PKS-y przed wielką szansą. Czy transport na żądanie stanie się nowym filarem komunikacji lokalnej?

Przez wiele lat rynek przewozów autobusowych w Polsce stopniowo tracił znaczenie. Rosnąca konkurencja prywatnych przewoźników oraz wzrost dostępności transportu indywidualnego spowodowały likwidację wielu połączeń oraz problemy finansowe wielu przewoźników. W konsekwencji w wielu miejscach komunikacja publiczna praktycznie przestała istnieć. Dziś jednak sytuacja zaczyna się zmieniać. Teraz los może się odwrócić… O najnowszej noweli o PTZ pisaliśmy wcześniej w TransInfo.

Rozkład jazdy

1. Jakie zmiany w ustawie o publicznym transporcie zbiorowym mogą pomóc w odbudowie rynku PKS?
2. Dlaczego transport na żądanie może być ważnym rozwiązaniem dla małych miejscowości?
3. Jakich technologii i rozwiązań potrzebują dziś PKS-y, aby rozwijać nowe usługi przewozowe?

Minimum komunikacyjne – pierwszy krok, ale czy wystarczający?

Jednym z najważniejszych elementów zmian w ustawie o PTZ jest wprowadzenie tzw. minimum komunikacyjnego. Zakłada ono obowiązek zapewnienia co najmniej czterech par połączeń dziennie w dni robocze oraz dwóch w weekendy. To istotny krok w kierunku odbudowy dostępności transportowej, szczególnie dla mieszkańców mniejszych miejscowości i terenów wiejskich.

Pytanie jednak brzmi: czy takie minimum rzeczywiście odpowiada na potrzeby mieszkańców?

W praktyce cztery kursy dziennie mogą pozwolić na podstawowe funkcjonowanie – dojazd do pracy, szkoły czy urzędu – ale nadal nie tworzą atrakcyjnej alternatywy wobec samochodu. Ograniczona liczba połączeń oznacza brak elastyczności, utrudnione planowanie dnia oraz ryzyko dalszego odpływu pasażerów.

Dlatego samo minimum komunikacyjne należy traktować jako punkt wyjścia, a nie docelowy model funkcjonowania transportu publicznego. Odbudowa rynku PKS wymaga rozwiązań bardziej dopasowanych do realnych potrzeb mieszkańców oraz ekonomiki przewozów.

W wielu rozmowach, jakie odbyłem, przewija się jednak rozważanie czy nie warto zaproponować więcej połączeń, które realizowane będą tylko po dokonaniu zamówienia i na tym zamówionym odcinku? To dobry kierunek.

Transport na żądanie – odpowiedź na wyzwania małych miejscowości

Właśnie w tym kontekście szczególnego znaczenia nabierają przepisy dotyczące transportu na żądanie. Nowelizacja ustawy o PTZ otwiera możliwość organizowania elastycznych usług przewozowych tam, gdzie utrzymywanie regularnych linii autobusowych jest nieefektywne lub zwyczajnie nieopłacalne. Co istotne, obecnie w ustawie pojawił się zapis, że usługa będzie mogła być wykonywana samochodem osobowym – co znacznie ogranicza koszty!

Model transportu na żądanie pozwala pasażerowi zamówić przejazd na konkretną godzinę lub trasę – telefonicznie, przez aplikację lub inne kanały komunikacji. Dzięki temu przewoźnik realizuje kurs wyłącznie wtedy, gdy istnieje rzeczywiste zapotrzebowanie.

To rozwiązanie szczególnie dobrze sprawdza się:

• w gminach o rozproszonej zabudowie,
• na terenach o niskiej liczbie pasażerów,
• w godzinach pozaszczytowych,
• przy dowozach do węzłów komunikacyjnych,
• w obsłudze osób starszych i wykluczonych komunikacyjnie.

Dla PKS-ów oznacza to możliwość bardziej efektywnego wykorzystania taboru i kierowców, a jednocześnie utrzymania obecności transportu publicznego nawet w mniej rentownych obszarach.

Co więcej, otwiera możliwości otwierania nowych usług dla gmin…

Nowa gałąź działalności dla PKS-ów

Transport na żądanie nie powinien być postrzegany wyłącznie jako rozwiązanie ustawowe wpisane do PTZ. To znacznie szerszy kierunek rozwoju usług mobilności, który może stać się dla PKS-ów nową gałęzią działalności. Ustawa o PTZ definiuje bowiem jak transport na żądanie może być wykorzystywany w kontekście transportu publicznego, zbiorowego. Natomiast szkoda nie wykorzystać szansy i wejść na rynek usług transportowych uzupełniających, których PKSy, w większości obecnie nie świadczą.

Coraz większe znaczenie zyskują bowiem specjalistyczne usługi przewozowe, takie jak:

• Taxi Senior,
• transport osób z niepełnosprawnościami,
• dowozy do placówek medycznych,
• transport społeczny,
• przewozy door-to-door realizowane przez samorządy.

W obliczu starzejącego się społeczeństwa oraz rosnących potrzeb w zakresie mobilności lokalnej, właśnie takie usługi mogą stać się jednym z kluczowych obszarów działalności przewoźników autobusowych. Usługi te niejednokrotnie wspierane są dofinansowaniami, nie podlegają pod ustawę o PTZ, a gminy coraz chętniej je organizują, a do zapewnienia transportu niepełnosprawnych są wręcz zobligowane.

PKS-y posiadają tutaj istotną przewagę:

• doświadczenie operacyjne,
• lokalną znajomość rynku,
• zaplecze techniczne,
• kierowców,
• zaufanie samorządów.

Wiele przedsiębiorstw może dzięki temu rozszerzyć swój model biznesowy i uniezależnić się wyłącznie od tradycyjnych przewozów liniowych. I nie ma co ukrywać, w wielu miejscach te usługi wykonują prywatni przewoźnicy, co oznacza, że jest tam pieniądz.

Technologia jako fundament nowoczesnego transportu

Rozwój transportu na żądanie nie byłby jednak możliwy bez odpowiednich narzędzi technologicznych. Kluczowe znaczenie mają systemy umożliwiające:

• przyjmowanie zgłoszeń od pasażerów,
• planowanie tras,
• optymalizację przejazdów,
• zarządzanie flotą,
• analizę danych i kosztów,
• integrację z istniejącą komunikacją publiczną.

W tym obszarze istotnym partnerem dla rynku przewozów może być Citya – dostawca systemów wspierających organizację transportu na żądanie oraz nowoczesnych usług mobilności.

Dzięki takim rozwiązaniom PKS-y oraz samorządy mogą wdrażać elastyczne modele transportowe bez konieczności budowania całej infrastruktury technologicznej od podstaw, bez inwestycji, a w modelu SaaS (korzystasz – płacisz, nie korzystasz – nie płacisz). Systemy tego typu pozwalają nie tylko sprawniej zarządzać przewozami, ale również lepiej dopasowywać ofertę do rzeczywistych potrzeb mieszkańców.

Odbudowa rynku wymaga odwagi i elastyczności

Polski rynek PKS-ów stoi dziś przed wyjątkową szansą. Zmiany legislacyjne, nowe potrzeby społeczne oraz rozwój technologii tworzą warunki do odbudowy lokalnego transportu publicznego w nowoczesnej formie.

Kluczowe będzie jednak odejście od myślenia wyłącznie o tradycyjnych liniach autobusowych. Przyszłość komunikacji lokalnej może opierać się na modelu hybrydowym – łączącym regularne połączenia z transportem elastycznym i usługami specjalistycznymi.

To właśnie zdolność do adaptacji zdecyduje o tym, które przedsiębiorstwa PKS wykorzystają nadchodzące zmiany jako impuls do rozwoju, a które pozostaną przy modelu, który coraz trudniej utrzymać ekonomicznie.