NIK: Inwestycje kolejowe PKP PLK z opóźnieniami i wyższymi kosztami. Straty liczone w setkach milionów złotych

Takie wnioski płyną z kontroli Najwyższej Izby Kontroli, która objęła lata 2017–2024. Łączne nakłady na analizowane projekty wzrosły o blisko 500 mln zł, a część przedsięwzięć została ukończona nawet kilka lat później niż zakładano.

Rozkład jazdy:

1. Jakie były główne przyczyny opóźnień i wzrostu kosztów inwestycji kolejowych realizowanych przez PKP PLK według ustaleń NIK?
2. O ile wzrosły łączne koszty ośmiu skontrolowanych inwestycji kolejowych i jakie czynniki miały największy wpływ na ten wzrost?
3. Jakie działania naprawcze NIK rekomenduje PKP PLK, aby ograniczyć ryzyko opóźnień i lepiej kontrolować koszty przyszłych inwestycji?

NIK przeanalizowała osiem dużych inwestycji kolejowych

Kontrola objęła osiem projektów realizowanych przez trzy regiony Centrum Realizacji Inwestycji PKP PLK oraz centralę spółki. Łączny koszt modernizacji badanych linii kolejowych wyniósł 8,49 mld zł.

Według NIK większość problemów miała swoje źródło już na etapie przygotowania inwestycji. Kontrolerzy wskazali na błędy w dokumentacji, nieprawidłowości w planowaniu oraz niewystarczający nadzór nad realizowanymi przedsięwzięciami.

Błędy w dokumentacji generowały kolejne opóźnienia

Najwyższa Izba Kontroli zwróciła uwagę, że programy funkcjonalno-użytkowe przygotowane dla pięciu inwestycji nie uwzględniały pełnego zakresu robót lub bazowały na nieaktualnych danych dotyczących infrastruktury kolejowej.

W praktyce oznaczało to konieczność wprowadzania zmian już podczas projektowania i realizacji prac. Prowadziło to do zwiększenia kosztów inwestycji, pojawiania się roszczeń wykonawców oraz wydłużania terminów zakończenia projektów.

W niektórych przypadkach błędne założenia projektowe wymagały ponownego wykonania części prac, opracowania nowej dokumentacji technicznej lub przeprowadzenia dodatkowych robót budowlanych.

Problemy administracyjne opóźniały rozpoczęcie prac

Kontrolerzy wskazali również na trudności związane z kompletowaniem dokumentacji projektowo-technicznej oraz uzyskiwaniem wymaganych decyzji administracyjnych.

Zdaniem NIK skutkowało to znacznymi opóźnieniami jeszcze przed rozpoczęciem robót budowlanych. W skrajnych przypadkach zwłoka wynosiła nawet cztery lata, co miało bezpośredni wpływ na harmonogram całych inwestycji.

Nierzetelny wykonawca i kradzieże infrastruktury

Negatywnie oceniono także przebieg części prac budowlanych. W jednym z projektów PKP PLK przez ponad dwa lata współpracowała z wykonawcą, który nie realizował kluczowych robót i zalegał z płatnościami wobec podwykonawców.

Dodatkowo niewłaściwe zabezpieczenie placu budowy doprowadziło do 31 kradzieży elementów infrastruktury kolejowej. Straty wynikające z tych zdarzeń oszacowano na około 12,5 mln zł.

Miliony złotych niewyegzekwowanych kar

NIK wskazała również na niewystarczające wykorzystywanie zapisów kontraktowych umożliwiających nakładanie sankcji na wykonawców.

W czterech inwestycjach nie naliczono kar umownych o łącznej wartości 27,7 mln zł, mimo że istniały podstawy do ich dochodzenia. Ponadto w dwóch przypadkach nie podjęto odpowiednio szybkich działań zmierzających do odzyskania roszczeń o wartości 17,8 mln zł.

Koszty inwestycji wzrosły o niemal pół miliarda złotych

Łączne koszty analizowanych projektów zwiększyły się o prawie 500 mln zł, co oznacza wzrost o 5,8 proc. względem pierwotnych założeń.

Największą część dodatkowych wydatków – blisko 398 mln zł – stanowiły koszty związane z wydłużeniem czasu realizacji inwestycji. Kolejne niemal 99 mln zł pochłonęły dodatkowe roboty budowlane. Według NIK około 30 mln zł z tej kwoty było konsekwencją błędów popełnionych przez spółkę na etapie przygotowywania projektów.

System monitorowania inwestycji nie spełnił swojej roli

Kontrola wykazała również problemy z funkcjonowaniem systemu monitorowania inwestycji w PKP PLK. Dane nie były aktualizowane na bieżąco, a potencjalne zagrożenia identyfikowano dopiero po ich wystąpieniu.

W ocenie NIK ograniczało to możliwość szybkiego reagowania i podejmowania działań zapobiegających dalszym opóźnieniom oraz wzrostowi kosztów.

NIK apeluje o zmiany w zarządzaniu projektami

W związku z wynikami kontroli Najwyższa Izba Kontroli zaapelowała do zarządu PKP PLK o wdrożenie działań organizacyjnych i zarządczych, które poprawią planowanie oraz przygotowanie inwestycji kolejowych.

Zdaniem kontrolerów skuteczniejsze zarządzanie projektami pozwoli ograniczyć ryzyko kolejnych opóźnień, lepiej kontrolować wydatki i zwiększyć efektywność wykorzystania środków przeznaczanych na rozwój infrastruktury kolejowej.