Co UTK robi dla bezpieczeństwa kolei? Kontrole, decyzje i postępowania

Dokument obejmuje kontrole infrastruktury, decyzje ograniczające ruch, nadzór nad przewoźnikami pasażerskimi, analizę zdarzeń SPAD, wdrażanie ETCS oraz kontrole pracy maszynistów. Dla pasażerów i całego rynku transportu publicznego to ważny przegląd tego, jak państwowy regulator reaguje na problemy bezpieczeństwa na kolei.

Rozkład jazdy:

1. Jakie działania UTK podjął wobec PKP PLK po zdarzeniach na infrastrukturze kolejowej?
2. Co urząd zrobił po incydentach z udziałem pasażerów?
3. Jak UTK kontroluje maszynistów, przewoźników i systemy bezpieczeństwa?

Kontrole, decyzje i nadzór nad bezpieczeństwem

UTK w odpowiedzi na interwencję poselską Michała Moskala (PiS) wskazuje, że działania wobec PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. obejmowały kontrole prowadzone na podstawie ustawy o transporcie kolejowym, Prawa przedsiębiorców oraz rozporządzenia w sprawie trybu wykonywania kontroli przez Prezesa UTK. W latach 2025-2026 urząd sprawdzał m.in. stan techniczny infrastruktury, proces jej utrzymania, przygotowanie kolei do zimy oraz prowadzenie ruchu kolejowego.

Od 23 stycznia do 17 lutego 2026 r. UTK kontrolował stan techniczny i proces utrzymania infrastruktury kolejowej, przyległych gruntów oraz prowadzenie ruchu kolejowego. Od 5 do 30 stycznia 2026 r. urząd sprawdzał realizację przewozów w okresie zimowym. W 2025 r. przeprowadzono także cztery kontrole dotyczące przygotowania zarządcy infrastruktury do pracy w warunkach zimowych.

Po zdarzeniu z 20 stycznia 2026 r. na linii kolejowej nr 8 UTK skontrolował PKP PLK w zakresie badań defektoskopowych szyn i usuwania ich wad. 28 stycznia 2026 r. Prezes UTK wydał decyzję z rygorem natychmiastowej wykonalności, ograniczającą ruch kolejowy w torze nr 1 linii kolejowej nr 8 Warszawa Zachodnia – Kraków Główny od km 278,750 do 299,000.

PKP PLK 2 lutego 2026 r. poinformowała o wprowadzeniu ograniczenia prędkości do 80 km/h w torze nr 1 na odcinkach od km 281,700 do 282,600, od km 286,270 do 286,430 oraz od km 296,800 do 298,800. Zarządca wdrożył też codzienne nocne objazdy kontrolne i codzienne dzienne obchody toru nr 1 od km 278,750 do 299,000. Prezes UTK wszczął przy tym postępowanie administracyjne w sprawie kary pieniężnej za zwłokę w wykonaniu decyzji. Od 23 marca 2026 r. tor nr 1 linii nr 8 został zamknięty całodobowo w celu dalszych prac inwestycyjnych.

Kolejna decyzja o ograniczeniu ruchu dotyczyła linii kolejowej nr 12 Skierniewice – Łuków od km 0,145 do 151,055. Była następstwem kontroli w PKP PLK i analizy badań defektoskopowych po zdarzeniu z 3 lutego 2026 r., czyli wykolejeniu pociągu towarowego. PKP PLK zwiększyła częstotliwość badań defektoskopowych i objazdów linii, wprowadziła ograniczenia prędkości, usuwała wady szyn przez szlifowanie i zapowiedziała dalsze prace modernizacyjne.

17 marca 2026 r., po zakończeniu kontroli, Prezes UTK wszczął postępowanie administracyjne w sprawie naruszenia przez PKP PLK przepisów dotyczących obowiązków zarządcy infrastruktury w zakresie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem. Postępowanie jest w toku.

W obszarze zimowego funkcjonowania kolei Prezes UTK 16 kwietnia 2026 r. skierował do PKP PLK wystąpienie pokontrolne z zaleceniami i nakazem pilnych działań naprawczych. Zarządca ma poinformować o ich realizacji do 30 czerwca 2026 r. Zalecenia obejmują analizę nieprawidłowości w innych lokalizacjach, ich usunięcie oraz nadzór nad poziomem ryzyka.

UTK reagował także na problemy eksploatacyjne w okresie zimowym. Prezes UTK występował do PKP PLK 2 stycznia i 23 marca 2026 r., wskazując potrzebę działań systemowych. 9 kwietnia 2026 r. PKP PLK poinformowała, że pracuje nad nową instrukcją dotyczącą przygotowania infrastruktury i prowadzenia ruchu kolejowego w warunkach zimowych. Ma ona objąć m.in. zasady postępowania po ostrzeżeniach IMGW, weryfikację sprawności zasobów technicznych, większą gotowość działań awaryjnych, poprawę przepływu informacji i spójność działań operacyjnych. Wdrożenie zaplanowano przed kolejnym sezonem zimowym.

W sprawie sieci trakcyjnej Prezes UTK pismem z 28 listopada 2025 r. zobowiązał PKP PLK do przedstawienia stanowiska oraz środków ograniczających liczbę zdarzeń związanych ze złym stanem technicznym sieci trakcyjnej. PKP PLK 18 grudnia 2025 r. wskazała ocenę aktualnego stanu sieci, plany modernizacyjne oraz wdrożone i planowane działania systemowe.

Przewoźnicy pasażerscy pod lupą UTK

Po incydentach z udziałem pasażerów w Pabianicach, Woli Bierwieckiej, Dęblinie i Pietrzykowicach Żywieckich UTK przeprowadził kontrole u przewoźników kolejowych. Chodziło o bezpieczne prowadzenie ruchu, funkcjonowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem SMS oraz czynniki ludzkie i organizacyjne.

W Koleje Mazowieckie – KM sp. z o.o. kontrola trwała od 16 lutego do 23 marca 2026 r. i wykazała 25 nieprawidłowości. Dotyczyły one m.in. obserwacji krawędzi peronowej podczas wymiany podróżnych, korzystania z radiołączności, zasłonięcia kamery czołowej w kabinie elektrycznego pojazdu trakcyjnego, dokumentowania kwalifikacji pracowników, szkolenia, egzaminowania oraz korzystania z telefonu przez maszynistę podczas prowadzenia pociągu.

W Koleje Śląskie sp. z o.o. kontrola od 27 lutego do 20 marca 2026 r. wykazała 18 nieprawidłowości. Obejmowały one m.in. brak spójności przepisów wewnętrznych, nieprawidłowe postępowanie obsługi pociągu przy odjeździe, brak właściwej obserwacji składu przez drużynę konduktorską, brak zapoznania pracowników z aktualną wersją SMS i brak skutecznych działań doskonalących system zarządzania bezpieczeństwem.

W PKP Intercity S.A. kontrola od 4 lutego do 2 marca 2026 r. wykazała 24 nieprawidłowości. Wskazano m.in. braki w przepisach wewnętrznych, nieprawidłowe podawanie sygnałów nocą przez konduktora, brak właściwej obserwacji składu podczas wymiany pasażerskiej, niewłaściwą reakcję konduktora na zagrożenie, brak zatrzymania pociągu przez maszynistę mimo użycia hamulca bezpieczeństwa przez podróżnych, nieprawidłowości szkoleniowe i błędy formalne w dokumentacji pociągowej.

7 kwietnia 2026 r. Prezes UTK zawiadomił PKP Intercity S.A. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia przepisów dotyczących bezpieczeństwa transportu kolejowego, w szczególności funkcjonowania SMS. Postępowanie jest w toku.

Procedury dla pasażera ważniejsze niż sam rozkład jazdy

16 lutego 2026 r. Prezes UTK zobowiązał pasażerskich przewoźników kolejowych do przeglądu i ewentualnej aktualizacji procedur dotyczących postoju pociągu i wymiany pasażerów. Urząd nakazał też weryfikację komunikacji między drużyną konduktorską a maszynistą, analizę stosowania funkcji mostkowania hamulca bezpieczeństwa, szkolenia personelu oraz informowanie UTK o systemowych okolicznościach wpływających na bezpieczeństwo pasażerów.

27 lutego 2026 r. Prezes UTK wezwał wszystkich przewoźników pasażerskich do pilnych działań szkoleniowych i instruktażowych dla kierowników pociągów, konduktorów i maszynistów. Szkolenia mają obejmować bezpośredni nadzór nad wsiadaniem i wysiadaniem pasażerów z poziomu peronu, zwłaszcza osób z dziećmi i osób o ograniczonej mobilności, potwierdzanie zakończenia wymiany pasażerów przed odjazdem, reagowanie na utrudnione wysiadanie, komunikację w sytuacjach niestandardowych oraz reakcję na sygnały od pasażerów.

„Bezpieczeństwo pasażerów ma pierwszeństwo przed realizacją rozkładu jazdy” – wskazał Prezes UTK.

UTK powołał także dwa zespoły eksperckie. Pierwszy ma przygotować wytyczne i rekomendacje zmian prawnych dotyczących bezpieczeństwa odprawy pasażerów w transporcie kolejowym. Drugi ma opracować wytyczne i propozycje zmian prawnych określających zasady pomijania działania hamulca bezpieczeństwa w pojazdach kolejowych.

SPAD, ETCS i kontrola pracy maszynistów

UTK analizuje także zdarzenia SPAD, czyli przypadki minięcia sygnału zabraniającego jazdy. Urząd wskazuje, że przy ocenie skali problemu trzeba brać pod uwagę rosnącą pracę eksploatacyjną. W 2022 r. odnotowano 152 zdarzenia SPAD przy 186,12 mln pociągokilometrów pracy eksploatacyjnej. W 2025 r. było to 208 zdarzeń przy 224,9 mln pociągokilometrów. W I kwartale 2026 r., w porównaniu z 2025 r., widać stabilizację ogólnej liczby zdarzeń SPAD.

W marcu 2026 r. Prezes UTK przekazał do Ministerstwa Infrastruktury propozycję zmiany legislacyjnej dotyczącą wyróżnienia wskaźnika W16, aby był lepiej widoczny dla maszynistów.

Urząd zwraca też uwagę na ETCS. Tempo wdrażania tego systemu na liniach zarządzanych przez PKP PLK nie zostało uznane za zadowalające, ale Prezes UTK podkreśla, że nie ma prawnych narzędzi, aby zobowiązać zarządcę infrastruktury do realizacji takich inwestycji. UTK od lat wskazuje jednak na potrzebę stabilnego finansowania dla PKP PLK oraz zachęt dla przewoźników, w tym 25-procentowej ulgi w opłatach za dostęp do infrastruktury dla pociągów wyposażonych w ETCS.

W 2025 r. Prezes UTK skontrolował 35 przewoźników kolejowych i 230 maszynistów. Efekt to 503 nieprawidłowości oraz 8 decyzji o cofnięciu certyfikatu bezpieczeństwa. Kontrole obejmowały m.in. czas pracy, odpoczynek, kwalifikacje, znajomość odcinków linii kolejowych i funkcjonowanie systemów zarządzania bezpieczeństwem.

Nowe narzędzia nadzoru i sygnały z rynku

UTK przekazywał Ministerstwu Infrastruktury rekomendacje dotyczące wdrażania ETCS, regulacji czasu pracy maszynistów, bezpieczeństwa na przejazdach kolejowo-drogowych oraz ochrony infrastruktury przed dywersją i sabotażem.

Jednym z nowych narzędzi ma być Generator Informacji Bezpieczeństwa Kolejowego (GIBK). System ma integrować dane o zdarzeniach kolejowych i zaleceniach powypadkowych, wspierać analizę ryzyka, wykrywać wzorce zagrożeń z użyciem sztucznej inteligencji oraz pomagać w planowaniu działań profilaktycznych i utrzymaniowych.

W 2025 r. do UTK trafiło 614 zgłoszeń od obywateli i strony społecznej. Najczęściej dotyczyły naruszeń czasu pracy, ergonomii na stanowiskach dyżurnych ruchu oraz zagrożeń na konkretnych odcinkach linii. Urząd wskazuje, że każdy taki sygnał jest weryfikowany pod kątem wpływu na bezpieczeństwo ruchu kolejowego.

Naszym zdaniem

Z odpowiedzi UTK wynika, że urząd działa na kilku poziomach jednocześnie: kontroluje PKP PLK i przewoźników, wydaje decyzje ograniczające ruch, wszczyna postępowania administracyjne, wymusza działania naprawcze i sprawdza pracę maszynistów. Najmocniejsze liczby to 503 nieprawidłowości przy kontrolach maszynistów i przewoźników, 25 nieprawidłowości w Kolejach Mazowieckich, 18 w Kolejach Śląskich oraz 24 w PKP Intercity. Dla pasażera najważniejszy jest praktyczny efekt: większy nacisk na procedury wymiany podróżnych, obserwację peronów, działanie hamulca bezpieczeństwa, stan infrastruktury i realne zarządzanie ryzykiem.