Maszyniści po wypadku w Sokolnikach zapowiadają „czarny tydzień”. Bezpieczeństwo ważniejsze od punktualności

Związkowcy podkreślają, że bezpieczeństwo musi mieć pierwszeństwo przed punktualnością i presją związaną z realizacją rozkładu jazdy.

Rozkład jazdy:

1. Na czym ma polegać zapowiadany przez Związek Zawodowy Maszynistów Kolejowych „czarny tydzień” i kiedy akcja ma się rozpocząć?
2. Jakie problemy dotyczące bezpieczeństwa i warunków pracy maszynistów skłoniły ZZM do zapowiedzi protestu?
3. Czy skrupulatne stosowanie wszystkich procedur bezpieczeństwa podczas „czarnego tygodnia” może spowodować opóźnienia pociągów?

„Czarny tydzień” maszynistów

O zapowiedzi protestu poinformował 9 września Polsat News. Akcja wpisuje się w szersze działania Związku Zawodowego Maszynistów Kolejowych w Polsce, który w ostatnich dniach ponownie alarmuje o – jego zdaniem – narastających problemach dotyczących bezpieczeństwa ruchu kolejowego.

Jak informuje Polsat News, kolejarze przygotowują akcję określaną jako „czarny tydzień”. Nie chodzi przy tym o klasyczny strajk polegający na nieprzystąpieniu do pracy, lecz o rygorystyczne stosowanie wszystkich obowiązujących procedur bezpieczeństwa.

Może to mieć znaczenie dla punktualności pociągów. ZZM już w swoim oficjalnym apelu zaznaczył, że maszyniści powinni przestrzegać instrukcji, przepisów, procedur i regulaminów także wtedy, gdy prowadzi to do wydłużenia przygotowania pojazdu albo opóźnienia jego odjazdu.

To właśnie takie podejście ma zwrócić uwagę na warunki pracy maszynistów i problemy, które – zdaniem związku – wpływają na bezpieczeństwo ruchu kolejowego.

ZZM alarmuje o rosnącej presji

Tłem zapowiadanej akcji jest apel przyjęty 7 września przez Radę Krajową ZZM. Związek tłumaczy, że jego wydanie jest odpowiedzią na problemy zgłaszane zarówno przez samych maszynistów, jak i innych pracowników operacyjnych kolei.

ZZM wskazuje przede wszystkim na zwiększającą się presję wywieraną na maszynistów oraz rozszerzanie katalogu obowiązków wykonywanych podczas służby. Zdaniem organizacji część tych czynności może dekoncentrować prowadzącego pojazd, odwracać jego uwagę od obserwowania szlaku i w konsekwencji utrudniać bezpieczne prowadzenie pociągu.

Związek krytycznie ocenia również sposób reagowania na problemy bezpieczeństwa. Według ZZM zamiast eliminowania rzeczywistych źródeł zagrożeń rozwijane są przede wszystkim mechanizmy kontroli i nadzoru nad pracownikami. Organizacja domaga się rozwiązań systemowych.

Maszyniści mają nie spieszyć się z odjazdem

Apel ZZM zawiera konkretne wskazówki dla prowadzących pociągi. Jedna z najważniejszych dotyczy procedury odjazdu ze stacji i przystanków.

Maszyniści zostali wezwani do wykonywania jej z najwyższą ostrożnością i bez pośpiechu, szczególnie w sytuacji, w której czas postoju handlowego przewidziany w rozkładzie nie pozwala na bezpieczne przeprowadzenie wymiany pasażerów.

Związek apeluje także, aby przed uruchomieniem pociągu maszyniści dokładnie zapoznawali się z Elektronicznym Rozkazem Pisemnym, WOS, dokumentacją pojazdu i pociągu oraz rozkładem jazdy. Ma to następować nawet wtedy, gdy konsekwencją będzie opóźnienie odjazdu.

Jeżeli natomiast w czasie jazdy konieczne będzie potwierdzenie aktualizacji Elektronicznego Rozkazu Pisemnego, według ZZM maszynista powinien zatrzymać pociąg i dopiero wówczas dokładnie zapoznać się ze zmianami.

Telefon wyłączony podczas jazdy

ZZM zwraca szczególną uwagę na czynności, które mogą odwracać uwagę prowadzącego od obserwowania szlaku.

Związek wzywa maszynistów do całkowitego powstrzymania się od korzystania z telefonu komórkowego podczas jazdy. Urządzenie powinno być wyłączone albo ustawione w trybie samolotowym.

Maszyniści mają również unikać innych czynności dekoncentrujących podczas prowadzenia pociągu. ZZM wymienia w tym kontekście m.in. logowanie do systemu GSM-R.

Kwestia nowych obowiązków związanych m.in. z GSM-R oraz elektronicznym rozkazem pisemnym była podnoszona przez związek już wcześniej. 1 września prezydent ZZM Leszek Miętek zwrócił się do prezesa Urzędu Transportu Kolejowego o pilne spotkanie dotyczące bezpieczeństwa ruchu.

Przemęczony maszynista ma odmówić pracy

Istotnym elementem apelu jest także problem przemęczenia. Związek zwrócił się do maszynistów, aby zgłaszali pracodawcom zmęczenie wynikające z nadmiernie intensywnych grafików.

Jeżeli przemęczenie uniemożliwia bezpieczne wykonywanie obowiązków, ZZM wzywa do odmowy podjęcia pracy. Jednocześnie organizacja zadeklarowała pomoc prawną i związkową pracownikom, którzy spotkaliby się z sankcjami lub innymi konsekwencjami służbowymi za stosowanie zasad zawartych w apelu.

Problem czasu pracy maszynistów jest przez związkowców podnoszony od lat. W dokumentach parlamentarnych dotyczących tej kwestii wskazywano m.in. na postulaty ujednolicenia zasad maksymalnego czasu pracy, odpoczynku oraz uwzględniania dojazdów do miejsca rozpoczęcia służby.

Maszyniści mają zgłaszać usterki infrastruktury

Akcja ma również zwrócić uwagę na stan infrastruktury. ZZM oczekuje od maszynistów zgłaszania wszystkich zauważonych nieprawidłowości dotyczących infrastruktury kolejowej i urządzeń sygnalizacyjnych.

Informacje mają trafiać nie tylko do podmiotów odpowiedzialnych za ich usunięcie, lecz również do samego związku. Ma to umożliwić organizacji gromadzenie informacji o problemach zgłaszanych bezpośrednio przez pracowników prowadzących pociągi.

Już wcześniej ZZM wskazywał m.in. na wykolejenie pociągu towarowego na Sądecczyźnie z 17 lipca. Według związku przed tym zdarzeniem miały pojawiać się zgłoszenia dotyczące stanu infrastruktury. Organizacja zwracała też uwagę na przypadki pominięcia sygnału „Stój”.

Protest może odbić się na punktualności

Jeżeli maszyniści szeroko zastosują się do wezwania związku, efektem „czarnego tygodnia” mogą być opóźnienia części pociągów. Wynika to z samego charakteru akcji: prowadzący mają nie przyspieszać procedur po to, aby za wszelką cenę utrzymać rozkład jazdy.

ZZM stawia sprawę jednoznacznie – bezpieczeństwo pracowników i pasażerów ma być nadrzędne wobec punktualności, realizacji rozkładu oraz oczekiwań przełożonych.

Związek przekonuje tym samym, że jeśli literalne i dokładne wykonanie wszystkich obowiązujących procedur powoduje opóźnienie, odpowiedzią nie powinno być wywieranie presji na maszynistę, aby skrócił czas potrzebny do ich przeprowadzenia.

Związek chce pilnego spotkania w sprawie bezpieczeństwa

Obecne działania nie są pierwszym sygnałem ostrzegawczym wysłanym w tym roku przez ZZM. Pod koniec lutego Rada Krajowa związku upoważniła swojego prezydenta do podjęcia decyzji o ewentualnym rozpoczęciu akcji protestacyjnej w ramach Międzyzwiązkowego Komitetu Protestacyjnego.

Na początku września Leszek Miętek wystąpił natomiast do prezesa UTK o pilne zorganizowanie spotkania dotyczącego bezpieczeństwa. ZZM zaproponował udział przedstawicieli Ministerstwa Infrastruktury, PKP Polskich Linii Kolejowych oraz przewoźników kolejowych.

Teraz działania wchodzą w kolejny etap. Jak informuje Polsat News, maszyniści zapowiadają „czarny tydzień”, a przyjęty przez ZZM apel pokazuje, jak akcja może wyglądać w praktyce: maksymalnie skrupulatne wykonywanie procedur, rezygnacja z czynności dekoncentrujących i postawienie bezpieczeństwa ponad presją na punktualną realizację rozkładu jazdy.

ZZM podkreśla przy tym, że nie chce czekać na kolejne poważne zdarzenia, zanim problemy systemowe zostaną rozwiązane. Apel dotyczący bezpieczeństwa został przyjęty jednogłośnie przez Radę Krajową związku w ramach uchwały nr 39/09/2026.