Gminy alarmują: nowa ustawa o PTZ może pogłębić wykluczenie transportowe

Projekt ustawy o przeciwdziałaniu wykluczeniu transportowemu budzi poważne zastrzeżenia samorządów wiejskich, które ostrzegają przed ograniczeniem roli gmin w organizacji transportu publicznego.

Zmiany mają poprawić dostępność autobusów dla pasażerów, ale według samorządów mogą przynieść odwrotny efekt. W tle jest spór o to, kto naprawdę powinien decydować o komunikacji lokalnej i wydatkowaniu środków. o tym zamówieniu pisaliśmy już wcześniej w TransInfo.pl

Rozkład jazdy:

1. Kto ma decydować o przebiegu linii autobusowych według projektu ustawy?
2. Jakie ryzyko dla gmin wskazuje Związek Gmin Wiejskich RP?
3. Czy transport na żądanie ma realną szansę rozwoju według projektu?

Centralizacja zamiast dostępności?

Opinia przygotowana przez Związek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej nie pozostawia wątpliwości – projekt nowelizacji ustawy o publicznym transporcie zbiorowym oraz przekształcenia Funduszu rozwoju przewozów autobusowych w nowy mechanizm walki z wykluczeniem transportowym może przynieść skutki odwrotne do zamierzonych.

„Projekt nowelizacji (…) prezentuje ambitne deklaracje dotyczące zwiększenia dostępności transportu publicznego i ograniczenia wykluczenia komunikacyjnego. Jednak rozwiązania (…) niosą za sobą ryzyko zamiany deklarowanego celu w efekt odwrotny od zamierzonego” – podkreślił Stanisław Jastrzębski, przewodniczący Zarządu Związku Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej.

Największe obawy budzi planowane przesunięcie kompetencji z poziomu gmin na poziom województw. Nowy instrument – schemat sieci komunikacyjnej województwa – ma decydować o przebiegu linii autobusowych i kierunkach finansowania transportu publicznego.

„Prawo do definiowania przebiegu linii komunikacyjnych oraz ich finansowania zostaje przeniesione z poziomu gmin na poziom województwa” – wskazano w opinii.

Dostęp do pieniędzy pod kontrolą

Projekt zakłada, że dopłaty z nowego Funduszu będą możliwe wyłącznie dla linii ujętych w wojewódzkim schemacie transportowym. W praktyce oznacza to wieloetapowy proces decyzyjny, w którym gmina traci bezpośredni wpływ na organizację komunikacji autobusowej.

„W praktyce oznacza to, że inicjatywy gminne – o ile nie znajdą się w schemacie – nie mają dostępu do finansowania” – zaznacza ZGWRP.

Taki model może szczególnie uderzyć w małe miejscowości, gdzie transport publiczny pełni kluczową funkcję społeczną, zapewniając dostęp do pracy, edukacji czy usług zdrowotnych dla pasażerów.

Gminy na końcu kolejki

Jednym z najbardziej krytykowanych elementów projektu jest hierarchia beneficjentów nowego Funduszu. Zgodnie z propozycją, pierwszeństwo w dostępie do środków mają województwa i związki powiatowe, a dopiero na końcu gminy.

„Gminy (…) znajdują się na końcu kolejki do środków” – podkreślono w dokumencie.

Zdaniem samorządów oznacza to realne ryzyko koncentracji środków w większych ośrodkach kosztem obszarów wiejskich, które najbardziej potrzebują wsparcia w zakresie transportu autobusowego.

Projekt przewiduje również rozwój transportu na żądanie, jednak – według opinii – zaproponowane parametry są niewystarczające.

„Limity przejazdów (…) i stawki (…) są zbyt niskie, by zapewnić realny transport na obszarach o niskiej gęstości zaludnienia” – wskazano.

Obecne założenia, takie jak limit około 1,15 zł za kilometr czy ograniczona liczba przejazdów miesięcznie, mogą sprawić, że system będzie funkcjonował jedynie formalnie, bez realnego wpływu na mobilność mieszkańców.

Systemowe ryzyka dla komunikacji lokalnej

Zdaniem Związku Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej, projekt ustawy niesie szereg ryzyk dla funkcjonowania transportu publicznego na poziomie lokalnym. Wśród najważniejszych wskazano ograniczenie inicjatywy samorządów, brak elastyczności systemu oraz nierówny dostęp do finansowania.

„Proponowane rozwiązania (…) mogą w praktyce prowadzić do pogłębienia wykluczenia w obszarach wiejskich i małych gmin” – podkreślono w opinii.

Samorządy zwracają uwagę, że to właśnie na poziomie gmin najlepiej identyfikowane są potrzeby pasażerów, a ich marginalizacja może doprowadzić do osłabienia całego systemu komunikacji autobusowej..

Szczegółowe informacje na https://www.zgwrp.pl/wp-content/uploads/2026/03/2026_03_17__Opinia-ZGWRP_ProjUst-o-przeciwdzialaniu-wykluczeniu-komunikacyjnemu.pdf