Michał Tusk: PKM Południe będzie metrem w Gdańsku. Jest finansowanie, ruszył przetarg

Inwestycja o szacunkowej wartości około 2,3 mld PLN ma połączyć Gdańsk Śródmieście z Kowalami, wykorzystując między innymi tunele i estakady. W publicznej dyskusji pojawił się także spór dotyczący finansowania projektu ze środków europejskich i ich dostępności dla kolei dużych prędkości. O rządowej decyzji i uruchomieniu przetargu informowaliśmy już w InfoRail: https://transinfo.pl/inforail/pkm-poludnie-z-finansowaniem-i-przetargiem-na-budowe-pierwsze-pociagi-w-2030-roku/

Rozkład jazdy: PKM Południe i zapowiedź metra w Gdańsku

1. Dlaczego Michał Tusk nazywa projekt PKM Południe pełnoprawnym metrem?
2. Jak będzie wyglądać nowa linia i skąd pochodzą pieniądze na inwestycję?
3. Kiedy ruszy budowa i dlaczego finansowanie projektu wywołało dyskusję o KDP?

Michał Tusk: „W Gdańsku powstanie linia metra”

Decyzja rządu oraz rozpoczęcie przetargu na roboty budowlane wywołały dyskusję o przyszłym charakterze Pomorskiej Kolei Metropolitalnej Południe.

Michał Tusk, pełniący funkcję wicedyrektora departamentu infrastruktury ds. rozwoju i integracji transportu w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Pomorskiego, przedstawił w mediach społecznościowych własną interpretację planowanej inwestycji. Jego zdaniem PKM Południe należy traktować jako pełnoprawną linię metra, a nie wyłącznie kolejną trasę kolei aglomeracyjnej.

– W Gdańsku powstanie linia metra – napisał Michał Tusk.

W swoim wpisie podkreślił, że o charakterze metra nie decyduje wyłącznie podziemny przebieg torów. Jako przykłady wskazał Nowy Jork, Singapur, Bangkok, Berlin i Paryż, gdzie systemy metra wykorzystują zarówno tunele, jak i odcinki naziemne lub estakady. Zdaniem Michała Tuska kluczowe znaczenie mają parametry transportowe inwestycji, w tym sposób prowadzenia trasy, rozwiązania infrastrukturalne i poziom obsługi pasażerów. Zwrócił szczególną uwagę na planowane tunele, estakady oraz dwie stacje podziemne.

– To jest linia metra z krwi i kości – ocenił.

W jego opinii projekt wyróżnia również skala infrastruktury pasażerskiej, obejmującej odpowiednią liczbę dojść do peronów i rozwiązania zwiększające dostępność stacji.

Ta wypowiedź ma jednak charakter komentarza do inwestycji. Oficjalna nazwa przedsięwzięcia pozostaje niezmieniona: Pomorska Kolej Metropolitalna Południe. Będzie to linia kolejowa stanowiąca część systemu transportu aglomeracyjnego Trójmiasta.

Metro nie musi być pod ziemią. Co oznacza ta nazwa?

W dyskusji dotyczącej PKM Południe istotne jest rozróżnienie pomiędzy technicznym charakterem linii a sposobem określania jej funkcji transportowej.

Metro kojarzone jest przede wszystkim z podziemnymi tunelami, choć w praktyce wiele systemów na świecie posiada długie odcinki naziemne i nadziemne.

Tak jest między innymi w Berlinie, gdzie część linii U-Bahn biegnie po wiaduktach, czy w Nowym Jorku, którego sieć metra obejmuje także rozbudowaną infrastrukturę estakadową. Podobne rozwiązania funkcjonują w Paryżu, w tym na linii 6, prowadzonej częściowo po stalowych wiaduktach.

O funkcji metra świadczą zatem nie tylko tunele, lecz również częstotliwość kursowania pociągów, zdolność przewozowa, dostępność przystanków i sposób oddzielenia ruchu kolejowego od pozostałych uczestników transportu. PKM Południe ma spełniać wiele funkcji charakterystycznych dla szybkiego transportu szynowego w dużych aglomeracjach.

Jednocześnie sama budowa tuneli i estakad nie oznacza automatycznie, że powstaje odrębny system metra na wzór warszawskiego. Projekt zakłada bowiem powiązanie nowej trasy z istniejącą siecią kolejową, w tym z linią Szybkiej Kolei Miejskiej. Dlatego określenie użyte przez Michała Tuska należy rozumieć jako podkreślenie skali i standardu przyszłego połączenia, a nie formalną zmianę klasyfikacji inwestycji.

Nowa kolej z Gdańska Śródmieścia do Kowal

PKM Południe ma zapewnić szybki transport szynowy mieszkańcom południowych dzielnic Gdańska, w których w ostatnich latach intensywnie rozwijało się budownictwo mieszkaniowe.

Projektowany odcinek aglomeracyjny połączy Gdańsk Śródmieście z Węzłem Kowale.

Nowa trasa zostanie powiązana z istniejącą linią SKM, dzięki czemu pasażerowie będą mogli kontynuować podróże w kierunku pozostałych części Trójmiasta.

W ramach przedsięwzięcia zaplanowano sześć nowych przystanków kolejowych.

Ich nazwy zostały zatwierdzone w marcu 2025 roku po konsultacjach z mieszkańcami.

W kolejności od centrum miasta będą to:

• Gdańsk Oruńskie Przedmieście,
• Gdańsk Chełm,
• Gdańsk Orunia Górna,
• Gdańsk Maćkowy,
• Gdańsk Łostowice,
• Gdańsk Kowale.

Projekt uwzględnia skomplikowane warunki terenowe i silnie zurbanizowany charakter obszaru. Dlatego część infrastruktury będzie prowadzona w tunelach, a część na estakadach. Przewidziano również węzły integracyjne umożliwiające przesiadki pomiędzy koleją, tramwajami, autobusami i innymi środkami transportu. Szczególne znaczenie mają planowane węzły Orunia Górna / Łostowice-Świętokrzyska oraz Kowale. Projekt jest także powiązany z miejskimi inwestycjami tramwajowymi, w tym z planowaną trasą Bulońską Południową.

Nawet 30 tys. pasażerów dziennie i pociągi co pięć minut

Zgodnie z aktualnymi założeniami PKM Południe ma obsługiwać nawet 30 tys. pasażerów dziennie. Władze odpowiedzialne za projekt wskazują, że nowa linia będzie szczególnie istotna dla około 100 tys. mieszkańców rozwijających się południowych obszarów Gdańska. Na znaczenie inwestycji zwrócił uwagę wiceminister infrastruktury Piotr Malepszak, który 8 października podczas spotkania w Gdańsku przedstawił szczegóły planowanego przedsięwzięcia.

Według aktualnych założeń docelowa częstotliwość kursowania pociągów może wynieść nawet pięć minut.

Tak intensywny rozkład pozwoliłby traktować nowe połączenie jako podstawowy element szybkiego transportu miejskiego. Nie oznacza to jednak, że pociągi będą kursowały co pięć minut już od pierwszego dnia funkcjonowania linii. Ostateczna częstotliwość będzie zależała od organizacji przewozów, dostępności taboru oraz możliwości eksploatacyjnych całego systemu kolejowego. Nowa linia ma przede wszystkim skrócić czas dojazdu z południowych dzielnic Gdańska do centrum i umożliwić wygodne przesiadki do innych środków transportu. Dla mieszkańców Kowal, Łostowic czy Maćkowych będzie to alternatywa dla codziennych podróży samochodem w kierunku Śródmieścia.

2,3 mld PLN na PKM Południe. Trzy źródła finansowania

Kluczowym wydarzeniem dla przyszłości inwestycji była decyzja podjęta przez Radę Ministrów 6 października 2026 roku. Rząd przyjął uchwałę ustanawiającą program wieloletni „Rozwój kolei metropolitalnej na obszarze aglomeracyjnym Trójmiasta”.

Dokument zapewnia podstawę finansowania budowy PKM Południe. Szacunkowy koszt programu wynosi około 2,3 mld PLN. Z tej kwoty 1,5 mld PLN ma pochodzić z Funduszu Kolejowego. Kolejne 500 mln PLN zaplanowano ze środków europejskiego programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027 (FEnIKS).Pozostała część, określana w dokumentach rządowych na około 352 mln PLN, będzie wkładem samorządowym.

W finansowaniu własnym przewidziano podział kosztów pomiędzy Miasto Gdańsk – 60 proc. oraz Samorząd Województwa Pomorskiego – 40 proc. Łączna wartość programu obejmuje nie tylko budowę torów, tuneli, estakad i przystanków. Uwzględniono także koszty wykupu nieruchomości, przygotowania terenu, niezbędnych wyburzeń, prac związanych z zielenią oraz nadzoru inwestycyjnego. To właśnie skala przedsięwzięcia i jego koszt są jednym z argumentów wykorzystywanych przez Michała Tuska w dyskusji o charakterze nowego połączenia.

Przetarg ogłoszony przed zakończeniem projektowania

Drugą ważną decyzją z 6 października było rozpoczęcie postępowania na wybór wykonawcy robót budowlanych. Pomorska Kolej Metropolitalna S.A. ogłosiła przetarg mimo tego, że dokumentacja projektowa nie została jeszcze ukończona. Nie oznacza to jednak wyboru wykonawcy bez projektu. Spółka zdecydowała się prowadzić oba procesy równolegle, aby skrócić czas pomiędzy zakończeniem przygotowania inwestycji a rozpoczęciem robót budowlanych.

Postępowanie prowadzone jest w trybie sektorowych negocjacji z ogłoszeniem.

W pierwszym etapie PKM SA oceni zainteresowane przedsiębiorstwa pod względem doświadczenia w realizacji dużych inwestycji infrastrukturalnych, potencjału kadrowego oraz sytuacji ekonomicznej i finansowej. Dopiero firmy spełniające wymagania zostaną dopuszczone do kolejnych etapów postępowania. Tryb negocjacyjny umożliwi również doprecyzowanie wybranych rozwiązań przed złożeniem ostatecznych ofert. Prezes PKM SA Grzegorz Mocarski wyjaśnił, że celem jest wykorzystanie najbliższych miesięcy na równoległe projektowanie i prowadzenie procedury zakupowej.

Przyjęty harmonogram zakłada, że do końca 2027 roku spółka będzie miała gotowy projekt budowlany, wymagane pozwolenie oraz wybranego wykonawcę. Takie rozwiązanie ma umożliwić rozpoczęcie budowy bez wielomiesięcznej przerwy pomiędzy zakończeniem prac przygotowawczych a wejściem ekip budowlanych na plac budowy.

Spór o pieniądze z FEnIKS i kolej dużych prędkości

Wraz z decyzją o finansowaniu PKM Południe pojawiła się także dyskusja dotycząca podziału środków europejskich pomiędzy poszczególne projekty kolejowe. W jej centrum znalazł się program FEnIKS oraz plany finansowania inwestycji związanych z budową Kolei Dużych Prędkości, realizowanych w ramach programu Centralnego Portu Komunikacyjnego.

Według informacji przedstawionych przez media spółka CPK zabiegała wcześniej o możliwość wykorzystania środków FEnIKS na budowę tunelu kolejowego w Łodzi. Resort infrastruktury zdecydował się jednak przeznaczyć część dostępnych środków na inne inwestycje, w tym PKM Południe oraz projekt kolei aglomeracyjnej w rejonie Zielonej Góry, Nowej Soli i Sulechowa.

W debacie pojawia się kwota 1,08 mld PLN, dotycząca środków wcześniej rozpatrywanych w kontekście łódzkiego tunelu.

Nie należy jej jednak utożsamiać z całością finansowania PKM Południe ani z kwotą bezpośrednio przekazaną tej inwestycji. Z przyjętego modelu finansowania wynika, że na PKM Południe przewidziano 500 mln PLN środków FEnIKS. Dokumentacja rządowa wskazuje, że unijne środki przeznaczone na ten projekt mają pochodzić z puli wstępnie zaplanowanej w Krajowym Programie Kolejowym na przedsięwzięcia PKP Polskich Linii Kolejowych. Argumentem przedstawianym przez resort infrastruktury jest konieczność uwzględnienia terminów kwalifikowalności wydatków i osiągnięcia odpowiedniego zaawansowania projektów finansowanych z programu europejskiego.

Spór dotyczy zatem nie tylko politycznego znaczenia poszczególnych inwestycji, ale również oceny ich harmonogramów oraz możliwości wykorzystania dostępnych środków UE. Zwolennicy przeznaczenia pieniędzy na PKM Południe wskazują na wysoką prognozowaną liczbę pasażerów i możliwość poprawy codziennych podróży w szybko rozwijającym się obszarze metropolitalnym. Z kolei krytycy przesunięć środków zwracają uwagę na potrzeby finansowe budowy krajowej sieci Kolei Dużych Prędkości i ryzyko dla terminowej realizacji jej poszczególnych elementów.

Oba przedsięwzięcia mają odmienny charakter: PKM Południe jest inwestycją aglomeracyjną, natomiast tunel KDP w Łodzi ma stanowić część infrastruktury dalekobieżnej kolei dużych prędkości.

Budowa od 2028 roku. Pierwsze pociągi w 2030

Aktualny harmonogram PKM Południe zakłada zakończenie prac projektowych w grudniu 2027 roku. Prowadzone są one od grudnia 2024 roku. Inwestycja posiada już prawomocną decyzję środowiskową, uzyskaną w marcu 2025 roku.

Najważniejszym kolejnym etapem będzie przygotowanie pełnego projektu budowlanego i uzyskanie pozwolenia na budowę. Równolegle PKM SA zamierza zakończyć procedurę wyboru wykonawcy robót.

Jeżeli oba procesy przebiegną zgodnie z planem, budowa rozpocznie się na początku 2028 roku. Uruchomienie przewozów pasażerskich przewidziano na 2030 rok. Oznacza to, że obecnie inwestycja znajduje się na etapie przygotowania do realizacji, mimo zapewnienia źródeł finansowania i rozpoczęcia postępowania przetargowego.

Nie podpisano jeszcze umowy na wykonanie robót i nie rozpoczęto zasadniczych prac budowlanych. Harmonogram pozostaje więc uzależniony od zakończenia projektowania, uzyskania wszystkich wymaganych decyzji administracyjnych oraz przeprowadzenia postępowania zakupowego.