Czytanie w podróży zyskuje na popularności. Kolej sprzyja książkom

Z najnowszego raportu Biblioteki Narodowej wynika, że 41 proc. Polaków powyżej 15. roku życia przeczytało w ubiegłym roku co najmniej jedną książkę. Najczęściej po literaturę sięga młodzież w wieku od 15 do 18 lat (56 proc.), kobiety (47 proc.) oraz mieszkańcy największych miast, gdzie wskaźnik czytelnictwa sięga aż 71 proc.

Rozkład jazdy:

1. Dlaczego podróż koleją sprzyja czytaniu książek według pasażerów i ekspertów?
2. Jakie działania podejmują Koleje Śląskie, aby promować czytelnictwo wśród podróżnych?
3. Jak kształtuje się poziom czytelnictwa w Polsce według najnowszych danych Biblioteki Narodowej?

Podróż koleją sprzyja lekturze

Podróż pociągiem tworzy sprzyjające warunki do czytania. Rytmiczny stukot kół i zmieniający się krajobraz za oknem pomagają się skupić i oderwać od codziennego pośpiechu.

Rosnący trend czytelnictwa w pociągach widać także w liczbach. Do Punktu Rzeczy Znalezionych Kolei Śląskich trafia coraz więcej książek i czytników e-booków pozostawionych przez pasażerów. W ubiegłym roku było to 30 książek i 3 czytniki, natomiast w 2026 roku liczba pozostawionych książek wzrosła już do 54.

„Przestrzeń na własne tempo, myśli i książki”

O wyjątkowym charakterze podróży koleją mówi Adam Szaja, bloger i twórca serwisu smakksiazki.pl:

– „Podróż pociągiem ma w sobie coś wyjątkowego – to taka zależna niezależność. Trzeba dostosować się do rozkładu jazdy, ale kiedy już się wsiądzie, pojawia się przestrzeń na własne tempo, myśli i książki oczywiście. Ostatnio znów przekonałem się, jak dobrze czyta się w pociągu” – mówi i podkreśla, że korzysta z pociągów Kolei Śląskich kilka razy w tygodniu, obserwując coraz więcej osób czytających podczas jazdy.

Podobne obserwacje ma Daria Krasucka, kierownik pociągu i instruktor Kolei Śląskich:

– „Z moich obserwacji wynika, że pasażerowie regularnie czytają w pociągach. Choć wciąż najczęściej w rękach mamy telefony, coraz więcej osób wybiera e-booki albo tradycyjne książki. Sama bardzo lubię czytać i pamiętam sytuację, która szczególnie zapadła mi w pamięć: w jednym z pociągów do Wisły Głębców widziałam całą rodzinę – rodziców i trójkę dzieci – wszyscy czytali książki! To zrobiło na mnie ogromne wrażenie i pokazało, jak pięknym nawykiem może być czytanie w podróży”.

Kolej wspiera kulturę i literaturę

Wisła, do której można wygodnie dotrzeć pociągami Kolei Śląskich, jest nie tylko popularnym kierunkiem turystycznym, ale również miejscem wydarzeń literackich. To właśnie tam odbywa się Festiwal Słowa im. Jerzego Pilcha Granatowe Góry, w którego organizację angażuje się przewoźnik.

W 2025 roku Koleje Śląskie uruchomiły specjalny „pociąg do czytania”, w którym pasażerowie mogli spotkać się z pisarzem Filipem Springerem. Dodatkowo przygotowano pulę kilkuset biletów w symbolicznej cenie jednej złotówki, zachęcając do udziału w wydarzeniu.

– „Chcemy być częścią wydarzeń, które promują kulturę i czytelnictwo w regionie. Festiwal w Wiśle to wyjątkowa inicjatywa na mapie województwa, więc naturalnym krokiem było dla nas włączenie się w to wydarzenie” – mówi Bartłomiej Wnuk, rzecznik prasowy Kolei Śląskich. Dodaje również, że przewoźnik będzie wspierał festiwal także w tym roku. Szósta edycja wydarzenia potrwa cztery dni – od 4 do 7 czerwca.

Stacja Biblioteka – wyjątkowe miejsce na mapie regionu

Ciekawym przykładem połączenia kolei i literatury jest przystanek Ruda Chebzie w Rudzie Śląskiej. Znajduje się tam Stacja Biblioteka – unikalna w skali świata biblioteka mieszcząca się w budynku dworca kolejowego.

To miejsce łączy funkcje transportowe i kulturalne, pokazując, że podróżowanie i kontakt z książką mogą się naturalnie uzupełniać.

Czytelnictwo w Polsce – stabilny poziom i nowe trendy

Eksperci wskazują, że poziom czytelnictwa w Polsce ustabilizował się, choć nadal pozostaje wiele do poprawy. Zwracają też uwagę na rosnącą rolę bibliotek oraz dostępności książek.

– „Widać wyraźnie, że poziom czytelnictwa ustabilizował się – po zniżce pandemicznej – na poziomie około 41 proc. To dobra wiadomość, ale też nie zapominajmy, że mówimy o przeczytaniu jednej książki w roku. Prawie 60 proc. z nas nie przeczytało natomiast żadnej książki. Cieszy bardzo wzrost znaczenia bibliotek publicznych, które w celu wypożyczenia książki lub z innego powodu odwiedziło 19 proc. respondentów. Jeśli idzie o to, co czytamy, to – tradycyjnie – Remigiusz Mróz i Henryk Sienkiewicz trzymają się mocno i są najchętniej czytani. Zaskakuje natomiast pierwsza od kilku lat nieobecność Olgi Tokarczuk i awans na szóste miejsce w rankingu popularności czytelniczej Bolesława Prusa. Myślę, że wiąże się to z ekranizacjami „Lalki”, nad którymi prace właśnie trwają. W moim przekonaniu warto czytać różne książki, nie ograniczać się do jednego tylko gatunku, autora czy autorki. I warto wykorzystywać na to każdą wolną chwilę, szczególnie przydatne wydaje mi się w tym kontekście korzystanie ze środków komunikacji publicznej, zwłaszcza z kolei. Jeśli o mnie idzie, wybieram często pociągi dlatego, że znakomicie się w nich czyta” – mówi dr Artur Madaliński, dyrektor Biblioteki Śląskiej w Katowicach.

Kolej jako przestrzeń dla książki

Coraz częściej czytanie wpisuje się w codzienność podróży, a kolej staje się naturalnym miejscem kontaktu z literaturą. Sprzyjające warunki, rosnąca dostępność książek oraz działania promujące kulturę sprawiają, że pociąg staje się nie tylko środkiem transportu, ale także przestrzenią dla rozwoju czytelniczych nawyków.