Hiszpania zaostrza zasady bezpieczeństwa kolei dużych prędkości. Sztuczna inteligencja, ERTMS i ograniczenie liczby pociągów

Program obejmuje osiem działań, w tym wykorzystanie sztucznej inteligencji, stworzenie cyfrowego bliźniaka sieci kolejowej, modernizację systemów sterowania ruchem oraz zaostrzenie procedur obowiązujących kontrolerów ruchu. Do czasu zakończenia prac związanych z wdrożeniem ERTMS poziomu 2 i przeprowadzeniem audytu bezpieczeństwa liczba połączeń na trasie Madryt–Sewilla zostanie ograniczona. Polityczną konsekwencją katastrofy była również dymisja ministra transportu Óscara Puente. O wypadku pisaliśmy w InfoRail.pl.

Rozkład jazdy:

1. Jakie zmiany w systemach sterowania ruchem kolejowym wprowadzi Hiszpania po katastrofie pod Urdą?
2. Dlaczego na trasie Madryt–Sewilla zostanie ograniczona liczba pociągów i jaką rolę odegra system ERTMS poziomu 2?
3. Jakie nowe rozwiązania dotyczące bezpieczeństwa pasażerów, pracy kontrolerów ruchu i wykorzystania sztucznej inteligencji przewiduje rządowy plan?

Tragiczne zderzenie pociągów impulsem do zmian

28 października 2026 roku w pobliżu miejscowości Urda, niedaleko Toledo, doszło do zderzenia dwóch pociągów dużych prędkości kursujących na trasie Madryt–Sewilla. Katastrofa pochłonęła życie 69 osób, a około 200 zostało rannych.

Był to kolejny tragiczny wypadek na hiszpańskiej kolei dużych prędkości w 2026 roku. Wcześniej, 18 stycznia, w Adamuz doszło do wykolejenia pociągu, w którym zginęło 46 osób. Przyczyną tamtego zdarzenia było pęknięcie szyny.

Seria katastrof wywołała dyskusję o stanie bezpieczeństwa hiszpańskiej infrastruktury kolejowej, skuteczności systemów sterowania ruchem oraz organizacji pracy personelu odpowiedzialnego za prowadzenie pociągów.

3 listopada hiszpańska Rada Ministrów przyjęła plan nadzwyczajnych działań, którego celem jest ograniczenie ryzyka podobnych zdarzeń oraz poprawa procedur postępowania w sytuacjach awaryjnych.

Program podzielono na trzy obszary: innowacje technologiczne, procedury kontroli i bezpieczeństwa oraz organizację pracy i szkolenia personelu.

Nowe oprogramowanie dla centrów sterowania ruchem

Jednym z najważniejszych elementów planu jest opracowanie nowego oprogramowania dla kolejowych centrów sterowania ruchem.

System ma zapewnić kontrolerom bardziej przejrzysty dostęp do informacji o lokalizacji pociągów, stanie infrastruktury oraz sytuacji na poszczególnych odcinkach sieci.

Wśród planowanych funkcji znalazły się automatyczne ostrzeżenia, elektroniczne rejestry komunikacji telefonicznej oraz listy kontrolne służące do potwierdzania poprawności podejmowanych decyzji.

Zmiany obejmą również sposób prezentowania informacji na ekranach stanowisk sterowania. Nowe rozwiązania mają ułatwić pracownikom szybkie rozpoznawanie sytuacji ruchowej i identyfikowanie potencjalnych zagrożeń.

Rząd zakłada, że lepsza organizacja informacji i automatyzacja części procesów pozwolą ograniczyć ryzyko błędów podczas prowadzenia ruchu kolejowego.

Sztuczna inteligencja będzie nadzorować ruch pociągów

Hiszpania zamierza wykorzystać sztuczną inteligencję do wspomagania pracy kolejowych centrów sterowania ruchem.

W ramach programu ma powstać specjalny system AI oraz cyfrowy bliźniak sieci kolejowej. Rozwiązania te będą służyły do monitorowania funkcjonowania infrastruktury, analizowania sytuacji ruchowej oraz przewidywania potencjalnych problemów.

Cyfrowy bliźniak ma umożliwiać odwzorowanie pracy sieci kolejowej w środowisku informatycznym. Dzięki temu możliwe będzie analizowanie różnych scenariuszy i wykrywanie nieprawidłowości.

System sztucznej inteligencji ma również monitorować rozmowy prowadzone pomiędzy maszynistami a pracownikami centrów sterowania ruchem.

Celem takiego rozwiązania jest wspomaganie personelu w identyfikowaniu sytuacji wymagających szczególnej uwagi oraz ograniczenie prawdopodobieństwa błędów ludzkich.

Hiszpański rząd traktuje ten projekt jako nowe podejście do nadzorowania bezpieczeństwa ruchu kolejowego. Szczegółowego harmonogramu wdrożenia systemów AI i cyfrowego bliźniaka jeszcze nie przedstawiono.

ERTMS poziomu 2 na trasie Madryt–Sewilla

Kolejnym działaniem będzie zakończenie wdrażania systemu ERTMS poziomu 2 na linii dużych prędkości Madryt–Sewilla.

ERTMS to europejski system zarządzania ruchem kolejowym, którego zadaniem jest zwiększanie bezpieczeństwa oraz interoperacyjności transportu kolejowego. Jego drugi poziom umożliwia przekazywanie informacji związanych z prowadzeniem pociągu za pośrednictwem łączności radiowej pomiędzy pojazdem a infrastrukturą sterowania ruchem.

Hiszpańskie władze zamierzają zakończyć wdrożenie tego rozwiązania zgodnie z przyjętym harmonogramem.

Równocześnie Państwowa Agencja Bezpieczeństwa Kolejowego (AESF) przeprowadzi nadzwyczajny audyt systemów bezpieczeństwa na trasie Madryt–Sewilla.

Kontrola ma zaktualizować ustalenia poprzedniego audytu, przeprowadzonego w listopadzie 2025 roku.

Zakończenie obu działań przewidywane jest na początek 2027 roku.

Mniej pociągów do czasu zakończenia prac

Do czasu pełnego wdrożenia ERTMS poziomu 2 oraz zakończenia nadzwyczajnego audytu bezpieczeństwa liczba połączeń na linii Madryt–Sewilla zostanie ograniczona.

Decyzja ma charakter tymczasowy i będzie obowiązywać do czasu zakończenia zaplanowanych prac i kontroli.

Rząd nie określił, o ile zmniejszy się liczba kursujących pociągów ani które połączenia zostaną objęte ograniczeniami.

Zmniejszenie częstotliwości kursowania ma być jednym z działań ostrożnościowych podejmowanych do czasu zakończenia zaplanowanych prac i kontroli.

Dwie osoby będą zatwierdzać decyzje w sytuacjach awaryjnych

Istotne zmiany obejmą również zasady podejmowania decyzji w centrach sterowania ruchem.

Nowe przepisy przewidują wprowadzenie obowiązkowej weryfikacji decyzji przez drugiego kontrolera w sytuacjach, gdy ruch kolejowy odbywa się w warunkach ograniczonej dostępności systemów zabezpieczenia.

Dotyczy to przede wszystkim przypadków, w których automatyczne systemy blokady nie są dostępne i konieczne jest stosowanie zastępczych procedur prowadzenia ruchu.

W takich okolicznościach decyzje podejmowane przez jednego pracownika będą musiały zostać sprawdzone i zatwierdzone przez co najmniej drugą osobę.

Mechanizm podwójnej kontroli ma zmniejszyć ryzyko podjęcia błędnej decyzji w sytuacjach szczególnie wymagających.

Dodatkowo AESF przeprowadzi przegląd przepisów i procedur operacyjnych obowiązujących na hiszpańskiej kolei.

Zmiany także we wnętrzach pociągów dużych prędkości

Plan bezpieczeństwa nie ogranicza się do infrastruktury i sterowania ruchem. Hiszpańskie władze zamierzają również przeanalizować możliwości zwiększenia bezpieczeństwa pasażerów wewnątrz wagonów.

Niezależni eksperci przygotują opracowanie dotyczące dodatkowych środków bezpieczeństwa biernego.

Jednym z rozważanych rozwiązań jest przebudowa przestrzeni przeznaczonych do przewozu bagażu.

Obecnie w wielu pociągach walizki i inne przedmioty przewożone są na otwartych półkach oraz w ogólnodostępnych miejscach bagażowych.

Hiszpański rząd chce zbadać możliwość stosowania zamkniętych przedziałów bagażowych, które ograniczałyby przemieszczanie się przedmiotów podczas gwałtownego hamowania lub zderzenia.

Takie rozwiązania mogłyby zmniejszyć ryzyko obrażeń spowodowanych przez bagaże przemieszczające się we wnętrzu wagonu podczas wypadku.

Na obecnym etapie nie podjęto decyzji o obowiązkowym wprowadzeniu zamkniętych schowków. Ich zastosowanie będzie przedmiotem analiz ekspertów.

Więcej pracowników i nowe zasady odpoczynku

Trzecia część rządowego programu dotyczy personelu odpowiedzialnego za bezpieczeństwo ruchu kolejowego.

Hiszpania zamierza zwiększyć zatrudnienie w centrach sterowania ruchem oraz poprawić warunki pracy kontrolerów.

Planowane są między innymi zmiany zasad organizacji odpoczynku, tak aby lepiej odpowiadały okresom największego obciążenia pracą.

Rząd przewiduje odpowiednią zmianę przepisów regulujących warunki pracy osób zarządzających ruchem kolejowym.

Rozszerzone zostaną także procedury monitorowania zmęczenia pracowników.

Dotychczas rozwiązania te były rozwijane przede wszystkim w odniesieniu do maszynistów. Nowy program przewiduje objęcie nimi również innych stanowisk mających istotny wpływ na bezpieczeństwo.

Dotyczy to między innymi personelu odpowiedzialnego za bezpieczeństwo podczas prowadzenia robót kolejowych.

Dodatkowe szkolenia i symulacje sytuacji kryzysowych

Hiszpański rząd zapowiedział również rozbudowę systemu szkolenia pracowników centrów sterowania ruchem.

Nowe rozwiązania mają obejmować programy mentoringowe, dodatkowe uprawnienia i certyfikacje oraz regularne ćwiczenia dotyczące postępowania w sytuacjach nietypowych.

Szczególny nacisk zostanie położony na przygotowanie personelu do działania w warunkach awaryjnych, gdy standardowe systemy zabezpieczenia ruchu nie funkcjonują w pełnym zakresie.

Cykliczne symulacje mają umożliwić pracownikom doskonalenie umiejętności podejmowania decyzji pod presją czasu i w warunkach zwiększonego ryzyka.

Rząd zakłada, że połączenie dodatkowych szkoleń, lepszej organizacji pracy i nowych narzędzi technologicznych pozwoli zwiększyć niezawodność całego systemu kolejowego.

Naprawa linii Madryt–Sewilla po katastrofie

Hiszpańskie władze przedstawiły również informacje dotyczące przywrócenia ruchu na odcinku uszkodzonym podczas katastrofy pod Urdą.

Zakończono już usuwanie wykolejonych pojazdów, a zarządca infrastruktury wystąpił o zgodę sądu na rozpoczęcie odbudowy torowiska.

Według informacji przekazanych przez resort transportu bezpośrednie uszkodzenia obejmują nieco ponad 40 metrów toru. Ze względów bezpieczeństwa zdecydowano jednak o przeprowadzeniu prac na odcinku liczącym około 400 metrów.

Po uzyskaniu wymaganej zgody sądowej roboty mają potrwać maksymalnie dziesięć dni kalendarzowych.

Przywrócenie ruchu nie będzie jednak oznaczało natychmiastowego powrotu do dotychczasowej liczby połączeń. Ograniczenia mają pozostać w mocy do czasu zakończenia prac nad ERTMS poziomu 2 i dodatkowej kontroli bezpieczeństwa.

Minister transportu podał się do dymisji

Katastrofa pod Urdą doprowadziła również do poważnych konsekwencji politycznych.

3 listopada 2026 roku hiszpański minister transportu i zrównoważonej mobilności Óscar Puente ogłosił rezygnację ze stanowiska.

Decyzję uzasadnił odpowiedzialnością polityczną za sytuację na kolei po dwóch tragicznych wypadkach, do których doszło w ciągu niespełna roku.

Puente kierował resortem w okresie, w którym doszło zarówno do styczniowej katastrofy w Adamuz, jak i październikowego zderzenia pociągów w pobliżu Urdy.

Były minister uznał, że skala obu tragedii uniemożliwia mu dalsze pełnienie funkcji, niezależnie od kwestii bezpośredniej odpowiedzialności za ich przyczyny.

Jego następcą został Carlos Cuerpo, pełniący wcześniej funkcje pierwszego wicepremiera oraz ministra gospodarki.

Hiszpania chce odbudować zaufanie do kolei dużych prędkości

Przyjęty przez rząd program jest odpowiedzią na kryzys bezpieczeństwa hiszpańskiej kolei dużych prędkości po dwóch tragicznych katastrofach w 2026 roku.

Działania obejmują zarówno rozwiązania możliwe do wprowadzenia w krótkim czasie, takie jak dodatkowa kontrola decyzji podejmowanych przez kontrolerów ruchu, jak i przedsięwzięcia wymagające przygotowania nowych technologii.

Najbardziej zaawansowanym elementem programu będzie stworzenie systemu wykorzystującego sztuczną inteligencję i cyfrowego bliźniaka sieci kolejowej. Równolegle zaplanowano zakończenie wdrażania ERTMS poziomu 2 na trasie Madryt–Sewilla, dodatkowe audyty, zmiany organizacji pracy oraz analizę bezpieczeństwa wyposażenia wagonów.

Zarządca infrastruktury Adif oraz hiszpański resort transportu zapowiedziały kontynuowanie działań zmierzających do poprawy bezpieczeństwa i odbudowy zaufania pasażerów do kolei dużych prędkości.

Pierwszym istotnym terminem będzie początek 2027 roku, kiedy zgodnie z rządowymi założeniami powinny zakończyć się prace nad ERTMS poziomu 2 i nadzwyczajny audyt bezpieczeństwa na linii Madryt–Sewilla.