Horyzontalny Rozkład Jazdy ma zmienić polską kolej. Wiemy jak

HRJ ma być nowym sposobem planowania kolei w Polsce, wzorowanym na najlepszych europejskich rozwiązaniach, szczególnie na modelu znanym ze Szwajcarii.

Rozkład jazdy:

1. Na czym polega Horyzontalny Rozkład Jazdy i jakie zmiany ma wprowadzić w organizacji przewozów kolejowych w Polsce?
2. W jaki sposób cykliczny rozkład jazdy oraz lepsza koordynacja połączeń mają ułatwić podróżowanie pasażerom?
3. Jaką rolę w funkcjonowaniu Horyzontalnego Rozkładu Jazdy odegrają linie dużych prędkości oraz planowane otwarcie rynku przewozów dalekobieżnych po 2030 roku?

Odpowiedź na wyczerpujący się model rozkładów

Projekt zakłada odejście od sytuacji, w której pasażerowie co roku czekają z niepewnością na nowy rozkład jazdy i sprawdzają, czy ich połączenie zostanie utrzymane. Nowy system ma zapewnić przewidywalność, stabilną ofertę i lepsze dopasowanie połączeń do rzeczywistych potrzeb podróżnych.

Dotychczasowy sposób układania rozkładów jazdy w Polsce coraz częściej nie odpowiada rosnącym oczekiwaniom pasażerów. Polacy chcą korzystać z kolei wygodniej, sprawniej i bardziej przewidywalnie. HRJ ma być odpowiedzią na te potrzeby.

Projekt jest również związany z unijnymi przepisami, w tym IV pakietem kolejowym. Zakłada on otwarcie rynku kolejowego, rozwój konkurencji i organizowanie przetargów na przewozy dalekobieżne. Oznacza to, że obok PKP Intercity, które obecnie odpowiada za zdecydowaną większość takich połączeń, od grudnia 2030 roku na torach będą mogli pojawić się nowi przewoźnicy.

Pociągi co godzinę albo co dwie

Jednym z kluczowych elementów HRJ ma być rozkład cykliczny. W praktyce oznacza to, że na najważniejszych trasach pociągi będą odjeżdżały w równych odstępach czasu – na przykład co pół godziny, co godzinę albo co dwie godziny.

Dzięki temu pasażer nie będzie musiał za każdym razem analizować skomplikowanego rozkładu. Jeśli spóźni się na jeden pociąg, będzie wiedział, kiedy przyjedzie kolejny. Takie rozwiązania funkcjonują już na części tras, m.in. między Warszawą a Trójmiastem.

– Wdrożenie HRJ eliminuje problem przypadkowych godzin odjazdów i długiego czasu oczekiwania na połączenia. Dzięki systemowej koordynacji rozkładów, pociągi spotkają się na jednej stacji w tym samym czasie, co pozwoli na szybkie i bezpieczne przesiadki z peronu na peron. Dla podróżnych oznacza to płynną podróż pociągami dalekobieżnymi i regionalnymi w całej Polsce. Wzorujemy się na najlepszych kolejach, które stosują takie rozwiązania, a szczególnie na kolejach szwajcarskich – mówi Piotr Malepszak, wiceminister infrastruktury nadzorujący kolej, pełnomocnik rządu ds. Centralnego Portu Komunikacyjnego.

Dalekobieżne, regionalne i aglomeracyjne w jednym systemie

HRJ nie dotyczy wyłącznie pociągów dalekobieżnych. Projekt obejmuje również połączenia regionalne i aglomeracyjne. Po raz pierwszy przygotowano spójne założenia dla całego kraju na lata 2030–2040.

– HRJ to nie tylko połączenia dalekobieżne, ale także regionalne i aglomeracyjne. Dzięki konsultacjom z 16 wojewódzkimi organizatorami transportu, Zarządem Transportu Miejskiego w Warszawie i Górnośląsko-Zagłębiowską Metropolią, planiści HRJ po raz pierwszy w Polsce opracowali spójne założenia w tym zakresie dla całego kraju na lata 2030–2040 – dodaje dr Filip Czernicki, Port Polska, prezes spółki Centralny Port Komunikacyjny.

Założenia mają zostać przedstawione m.in. w formie ogólnokrajowego schematu połączeń. Taki dokument ma pomóc w koordynacji ruchu dalekobieżnego i regionalnego, ale również w planowaniu przyszłych inwestycji kolejowych.

Rozkład ma być łatwy do zapamiętania

Główną korzyścią dla pasażera ma być powtarzalność oferty. Pociągi na stałych trasach będą kursować w równych odstępach czasu, dzięki czemu planowanie podróży stanie się prostsze.

– Pociągi na stałych trasach będą kursować w równych odstępach czasu i łatwych do zapamiętania godzinach, np. równo co godzinę lub co dwie. Taki cykliczny rozkład sprawia, że planowanie podróży staje się intuicyjne, a pasażer nie musi każdorazowo sprawdzać skomplikowanych tabel i uczyć się godzin odjazdów na pamięć. Jeśli nie zdąży na pociąg to wie, kiedy przyjedzie następny. To rozwiązanie w Polsce jest wprowadzane już na części tras, a chcemy, żeby działało w całym kraju – mówi Piotr Rachwalski, Port Polska, członek zarządu ds. kolei spółki Centralny Port Komunikacyjny.

Wygodne przesiadki i kolej w każdym powiecie

Projekt zakłada lepsze skoordynowanie połączeń, tak aby skrócić czas oczekiwania na przesiadki i zapewnić większą pewność kontynuowania podróży. Szczególne znaczenie ma mieć obsługa mniejszych miejscowości i ich powiązanie z największymi miastami.

Docelowo każdy powiat w Polsce ma być włączony do systemu połączeń dalekobieżnych – bezpośrednio albo przez dobrze skoordynowane połączenia regionalne i autobusowe.

Więcej pociągów i więcej pasażerów

HRJ zakłada wzrost liczby pociągów dalekobieżnych. Ma to pozwolić na obsłużenie znacznie większej liczby pasażerów.

– HRJ zakłada wzrost liczby pociągów dalekobieżnych. Pozwoli to na obsłużenie znacznie większej liczby pasażerów. W 2025 roku 89 mln osób wybrało podróż z PKP Intercity, a w 2035 roku według prognoz, z pociągów dalekobieżnych skorzysta ponad 140 mln podróżnych – podkreśla Krzysztof Szymański, wicedyrektor Departamentu Kolejnictwa w Ministerstwie Infrastruktury.

Projekt po konsultacjach

Zaktualizowana wersja HRJ powstała po analizie ponad 2500 uwag. Ponad 1800 z nich zgłosili mieszkańcy i organizacje społeczne, a kolejne 700 pochodziło od organizatorów transportu.

Uwagi przełożyły się na konkretne zmiany. Zwiększono m.in. liczbę połączeń ekspresowych w Kaliszu i Sieradzu. Uwzględniono też postulat utworzenia połączenia z Kotliny Kłodzkiej przez Nysę i Opole w kierunku Warszawy. Dzięki decyzji o budowie połączenia Centralnej Magistrali Kolejowej z nowym lotniskiem, bezpośredni dojazd do niego będzie możliwy także z Małopolski i Górnego Śląska.

Kolej dużych prędkości jako kręgosłup systemu

Ważnym elementem przyszłej siatki połączeń będzie linia „Y”, czyli trasa kolei dużych prędkości między Warszawą, nowym lotniskiem, Łodzią, Wrocławiem i Poznaniem. Jej uruchomienie planowane jest na 2035 rok.

Wraz z Centralną Magistralą Kolejową oraz trasą z Warszawy do Trójmiasta, określaną jako CMK Północ, linia „Y” ma stać się najważniejszą częścią krajowej sieci kolejowej. Pociągi dużych prędkości, osiągające 250 km/h i więcej, mają kursować na tych trasach nawet co 30 minut.

HRJ przewiduje, że pociągi korzystające z odcinków KDP pojadą dalej m.in. w kierunku Szczecina, Białegostoku, Lublina, Pragi i Berlina.

– Dzięki zmodernizowanej infrastrukturze pociągi w wielu relacjach już przyspieszyły. HRJ stawia na osiągnięcie maksymalnych efektów z przepustowości sieci w sposób systemowy. Na trasach, gdzie pasażerów jest najwięcej, oprócz pociągów pośpiesznych, zapewniających podstawową dostępność w powiatach i średnich miastach, wprowadzono regularnie kursujące pociągi ekspresowe, skracające czas podróży między największymi aglomeracjami. To trasy m.in. między Rzeszowem a Wrocławiem czy Wrocławiem a Poznaniem i Trójmiastem, gdzie szybkie pociągi pojadą nawet co godzinę – mówi Bartosz Uryga, wicedyrektor Biura Wdrażania Strategii i Planowania w spółce Centralny Port Komunikacyjny.

Także dla średnich miast

HRJ ma wzmacniać nie tylko największe aglomeracje. W projekcie przewidziano segment pociągów pośpiesznych uzupełniających, które mają obsługiwać również średnie miasta.

Regularne połączenia zaplanowano m.in. w Grudziądzu, gdzie pociągi mają kursować w relacjach Trójmiasto – Warszawa co 4 godziny, Trójmiasto – Łódź co 4 godziny oraz Olsztyn – Szczecin co 4 godziny.

W Żarach i Żaganiu przewidziano połączenie Jelenia Góra – Szczecin co 4 godziny, a w Chojnicach pociągi Trójmiasto – Szczecin oraz Trójmiasto – Piła – Gorzów Wielkopolski – Kostrzyn, również co 4 godziny. Z Łomży do Warszawy pociągi mają kursować co 2 godziny.

AeroExpressy między Warszawą, lotniskiem i Łodzią

Nowym rodzajem połączeń będą AeroExpressy. Mają to być szybkie pociągi łączące Warszawę, nowe lotnisko i Łódź. Zatrzymają się również w Brzezinach, które dzięki budowie linii dużych prędkości zyskają dostęp do kolei.

AeroExpressy mają osiągać prędkość do 200 km/h. Obsługa wszystkich przystanków w tunelu średnicowym w Łodzi między Kaliską a Widzewem ma znacząco poprawić dostępność kolei dla mieszkańców miasta w codziennych dojazdach do Warszawy.

Zgodnie z planami połączenia te mogą ruszyć już w 2032 roku, razem z otwarciem nowego lotniska.

Narzędzie do planowania inwestycji

Horyzontalny Rozkład Jazdy ma być nie tylko siatką połączeń. Ma również służyć jako narzędzie do rozwoju infrastruktury kolejowej.

Dzięki stabilnemu planowaniu rozkładu jazdy Polskie Linie Kolejowe będą mogły projektować infrastrukturę pod realne potrzeby pasażerów i przewoźników. Dotyczy to nie tylko dużych inwestycji, ale także mniejszych elementów, takich jak dodatkowe perony, rozjazdy czy sygnalizacja.

Rozkład znany z dużym wyprzedzeniem

Jedną z najważniejszych zmian ma być transparentne i wieloletnie planowanie oferty przewozowej. Obecnie rozkład jazdy zmienia się raz do roku, a korekty wprowadzane są co kilka miesięcy. Nowy roczny rozkład publikowany jest zwykle jesienią, czyli na 2–3 miesiące przed wejściem w życie.

HRJ ma zmienić tę logikę. Pasażer ma znać ramowy rozkład jazdy z wyprzedzeniem liczonym nawet w latach. Podobne rozwiązania są stosowane m.in. w Szwajcarii i Austrii.

Wiele instytucji, jeden projekt

Nad projektem HRJ, na zlecenie Ministerstwa Infrastruktury, pracował zespół liczący około 20 osób. Liderem był Port Polska, a w prace zaangażowani byli także eksperci PKP Polskich Linii Kolejowych i Centrum Unijnych Projektów Transportowych. Nadzór nad projektem objął Urząd Transportu Kolejowego.

Port Polska i CUPT podpisały porozumienie o współpracy na rzecz wsparcia Ministerstwa Infrastruktury w organizacji rynku przewozów dalekobieżnych od 2030 roku. Port Polska uczestniczył również w pracach nad planem transportowym Ministerstwa Infrastruktury na lata 2031–2034.

Dzięki temu rozwiązania przewidziane w HRJ, takie jak lokalna integracja taryfowo-rozkładowa, mają szansę zostać wdrożone szybciej.