Kontrowersje dotyczące konsultacji przewozów kolejowych po 2030 r. CUPT tłumaczy

CUPT podkreśla, że celem konsultacji jest zebranie opinii i rekomendacji od podmiotów zainteresowanych udziałem w przyszłym rynku kolejowym po 2030 roku. Zebrane informacje mają pomóc w doprecyzowaniu wymagań technicznych i operacyjnych oraz ograniczeniu ryzyk związanych z wdrożeniem nowego modelu funkcjonowania kolei dalekobieżnej. O konsultacjach pisaliśmy w InfoRail.pl.

Rozkład jazdy:

1. Jakie cele mają wstępne konsultacje rynkowe prowadzone przez CUPT w związku z przygotowaniem nowego modelu kolejowych przewozów dalekobieżnych po 2030 roku?
2. Jakie najczęściej pojawiające się mity dotyczące liberalizacji rynku kolejowego i konsultacji rynkowych obala w swoim materiale CUPT?
3. Jakich informacji od uczestników rynku poszukuje CUPT i jakie korzyści nowy model organizacji przewozów ma przynieść pasażerom, operatorom oraz stronie publicznej?

Liberalizacja rynku budzi emocje

Otwarcie rynku międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozów pasażerskich jest jednym z najważniejszych wyzwań stojących przed polską koleją w nadchodzących latach. Proces ten wynika z konieczności dostosowania krajowych regulacji do wymogów unijnych, w tym zapisów IV Pakietu Kolejowego dotyczących zamówień na przewozy realizowane w ramach służby publicznej (PSO).

Według CUPT dotychczasowe modele organizacyjne nie mogą zostać automatycznie przedłużone na kolejną dekadę. Z tego powodu już na przełomie 2024 i 2025 roku rozpoczęto projektowanie nowego modelu funkcjonowania rynku. Zmiany mają być wdrażane etapowo, z uwzględnieniem krajowych uwarunkowań i przy zachowaniu pozytywnego trendu wzrostu liczby pasażerów kolei.

Przed branżą znajdują się kolejne etapy procesu, obejmujące przygotowanie Nowego Planu Transportowego, publikację wstępnego ogłoszenia o zamiarze udzielenia zamówienia, ogłoszenie przetargów oraz ich rozstrzygnięcie. To właśnie te działania mają doprowadzić do stworzenia nowego modelu rynku kolejowych przewozów dalekobieżnych w Polsce.

CUPT obala mity dotyczące konsultacji

W opublikowanym materiale Centrum Unijnych Projektów Transportowych odnosi się do najczęściej pojawiających się w przestrzeni publicznej opinii dotyczących konsultacji i liberalizacji rynku.

Jednym z najczęściej powtarzanych zarzutów jest przekonanie, że wszystkie najważniejsze decyzje zostały już podjęte. CUPT stanowczo temu zaprzecza, wskazując, że proces znajduje się dopiero na etapie przygotowawczym, a jego ostateczny kształt będzie zależał od wyników konsultacji oraz kolejnych analiz.

Instytucja odrzuca również opinię, że konsultacje są zbędne. Jak podkreślono, WKR mają pomóc w stworzeniu elastycznych, przejrzystych i efektywnych kosztowo mechanizmów przetargowych. Konsultacje umożliwiają także pozyskanie wiedzy o najnowszych rozwiązaniach technicznych, organizacyjnych i ekonomicznych dostępnych na rynku.

Dlaczego potrzebne są konsultacje rynkowe?

Zdaniem CUPT decyzje dotyczące przyszłego rynku nie powinny zapadać wyłącznie na podstawie analiz administracyjnych. Konsultacje mają dostarczyć rzeczywistych informacji od podmiotów posiadających doświadczenie operacyjne na polskim i międzynarodowym rynku kolejowym.

WKR obejmują nie tylko ankiety, ale również warsztaty i spotkania bilateralne. Ich uczestnicy mogą prezentować własne rozwiązania technologiczne, innowacje oraz plany rozwojowe. Jednocześnie zamawiający uzyskuje możliwość poznania nowych technologii, rozwiązań energooszczędnych czy koncepcji organizacyjnych, które mogą zostać wykorzystane podczas przygotowywania dokumentacji przetargowej.

CUPT organizuje również liczne wydarzenia poświęcone publicznemu transportowi zbiorowemu oraz prowadzi sieć ekspertów działającą w ramach projektu Otwarta Kolej. Informacje o spotkaniach i inicjatywach publikowane są na stronach internetowych CUPT i Otwarta Kolej.

Czy konsultacje to forma przetargu?

Jednym z mitów, do których odnosi się CUPT, jest przekonanie, że udział we wstępnych konsultacjach rynkowych oznacza faktyczne uczestnictwo w procedurze przetargowej.

Centrum wyjaśnia, że konsultacje nie są przetargiem, lecz wyłącznie etapem przygotowawczym realizowanym zgodnie z art. 84 ustawy Prawo zamówień publicznych. Udział w nich jest całkowicie dobrowolny i nie zobowiązuje uczestników do późniejszego startu w przetargach.

CUPT podkreśla również, że konsultacje nie są przeznaczone wyłącznie dla największych podmiotów. Jednym z ich celów jest właśnie ocena konkurencyjności rynku i zbadanie możliwości szerokiego udziału różnych uczestników sektora kolejowego. Instytucja deklaruje równe traktowanie wszystkich podmiotów uczestniczących w procesie.

Odrzucono także obawy dotyczące bezpieczeństwa przekazywanych danych. Uczestnicy mogą zastrzegać informacje stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa lub dane handlowe podlegające ochronie.

Jakich informacji poszukuje CUPT?

W ramach konsultacji CUPT chce zgromadzić szczegółowe dane w czterech kluczowych obszarach.

Pierwszym są kwestie techniczne obejmujące parametry taboru, interoperacyjność, ograniczenia infrastrukturalne oraz standardy komfortu i dostępności dla pasażerów. Drugim obszarem są modele eksploatacji, w tym organizacja pracy przewoźników, zaplecze techniczne oraz wymagania dotyczące obsługi serwisowej.

Kolejny obszar obejmuje innowacje rynkowe, takie jak rozwiązania cyfrowe, technologie energooszczędne oraz alternatywne sposoby finansowania taboru, w tym leasing. Ostatnim elementem jest analiza ryzyka, której celem jest identyfikacja potencjalnych barier operacyjnych i finansowych oraz sposobów ich ograniczania.

Wnioski z tych analiz mają zostać wykorzystane przy opracowywaniu dokumentacji przetargowej, kryteriów oceny ofert oraz harmonogramów przyszłych postępowań.

Jakie korzyści ma przynieść nowy model rynku?

Według CUPT liberalizacja rynku nie jest celem samym w sobie. Jej zadaniem jest stworzenie systemu, który przyniesie korzyści zamawiającym, operatorom i pasażerom.

Dla strony publicznej oznacza to możliwość przygotowania lepiej dopasowanych wymagań, bardziej realistycznych budżetów i zwiększenia konkurencyjności przetargów. W efekcie ma to prowadzić do wyboru najbardziej efektywnych kosztowo i jakościowo rozwiązań dla kolei dalekobieżnej.

Pasażerowie mają zyskać przede wszystkim wyższy komfort podróży, lepszą dostępność połączeń oraz większą niezawodność funkcjonowania systemu po 2030 roku. Z kolei operatorzy otrzymają bardziej przejrzyste i przewidywalne warunki funkcjonowania na rynku, co ma ułatwić podejmowanie decyzji inwestycyjnych.

Zgłoszenia tylko do 26 czerwca

CUPT przypomina, że podmioty zainteresowane udziałem we wstępnych konsultacjach rynkowych mogą zgłaszać się za pośrednictwem specjalnych formularzy. Termin przyjmowania zgłoszeń upływa 26 czerwca.

Instytucja liczy na aktywny udział uczestników i przekazywanie informacji, które pomogą przygotować przyszłe postępowania przetargowe. Jak podkreślono w podsumowaniu dokumentu, nowy model organizacji kolejowego transportu dalekobieżnego po 2030 roku powstaje właśnie teraz, dlatego warto uczestniczyć w procesie jego tworzenia i mieć wpływ na jego ostateczny kształt.