Historyczne tramwaje z całej Polski przyjechały do Krakowa. Rekordowa wymiana zabytkowego taboru

Przez najbliższe tygodnie będą one obsługiwać Krakowską Linię Muzealną, wożąc mieszkańców oraz turystów po ulicach miasta. Tegoroczna edycja projektu jest największą w historii współpracą polskich miast, przedsiębiorstw komunikacyjnych i miłośników transportu szynowego w zakresie wymiany historycznych tramwajów. Po raz pierwszy do inicjatywy dołączyły również Tramwaje Śląskie. O krakowskiej linii muzealnej pisaliśmy w InfoTram.pl.

Rozkład jazdy:

1. Jakie historyczne tramwaje z Warszawy, Poznania, Wrocławia i Górnego Śląska trafiły w tym roku do Krakowa w ramach największej w Polsce wymiany zabytkowego taboru?
2. Dlaczego wagony 4NJ nr 838, Beijnes 3G nr 610, 102Na nr 183 oraz Maximum 325 są uznawane za wyjątkowe eksponaty w historii polskiej komunikacji miejskiej?
3. Jakie krakowskie tramwaje zostały wypożyczone do innych miast oraz jakie dodatkowe atrakcje przygotowano dla pasażerów Krakowskiej Linii Muzealnej w sezonie 2026?

Kraków centrum zabytkowej komunikacji miejskiej

Wymiana historycznych pojazdów pomiędzy polskimi miastami stała się już wakacyjną tradycją. Dzięki temu mieszkańcy Krakowa mogą podróżować wagonami, które przez dziesięciolecia służyły pasażerom w Warszawie, Poznaniu, Wrocławiu czy na Górnym Śląsku.

Jednocześnie krakowskie zabytkowe wagony trafiają do innych miast, gdzie prezentują historię komunikacji miejskiej stolicy Małopolski.

W tym roku do Krakowa przyjechały cztery wyjątkowe tramwaje reprezentujące różne epoki rozwoju transportu miejskiego – od początku XX wieku po lata 70.

Warszawski unikat – wagon 4NJ nr 838

Warszawę reprezentuje w tym roku wagon 4NJ nr 838 pochodzący z kolekcji Tramwajów Warszawskich.

To prawdziwy unikat. Tramwaj został wyprodukowany w 1957 roku jako prototypowa konstrukcja opracowana dla stołecznego Miejskiego Zakładu Komunikacyjnego.

Powstał na bazie dwukierunkowego wagonu typu 4N, jednak został przebudowany na pojazd jednokierunkowy. Było to odpowiedzią na rozwój infrastruktury tramwajowej i coraz powszechniejsze wykorzystywanie pętli końcowych, które eliminowały konieczność zmiany kierunku jazdy.

Nowa konstrukcja miała również przynieść oszczędności w produkcji i późniejszej eksploatacji.

Powstał tylko jeden egzemplarz tego typu wagonu. Przez niemal dekadę służył pasażerom w Warszawie, po czym – wraz z pojawieniem się nowocześniejszego taboru – został przekazany do Szczecina.

Po zakończeniu służby miłośnicy komunikacji miejskiej doprowadzili do jego uratowania. W 1997 roku wagon wrócił do Warszawy już jako historyczny eksponat i od tego czasu jest jednym z najcenniejszych pojazdów w kolekcji Tramwajów Warszawskich.

Holenderski tramwaj z Poznania

Poznań reprezentuje w tym roku wyjątkowy wagon Beijnes 3G nr 610.

Choć dziś jest jednym z symboli poznańskiej komunikacji miejskiej, jego historia rozpoczęła się w Amsterdamie. Wagony tego typu produkowano w latach 1959–1961 dla tamtejszego przedsiębiorstwa komunikacyjnego.

Na początku lat 90. zarówno Poznań, jak i Kraków zmagały się z poważnymi problemami taborowymi. Wzorem krakowskiego MPK poznański przewoźnik zdecydował się na zakup używanych tramwajów z Europy Zachodniej.

W 2003 roku do Poznania trafiło 12 wagonów serii 3G pochodzących z Amsterdamu.

Po kilku latach eksploatacji zakończono ich regularne kursowanie. W czerwcu 2011 roku wycofano ostatnie holenderskie tramwaje z ruchu liniowego, zachowując jeden egzemplarz do kolekcji historycznej.

W listopadzie 2025 roku wagon nr 610, wyprodukowany w 1960 roku, powrócił do ruchu już jako pełnoprawny pojazd zabytkowy.

Kultowy 102Na ze Śląska

Po raz pierwszy w projekcie uczestniczą Tramwaje Śląskie, które wypożyczyły do Krakowa wagon 102Na nr 183.

To tramwaj doskonale znany starszym mieszkańcom Krakowa. Przed laty wagony tej serii stanowiły podstawowy środek transportu kursujący do kombinatu w Nowej Hucie.

Śląsk był największym odbiorcą tramwajów typu 102Na. Spośród 645 wyprodukowanych pojazdów aż 128 trafiło do zajezdni Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w Katowicach.

Prezentowany w Krakowie wagon nr 183 został wyprodukowany w 1970 roku. Co ciekawe, przez cały czas pozostaje pojazdem sprawnym technicznie i od 2006 roku pełni funkcję tramwaju historycznego.

Dla wielu miłośników komunikacji miejskiej będzie to wyjątkowa okazja, by ponownie zobaczyć na ulicach Krakowa charakterystyczny wagon, który przez dekady był nieodłącznym elementem krajobrazu Nowej Huty.

Ponad 120-letni tramwaj z Wrocławia

Prawdziwą perełką tegorocznej wymiany jest wagon Maximum 325 wypożyczony przez MPK Wrocław.

To jeden z najstarszych czynnych tramwajów w Polsce.

Pojazd został wyprodukowany w 1901 roku w Hamburgu dla jednego z przedsiębiorstw komunikacyjnych działających we Wrocławiu.

Jego konstrukcja oparta jest na niezwykle popularnym na przełomie XIX i XX wieku amerykańskim rozwiązaniu Maximum Traction Truck.

Technologia ta wykorzystywała specjalne skrętne wózki, w których oś napędowa była znacznie większa od osi tocznej. Pozwalało to budować tramwaje o dużej pojemności przy jednoczesnym zmniejszeniu nacisku na torowisko.

Dodatkową zaletą była możliwość łatwego pokonywania ciasnych łuków przy wykorzystaniu jedynie dwóch silników trakcyjnych, co znacząco obniżało koszty eksploatacji.

W latach 20. XX wieku we Wrocławiu przebudowano nadwozia wagonów Maximum, upodabniając je do tramwajów typu Standard.

Eksploatację czteroosiowych drewnianych wagonów zakończono nad Odrą w 1970 roku.

Historia prezentowanego egzemplarza mogła zakończyć się znacznie wcześniej. Po wycofaniu z ruchu wagon przez lata znajdował się na terenie ogródków działkowych. Dopiero po trzech dekadach został odnaleziony i objęty programem odbudowy.

W latach 2019–2021 przeprowadzono jego niezwykle staranną rekonstrukcję, przywracając mu pierwotny wygląd z początku XX wieku, wraz z charakterystycznymi otwartymi pomostami.

Już w niedzielę pierwszy gościnny tramwaj wyjedzie na trasę

Pierwszą okazję do przejazdu jednym z przyjezdnych wagonów pasażerowie otrzymają już 21 czerwca.

Tego dnia na Krakowską Linię Muzealną, kursującą jako linia nr 0 na trasie Dajwór – Cichy Kącik, wyjedzie poznański wagon Beijnes 3G.

Będzie to pierwszy z serii przejazdów historycznych tramwajów z innych miast, które przez całe wakacje będą pojawiały się na krakowskich torowiskach.

Zabytkowe autobusy i zwiedzanie zajezdni

Atrakcje przygotowane przez MPK nie ograniczą się wyłącznie do tramwajów.

21 czerwca uruchomiona zostanie także specjalna linia autobusowa nr 584.

Na trasę wyjadą prawdziwe legendy komunikacji miejskiej:

• Ikarus 280,
• Scania 113ALB,
• MAN SG242,
• Jelcz RTO 021.

Linia połączy parking P+R Prądnik Czerwony z Zajezdnią Wola Duchacka.

Dzięki temu pasażerowie będą mogli nie tylko odbyć podróż zabytkowymi autobusami, ale również zobaczyć największą zajezdnię autobusową MPK w Krakowie.

Krakowskie tramwaje ruszyły w Polskę

Wymiana działa oczywiście w obie strony. Kraków również wypożyczył swoje historyczne pojazdy do innych miast.

Do Warszawy trafił wagon Wismar nr 506.

Do Poznania wysłano skład wagonów N-9 i ND-454.

Tramwaje Śląskie otrzymały wagon SN1-59.

Natomiast do Wrocławia pojechał skład wagonów N-26 oraz ND-502.

Dzięki temu mieszkańcy innych polskich miast również mogą zapoznać się z historią krakowskiej komunikacji miejskiej i zobaczyć na własne oczy unikatowe pojazdy, które przez dziesięciolecia woziły pasażerów po ulicach Krakowa.

Tegoroczna wymiana historycznych tramwajów pokazuje, że współpraca polskich przewoźników miejskich oraz środowisk miłośników komunikacji rozwija się na niespotykaną dotąd skalę. Dla pasażerów oznacza to wyjątkową okazję do podróży pojazdami, które na co dzień można oglądać jedynie w muzeach lub na archiwalnych fotografiach.