiązania funkcjonują już między innymi we Włoszech, Hiszpanii, Szwecji czy Austrii, gdzie pojawienie się nowych operatorów zwiększyło konkurencję na wybranych trasach.

Decyzja belgijskiego rządu oznacza jednak, że kolejny ważny rynek kolejowy w Europie rozpoczyna proces odchodzenia od modelu opartego wyłącznie na narodowym przewoźniku. Efekty reformy będą obserwowane przez cały sektor, ponieważ mogą stać się punktem odniesienia dla kolejnych państw przygotowujących podobne zmiany.