Unikatowy tramwaj Lilpop II odnaleziony pod Sulejowem. Historyczne pudło uniknęło zezłomowania

Teraz przed miłośnikami historii techniki stoi kolejne wyzwanie – znalezienie dla niego nowego miejsca i uratowanie przed zniszczeniem.

Rozkład jazdy:

1. Czy odnaleziony Lilpop II powinien zostać odrestaurowany i przywrócony do dawnego wyglądu?
2. Czy w Polsce wystarczająco chroni się zabytki techniki komunikacyjnej?
3. Jakie inne historyczne wagony tramwajowe mogą jeszcze znajdować się na prywatnych posesjach?

Tramwaj wystawiony jako „zbędna konstrukcja”

Historia odnalezienia wagonu rozpoczęła się od planowanej sprzedaży działki rekreacyjnej należącej do rodziny pana Jakuba Korotyńskiego. Znajdująca się tam od wielu lat konstrukcja miała zostać rozebrana jako niepotrzebna altana.

Zdjęcia obiektu trafiły jednak na jedną z internetowych grup skupiających osoby zainteresowane przedmiotami przeznaczonymi potencjalnie na złom. Właśnie tam historycznym wagonem zainteresowali się pasjonaci dawnej komunikacji miejskiej.

– Identyfikacja zdjęć, które pojawiły się na grupie wskazywała, że możemy mieć do czynienia z cennym dziedzictwem polskiej techniki. Szybki i miły kontakt z Panem Jakubem, wraz z informacją, co tak naprawdę posiada na działce i deklaracja, że na razie poczeka z rozbiórką dawnej altanki – mówi dr Bartosz Gondek z Instytutu Strat Wojennych im. Jana Karskiego w Warszawie.

To przedwojenny Lilpop II z Łodzi

Eksperci szybko ustalili, że zachowane pudło pochodzi z wyjątkowego tramwaju typu Lilpop II, należącego pierwotnie do taboru Kolei Elektrycznej Łódzkiej – przedwojennej poprzedniczki dzisiejszego MPK Łódź.

– Mamy tutaj do czynienia z nadwoziem tramwaju typu Lilpop II, który pierwotnie był wagonem silnikowym, lecz w końcu lat 60-tych XX w. przebudowanego na jednokierunkową przyczepę – wyjaśnia Robert Maćkowiak z Klubu Miłośników Starych Tramwajów w Łodzi.

To kolejny niezwykle cenny ślad po historii polskiej komunikacji tramwajowej i działalności słynnych warszawskich zakładów Lilpop, Rau i Loewenstein.

Lilpopy przez dekady jeździły po Łodzi

Produkcję tramwajów typu Lilpop rozpoczęto w czerwcu 1928 roku w warszawskim Towarzystwie Przemysłowym Zakładów Mechanicznych „Lilpop, Rau & Lowenstein”.

Pierwsze egzemplarze trafiły do Łodzi już w kwietniu 1929 roku.

Wagony typu Lilpop I i Lilpop II przez wiele lat stanowiły podstawę łódzkiego taboru tramwajowego. Ostatnie z nich zjechały z torów dopiero 2 września 1974 roku, po ponad czterech dekadach eksploatacji.

Zakłady Lilpop były gigantem polskiego przemysłu

Warszawskie zakłady Lilpopa zajmują wyjątkowe miejsce w historii polskiego przemysłu kolejowego i transportowego.

Od reorganizacji przedsiębiorstwa w 1870 roku aż do wybuchu II wojny światowej wyprodukowano tam około 45 tysięcy jednostek taboru. Powstało między innymi:

• 10 834 wagonów towarowych i specjalnych,
• 994 wagony osobowe,
• liczne wagony motorowe normalnotorowe i wąskotorowe.

W latach 30. zakład należał do największych przedsiębiorstw przemysłowych II Rzeczypospolitej. Pod koniec istnienia przed wojną jego teren obejmował około 22 hektarów, a zatrudnienie sięgało 3,5 tysiąca pracowników.

Wojna i grabież zakładów

Podczas II wojny światowej zakłady zostały przejęte przez niemieckiego okupanta. Po upadku Powstania Warszawskiego Niemcy mieli wywieźć majątek przedsiębiorstwa do Rzeszy w około 1300 wagonach kolejowych.

Po wojnie podejmowano próby wznowienia działalności, jednak – jak podkreślają historycy – zakazały tego władze sowieckie.

Część zachowanego taboru trafiła wówczas do Łodzi, gdzie wykorzystywano go do odbudowy komunikacji miejskiej po wojennych zniszczeniach.

Drewniane konstrukcje i charakterystyczny wygląd

Tramwaje typu Lilpop I i II posiadały drewniany szkielet oparty na stalowej ostoi wykonanej z nitowanych profili.

Charakterystycznymi elementami wagonów były:

• drewniane siedzenia,
• dwuskrzydłowe drzwi,
• klasyczna, przedwojenna stylistyka nadwozia.

W kolejnych dekadach wagony wielokrotnie modernizowano i przebudowywano. Po wycofaniu z ruchu większość sprzedano osobom prywatnym, a wiele z nich zamieniono właśnie na działkowe altany, domki gospodarcze czy magazyny.

Wagon spod Sulejowa ma niezwykłą historię

Jak ustalili pasjonaci, wagon należący do rodziny pana Jakuba trafił pod Sulejów razem z dwoma innymi tramwajami za pośrednictwem jednego z prominentnych przedstawicieli lokalnych władz okresu PRL.

Przez lata pełnił funkcję rekreacyjnej altany.

Dziś jego odnalezienie może mieć ogromne znaczenie dla zachowania historii polskiej techniki transportowej.

Zachowało się bardzo niewiele takich wagonów

Obecnie zachowanych jest zaledwie kilka wagonów produkcji zakładów Lilpopa związanych z łódzką komunikacją tramwajową.

Według informacji Klubu Miłośników Starych Tramwajów w Łodzi są to:

• dwa tramwaje Lilpop I należące do KMST,
• dwa tramwaje Lilpop II znajdujące się w zbiorach MPK Łódź,
• doczepa typu LRL będąca własnością prywatną, ale powiązana z działalnością klubu.

Odnalezione pudło spod Sulejowa może więc okazać się niezwykle cennym elementem dziedzictwa technicznego.

Potrzebny nowy dom dla zabytku

Najważniejszym zadaniem pozostaje teraz zabezpieczenie wagonu i znalezienie miejsca, w którym mógłby zostać zachowany oraz poddany ewentualnej renowacji.

Miłośnicy historii komunikacji miejskiej podkreślają, że każdy kolejny odnaleziony element przedwojennego taboru ma ogromną wartość historyczną – zwłaszcza że większość takich pojazdów została bezpowrotnie utracona.