2994 autobusy elektryczne i 244 wodorowe z włoskiego KPO. Za 2 mld EUR

Flota sfinansowana ze środków europejskiego programu Next Generation EU obejmuje 2994 autobusy bateryjne i 244 autobusy wodorowe, a wartość inwestycji w odnowę miejskiego taboru przekroczyła 2 mld EUR. To jeden z największych programów elektryfikacji komunikacji autobusowej w Europie, który przełożył się na tysiące pojazdów wprowadzonych do obsługi mieszkańców, uczniów i osób dojeżdżających do pracy. O wpływie włoskiego PNRR na zakupy autobusów elektrycznych oraz rekordowej skali inwestycji na tamtejszym rynku pisaliśmy już wcześniej w TransInfo.pl.

Rozkład jazdy: 3238 autobusów zeroemisyjnych z włoskiego PNRR

1. Ile autobusów elektrycznych i wodorowych trafiło do włoskich miast dzięki środkom PNRR?
2. Jaką część europejskiego finansowania przeznaczono na odnowę miejskich flot autobusowych?
3. Co realizacja programu oznacza dla włoskiego rynku autobusowego i producentów takich jak Iveco Bus, Solaris, Menarini, BYD i Yutong?

3238 nowych autobusów w 55 włoskich miastach

Włoskie Ministerstwo Infrastruktury i Transportu (Ministero delle Infrastrutture e dei Trasporti, MIT) podsumowało efekty wykorzystania środków z Piano Nazionale di Ripresa e Resilienza (PNRR), czyli włoskiego odpowiednika Krajowego Planu Odbudowy. Według danych resortu do 55 miast położonych we wszystkich 20 regionach Włoch trafiły łącznie 3238 autobusów zeroemisyjnych. Zdecydowaną większość stanowią pojazdy elektryczne zasilane z baterii trakcyjnych.

W ramach programu dostarczono 2994 autobusy bateryjne (BEV) oraz 244 autobusy wykorzystujące wodór (FCEV). Oznacza to, że pojazdy bateryjne odpowiadają za 92,5% całej liczby autobusów objętych ministerialnym podsumowaniem. Pozostałe 7,5% przypadło na autobusy wodorowe, których zakup stanowił uzupełnienie procesu elektryfikacji transportu publicznego.

Ministerstwo podkreśla, że inwestycje zostały zrealizowane na terenie całego kraju, a nie tylko w największych aglomeracjach. Program objął między innymi Mediolan, Rzym, Turyn, Wenecję, Neapol i Palermo, ale także mniejsze ośrodki miejskie. W praktyce oznacza to rozszerzenie dostępności autobusów zeroemisyjnych na miasta o różnej wielkości i odmiennych potrzebach przewozowych.

Liczba 3238 pojazdów dotyczy autobusów wskazanych przez MIT jako efekt realizacji inwestycji w ramach PNRR. Nie należy utożsamiać jej z całkowitą liczbą autobusów elektrycznych i wodorowych użytkowanych we Włoszech, ponieważ część samorządów i przewoźników finansowała zakupy również z innych źródeł. Ministerialne zestawienie pokazuje natomiast skalę odnowy taboru uzyskaną dzięki konkretnemu programowi inwestycyjnemu.

Ponad 2 mld EUR na autobusy miejskie

Podstawą programu PNRR jest europejski instrument Next Generation EU, ustanowiony w odpowiedzi na gospodarcze skutki pandemii COVID-19. W ramach włoskiego planu odbudowy przewidziano finansowanie o wartości 194,4 mld EUR, obejmujące inwestycje w infrastrukturę, energetykę, transport i inne obszary gospodarki. Część tych środków skierowano na modernizację lokalnego transportu publicznego.

Według podsumowania MIT na odnowę autobusowych flot miejskich przeznaczono ponad 2 mld EUR. Pieniądze wykorzystano na zakupy pojazdów bezemisyjnych, zastępujących starsze autobusy z silnikami spalinowymi. Inwestycje były elementem szerszego programu modernizacji transportu publicznego, obejmującego również infrastrukturę niezbędną do eksploatacji nowych technologii.

Łączna pula środków PNRR pozostających w kompetencjach włoskiego Ministerstwa Infrastruktury i Transportu wynosiła około 41 mld EUR. Finansowanie obejmowało nie tylko autobusy, lecz także inne przedsięwzięcia transportowe i infrastrukturalne. Zakupy miejskiego taboru stanowiły więc jedną z części znacznie większego programu inwestycyjnego.

Skala finansowania jest istotna z perspektywy samorządów, dla których cena zakupu autobusu elektrycznego lub wodorowego pozostaje wyższa od kosztu nabycia porównywalnego pojazdu z silnikiem Diesla. Wsparcie europejskie umożliwiło przyspieszenie wymiany flot oraz realizację zakupów, które bez dotacji musiałyby być rozłożone na dłuższy okres. Równocześnie pozwoliło przygotowywać zaplecze techniczne dla pojazdów wykorzystujących nowe systemy napędowe.

Ministerstwo: 60 celów PNRR zrealizowanych

W komunikacie podsumowującym realizację programu MIT poinformowało o osiągnięciu wszystkich 60 celów PNRR pozostających w kompetencjach resortu. Ministerstwo zakończyło również sprawozdawczość dotyczącą przewidzianych kamieni milowych i rozpoczęło publikowanie danych o inwestycjach zrealizowanych w poszczególnych częściach kraju. Zestawienie zakupionych autobusów jest jednym z pierwszych przedstawionych efektów tej pracy.

Resort wskazuje, że środki europejskie zostały przekształcone w konkretne inwestycje transportowe, obejmujące nowe pojazdy, infrastrukturę i usługi publiczne. W praktyce oznacza to zarówno odnowę taboru, jak i tworzenie warunków do jego regularnej eksploatacji. Szczególne znaczenie mają inwestycje realizowane poza największymi aglomeracjami, gdzie możliwości finansowe lokalnych organizatorów transportu są zwykle bardziej ograniczone.

W komunikacie zwrócono również uwagę na znaczenie programu dla codziennych podróży mieszkańców, uczniów i osób dojeżdżających do pracy. Nowy tabor ma zastępować pojazdy starszych generacji i ograniczać lokalną emisję spalin. Dla operatorów oznacza to jednak także konieczność dostosowania zaplecza technicznego, organizacji pracy oraz kompetencji personelu do obsługi autobusów bateryjnych i wodorowych.

Autobusy bateryjne zdecydowanie dominują

Najważniejszym wynikiem programu jest zdecydowana przewaga autobusów bateryjnych nad wodorowymi. Spośród 3238 pojazdów aż 2994 to elektrobusy BEV, wykorzystujące energię gromadzoną w akumulatorach trakcyjnych. Technologia bateryjna stała się tym samym podstawowym rozwiązaniem wybieranym przez włoskie miasta w ramach finansowania PNRR.

Autobusy elektryczne mogą korzystać z różnych systemów ładowania, w zależności od wymagań przewoźnika i organizacji przewozów. Wśród rozwiązań stosowanych na włoskim rynku znajdują się ładowanie nocne w zajezdniach oraz szybkie uzupełnianie energii na trasach za pomocą pantografów. Dobór technologii zależy przede wszystkim od dziennych przebiegów, długości zadań przewozowych i dostępnej mocy przyłączeniowej.

Zakup 244 autobusów wodorowych pokazuje, że część włoskich samorządów zdecydowała się również na wykorzystanie ogniw paliwowych. Pojazdy tego typu wytwarzają energię elektryczną na pokładzie, wykorzystując wodór zgromadzony w zbiornikach wysokociśnieniowych. Ich eksploatacja wymaga odpowiedniej infrastruktury tankowania oraz zapewnienia dostaw paliwa.

Ministerialne dane nie wskazują, ile autobusów wodorowych przypada na poszczególne miasta ani jakie modele zostały uwzględnione w całym zestawieniu. Nie podano również jednolitego podziału pojazdów według długości, pojemności baterii czy producentów. Potwierdzony jest natomiast wyraźny kierunek inwestycji: ponad dziewięć na dziesięć autobusów zakupionych w ramach tej części PNRR to pojazdy bateryjne.

Rzym, Bergamo i Mediolan pokazują skalę inwestycji

Jednym z największych beneficjentów programu modernizacji transportu autobusowego jest Rzym, gdzie operator ATAC zamówił 411 autobusów elektrycznych Iveco Bus E-Way. Kontrakt podpisany w styczniu 2024 roku obejmuje 396 pojazdów o długości 12 m oraz 15 autobusów przegubowych o długości 18 m. Zamówienie zostało powiązane z programem Full Green i finansowaniem PNRR.

Rzymski projekt obejmuje również modernizację zaplecza zajezdniowego. Wśród obiektów przewidzianych do dostosowania znalazły się zajezdnie Trastevere, Portonaccio, Grottarossa i Tor Sapienza. Oprócz dostaw pojazdów istotnym elementem kontraktu jest także wieloletnia obsługa serwisowa, niezbędna do utrzymania gotowości technicznej nowej floty.

Innym przykładem inwestycji jest Bergamo, gdzie 3 sierpnia 2026 roku uruchomiono elektryczny system szybkiego transportu autobusowego e-BRT. Trasę o długości około 29,7 km, łączącą Bergamo, Dalmine i Verdellino, obsługuje 15 przegubowych autobusów Yutong U18. Pojazdy wyposażono w baterie o pojemności około 528 kWh i przystosowano do szybkiego ładowania pantografowego.

W ramach inwestycji w Bergamo powstała infrastruktura umożliwiająca ładowanie autobusów z mocą do 600 kW na krańcach trasy. W zajezdniach zastosowano także ładowarki nocne o mocy 100 kW. Wartość całego przedsięwzięcia, obejmującego autobusy i infrastrukturę, wyniosła około 84 mln EUR, a finansowanie pochodziło z PNRR.

Rozbudowane programy elektryfikacji realizuje również Mediolan, gdzie operator ATM Milano stopniowo zwiększa udział autobusów bateryjnych. W mieście wykorzystywane są pojazdy elektryczne różnych producentów i klas długościowych, co pozwala dostosować tabor do odmiennych zadań przewozowych. Rozwój floty wymaga równoczesnych inwestycji w zajezdnie, przyłącza energetyczne i systemy zarządzania ładowaniem.

Włoski rynek autobusowy korzysta z publicznych inwestycji

Dofinansowanie z PNRR przełożyło się na wzrost liczby zamówień i rejestracji nowych autobusów we Włoszech. Szczególnie widoczna była zmiana w segmencie pojazdów miejskich, gdzie udział napędów bateryjnych systematycznie rósł. Zakupy realizowane przez samorządy i operatorów stały się jednym z najważniejszych czynników kształtujących włoski rynek autobusowy.

Według danych branżowych za 2024 rok we Włoszech zarejestrowano 4920 nowych autobusów o DMC powyżej 8 t, czyli o 19,9% więcej niż rok wcześniej. Segment autobusów miejskich klasy I obejmował 2440 pojazdów, w tym 994 elektrobusy. Oznaczało to, że już wówczas około 40,7% nowych autobusów miejskich stanowiły pojazdy bateryjne.

Jeszcze wyraźniejszy wzrost odnotowano w pierwszej połowie 2026 roku. Według danych ACEA we Włoszech zarejestrowano 1667 autobusów zaliczanych do kategorii electrically-chargeable vehicles, obejmującej pojazdy ładowane z zewnętrznego źródła energii. Był to najwyższy wynik wśród analizowanych europejskich rynków i ponad czterokrotnie więcej niż w analogicznym okresie poprzedniego roku.

Warto przy tym odróżnić statystyki rejestracji od danych o pojazdach zakupionych i wprowadzonych do eksploatacji w ramach PNRR. Dane ACEA dotyczą określonego okresu rejestracyjnego i kategorii napędowej, natomiast liczba 3238 autobusów przedstawiona przez MIT obejmuje efekty wieloletniego programu inwestycyjnego. Są to dwa różne zestawienia, których nie należy bezpośrednio sumować.

Zakupowe tło

Tak duży program wymiany taboru stał się ważnym impulsem dla producentów autobusów obecnych na włoskim rynku. Wśród firm rywalizujących o zamówienia znajdują się Iveco Bus, Solaris Bus & Coach, Menarini, Mercedes-Benz, BYD, King Long i Yutong, a także dostawcy oferujący autobusy miejskie innych klas długościowych. Środki PNRR zwiększyły liczbę postępowań, umożliwiając producentom realizację zarówno dużych kontraktów flotowych, jak i mniejszych dostaw dla lokalnych przewoźników.

Dla krajowego przemysłu szczególne znaczenie ma działalność Iveco Bus, który w 2023 roku uruchomił zakład w Foggii, przeznaczony do prac produkcyjnych przy autobusach zero- i niskoemisyjnych. Równolegle rozwija działalność Menarini, dawniej Industria Italiana Autobus, oferujący między innymi autobusy elektryczne dla komunikacji miejskiej. Na rynku obecne są także mniejsze włoskie przedsiębiorstwa, w tym Rampini, specjalizujące się w kompaktowych pojazdach miejskich.

Silną konkurencję tworzą producenci azjatyccy. King Long rozwija sprzedaż autobusów elektrycznych za pośrednictwem lokalnych partnerów, między innymi w Rzymie, gdzie realizowano dostawy pojazdów PEV8 i PEV12. Yutong jest obecny w projektach takich jak e-BRT w Bergamo, natomiast BYD pozostaje jednym z producentów oferujących na rynku włoskim pełnowymiarowe autobusy bateryjne.

Wzrost zamówień oznacza jednocześnie większe wymagania wobec zaplecza technicznego i energetycznego przewoźników. Nowe autobusy potrzebują odpowiedniej infrastruktury ładowania lub tankowania wodoru, a także systemów monitorowania zużycia energii i stanu technicznego pojazdów. Dla samorządów istotne staje się nie tylko pozyskanie dotacji na zakup floty, ale również zapewnienie środków na jej wieloletnie utrzymanie.

Z perspektywy rynku najważniejsze będzie utrzymanie poziomu inwestycji po zakończeniu największej fali zakupów finansowanych z PNRR. Duża kumulacja dostaw mogła przyspieszyć elektryfikację flot, ale jednocześnie powoduje, że w kolejnych latach producenci i operatorzy będą musieli dostosować się do nowych warunków finansowania. Znaczenia nabiorą wtedy koszty eksploatacji, trwałość baterii, dostępność serwisu oraz możliwości modernizacji pojazdów.

Wynik 3238 dostarczonych autobusów zeroemisyjnych pokazuje skalę zmian dokonanych dzięki europejskiemu finansowaniu. Dla włoskiego transportu publicznego kolejnym wyzwaniem będzie utrzymanie tych pojazdów w codziennej eksploatacji i dalsza wymiana autobusów spalinowych. Dla producentów i dostawców infrastruktury oznacza to przejście od okresu intensywnych zamówień do długofalowej obsługi jednej z największych nowych flot zeroemisyjnych w Europie.