ALLRAIL: Planowane zmiany w ustawie o publicznym transporcie zbiorowym budzą kontrowersje. Ograniczenie konkurencji

Przepis ten od kilku lat stanowi jeden z fundamentów funkcjonowania rynku regionalnych przewozów kolejowych, wprowadzając obowiązek organizowania konkurencyjnych przetargów na świadczenie usług.

Rozkład jazdy:

1. Jaką rolę pełni art. 22a ustawy o publicznym transporcie zbiorowym w funkcjonowaniu rynku kolejowego?
2. Jakie konsekwencje może mieć uchylenie tego przepisu dla Polski w relacjach z Unią Europejską?
3. W jaki sposób zmiany w przepisach mogą wpłynąć na konkurencję i jakość usług dla pasażerów?

Znaczenie art. 22a dla rynku kolejowego

Proponowane zmiany wywołują sprzeciw części środowiska branżowego, które wskazuje, że odejście od tego mechanizmu może ograniczyć konkurencję i negatywnie wpłynąć na jakość usług świadczonych pasażerom.

Art. 22a został wprowadzony jako rozwiązanie systemowe, mające na celu uporządkowanie zasad przyznawania przewozów kolejowych. Jego głównym założeniem było odejście od bezpośredniego powierzania usług na rzecz otwartych i transparentnych postępowań przetargowych.

Dzięki temu mechanizmowi możliwe stało się zwiększenie efektywności wykorzystania środków publicznych oraz poprawa jakości usług poprzez konkurencję pomiędzy operatorami. Od grudnia 2020 roku przetargi stały się standardową formą wyboru przewoźników, natomiast bezpośrednie powierzanie usług zostało ograniczone do wyjątkowych sytuacji.

Zgodność z prawem Unii Europejskiej

Wprowadzenie tego przepisu było bezpośrednio związane z koniecznością dostosowania polskiego prawa do regulacji unijnych, w szczególności Czwartego Pakietu Kolejowego. Art. 22a wszedł w życie 3 grudnia 2019 roku jako element realizacji zobowiązań wynikających z decyzji Komisji Europejskiej dotyczącej pomocy państwa dla Przewozów Regionalnych.

Zgodnie z tymi regulacjami państwa członkowskie zobowiązane są nie tylko do przestrzegania przepisów prawa unijnego, ale również do realizacji ich celu, jakim jest zapewnienie uczciwej konkurencji na rynku transportowym.

Ryzyko konsekwencji ze strony Komisji Europejskiej

Eksperci wskazują, że uchylenie art. 22a może wiązać się z poważnymi konsekwencjami prawnymi. W przypadku odejścia od zobowiązań uzgodnionych z Komisją Europejską istnieje ryzyko ponownego wszczęcia postępowań dotyczących pomocy publicznej.

Doświadczenia innych krajów pokazują, że takie sytuacje mogą prowadzić do konieczności wprowadzenia działań naprawczych, a nawet do obowiązku zwrotu przyznanych środków. Przykłady interwencji Komisji w podobnych sprawach wskazują, że konsekwencje mogą być zarówno finansowe, jak i systemowe.

Możliwy wpływ na rynek i pasażerów

Ewentualne zniesienie obowiązku organizowania przetargów mogłoby oznaczać powrót do modelu bezpośredniego powierzania usług wybranym operatorom. Zdaniem krytyków tego rozwiązania, takie podejście ogranicza konkurencję, zmniejsza przejrzystość rynku i może prowadzić do spadku jakości świadczonych usług.

W dłuższej perspektywie zmiany te mogłyby wpłynąć na funkcjonowanie całego sektora kolejowego, w tym na poziom inwestycji, innowacyjność oraz dostępność usług dla pasażerów.

Kluczowy przepis dla przyszłości kolei regionalnej

Art. 22a nie jest jedynie technicznym elementem systemu prawnego, lecz jednym z kluczowych narzędzi regulujących rynek kolejowy w Polsce. Jego rola polega na zapewnieniu równych zasad konkurencji, przejrzystości oraz zgodności z europejskimi standardami.

Decyzja o jego ewentualnym uchyleniu może mieć dalekosiężne skutki – zarówno dla funkcjonowania rynku kolejowego, jak i dla relacji Polski z instytucjami unijnymi.