Ruszyła pomorska metropolia rusza. Co ustawa może zmienić w transporcie publicznym?

To także wspólne planowanie rozkładów jazdy oraz finansowanie połączeń przekraczających granice pojedynczych gmin i powiatów. Jednym z miast, które może szczególnie skorzystać na nowych rozwiązaniach, jest Lębork – położony na zachodnim krańcu funkcjonalnego obszaru Trójmiasta.

Rozkład jazdy

– Jakie kompetencje transportowe otrzyma pomorski związek metropolitalny?
– Czy mieszkańcy Lęborka będą mogli korzystać z jednego biletu na autobus i pociąg?
– Jakie nowe połączenia i inwestycje mogą powstać dzięki ustawie?

Ustawa obowiązuje, ale metropolia dopiero powstanie

Ustawa z 11 czerwca 2026 r. o związku metropolitalnym w województwie pomorskim została ogłoszona 7 lipca, a weszła w życie 31 lipca 2026 r. Nie oznacza to jednak, że od tego dnia automatycznie zaczyna funkcjonować wspólny bilet albo pojawiają się nowe linie autobusowe.

Przepisy tworzą podstawę prawną do powołania związku metropolitalnego skupiającego pomorskie gminy i powiaty, które łączą silne powiązania funkcjonalne. Obszar związku musi być spójny przestrzennie i liczyć co najmniej milion mieszkańców. Sam związek zostanie utworzony w drodze rozporządzenia Rady Ministrów.

Lębork od lat uczestniczy we współpracy prowadzonej w ramach Obszaru Metropolitalnego Gdańsk-Gdynia-Sopot. Miasto przedstawia swoją przyszłą rolę jako zachodniej bramy metropolii.

– Lębork będzie zachodnią bramą metropolii. To dla nas szansa na lepszy transport publiczny, nowe inwestycje, silniejszy rynek pracy oraz łatwiejszy dostęp do kultury, ochrony zdrowia i usług – podkreśla Jarosław Litwin, burmistrz Lęborka.

Metropolia jako organizator transportu

Najważniejsze z punktu widzenia branży transportowej są ustawowe zadania związku. Obejmują one przede wszystkim:

– planowanie i organizowanie metropolitalnych przewozów pasażerskich,
– zarządzanie tymi przewozami,
– rozwijanie i integrowanie transportu organizowanego przez gminy, powiaty i związki komunalne,
– planowanie zrównoważonej mobilności,
– przygotowanie metropolitalnego planu transportowego,
– opiniowanie dużych inwestycji kolejowych i drogowych.

Z chwilą formalnego utworzenia związku stanie się on organizatorem metropolitalnych przewozów pasażerskich. Po 12 miesiącach ma przejąć również organizację komunikacji miejskiej, co najmniej na obszarze Gdańska, Gdyni i Sopotu. Pozostałe samorządy będą mogły przekazywać mu kolejne zadania na podstawie porozumień.

Dla pasażera najważniejsza będzie możliwość stopniowego przechodzenia od wielu niezależnych systemów do jednej sieci transportowej.

Jeden bilet, ale również jeden rozkład

Wspólny bilet jest najbardziej widocznym symbolem integracji, ale dla Lęborka nie musi być największą korzyścią. Równie ważne będzie skoordynowanie rozkładów jazdy.

Obecnie podróż z lęborskiego osiedla do miejsca pracy lub szkoły w Trójmieście może wymagać korzystania z autobusu miejskiego, pociągu regionalnego, SKM oraz komunikacji miejskiej w Gdyni albo Gdańsku. Każdy system ma własny rozkład, taryfę, zasady ulg i sposób sprzedaży biletów.

Metropolia może stworzyć system, w którym pasażer kupuje jeden bilet obejmujący całą podróż, niezależnie od liczby przewoźników. Rozkłady autobusów w Lęborku mogłyby zostać powiązane z godzinami odjazdów pociągów, a komunikacja dowozowa czekałaby na opóźniony skład w określonych granicach czasowych.

Ustawa zmienia również Prawo przewozowe, dopuszczając bardziej elastyczne rozwiązania taryfowo-techniczne. Możliwe będzie między innymi ustalenie parametrów przejazdu już w jego trakcie albo po zakończeniu podróży. Otwiera to drogę do systemów typu „wejście–wyjście”, w których pasażer przykłada kartę lub telefon przy rozpoczęciu i zakończeniu podróży, a system automatycznie nalicza najkorzystniejszą opłatę.

Lębork jako kolejowa brama metropolii

Położenie Lęborka sprawia, że kluczową rolę w integracji będzie odgrywać kolej. Miasto leży przy linii kolejowej nr 202, łączącej Trójmiasto ze Słupskiem i dalej ze Szczecinem.

Na odcinku Lębork–Słupsk trwa jedna z największych inwestycji kolejowych na Pomorzu. Budowany jest drugi tor, powstają nowe perony, przystanki, wiadukty oraz urządzenia sterowania ruchem. Po zakończeniu prac pociągi pasażerskie mają przyspieszyć ze 120 do 160 km/h, a docelowo – po wdrożeniu systemu ETCS – nawet do 200 km/h. Łączna wartość robót na odcinku Lębork–Słupsk wynosi około 1,395 mld zł netto, natomiast zakończenie inwestycji planowane jest na wrzesień 2027 r.

Równolegle rozwijane jest połączenie w kierunku Kartuz. Odbudowa linii Kartuzy–Lębork może w przyszłości włączyć miasto w drugi kolejowy korytarz prowadzący do aglomeracji trójmiejskiej.

Nowy związek metropolitalny może stać się podmiotem koordynującym ofertę przewozową na obu kierunkach. W praktyce mogłoby to oznaczać:

– regularne pociągi Lębork–Wejherowo–Gdynia,
– wspólną ofertę SKM i Polregio,
– lepsze połączenia kolejowe z Kartuzami i portem lotniczym,
– autobusy dowozowe do stacji w Lęborku,
– skoordynowanie transportu z gminami Nowa Wieś Lęborska, Cewice, Wicko i Łeba.

Metropolitalna linia Lębork–Łeba?

Jednym z najbardziej naturalnych projektów byłaby integracja transportu na osi Lębork–Łeba. Dzisiaj ruch na tej trasie ma charakter mocno sezonowy, mimo że Łeba jest jednym z najważniejszych ośrodków turystycznych Pomorza.

Metropolia mogłaby wspólnie z województwem, powiatem i lokalnymi gminami przygotować całoroczną ofertę obejmującą kolej oraz autobusy. Pociągi mogłyby kursować częściej w sezonie, a poza sezonem ich ofertę uzupełniałyby skoordynowane linie autobusowe.

Jeden bilet mógłby obejmować przejazd z Gdańska lub Gdyni przez Lębork do Łeby, a także lokalny transport do plaż, Słowińskiego Parku Narodowego i miejscowości wypoczynkowych.

Takie rozwiązanie byłoby istotne nie tylko dla turystów. Poprawiłoby również codzienny dojazd mieszkańców Łeby, Wicka i okolicznych miejscowości do szkół, urzędów, szpitala oraz zakładów pracy w Lęborku.

Autobusy dowozowe zamiast równoległych systemów

Kolejnym potencjalnym zadaniem będzie uporządkowanie sieci autobusowej. Obecnie komunikacja miejska, przewozy powiatowe, transport szkolny oraz komercyjne linie regionalne są organizowane przez różne podmioty.

Związek metropolitalny mógłby stworzyć wspólny standard połączeń dowozowych. Autobusy z gmin otaczających Lębork kończyłyby kursy przy stacji kolejowej, a ich rozkłady odpowiadałyby godzinom odjazdów pociągów.

Możliwa byłaby również koordynacja zakupów taboru. Zamiast niewielkich, osobnych zamówień każdej gminy metropolia mogłaby organizować większe postępowania na autobusy elektryczne, wodorowe lub niskoemisyjne. Wspólnie można byłoby zamawiać także ładowarki, system informacji pasażerskiej, aplikacje mobilne i urządzenia do sprzedaży biletów.

Większa skala zamówienia oznacza zazwyczaj lepszą pozycję negocjacyjną wobec producentów oraz możliwość ujednolicenia pojazdów i wyposażenia.

Istotną zmianą jest objęcie metropolitalnych przewozów pasażerskich możliwością uzyskania dopłat z Funduszu rozwoju przewozów autobusowych.

Pierwsze wnioski dotyczące takich linii będą mogły być składane w naborze na 2027 r. Oznacza to, że metropolia będzie mogła ubiegać się o dopłaty między innymi do połączeń łączących kilka gmin lub powiatów.

Dla Lęborka otwiera to możliwość tworzenia połączeń, które dotąd były zbyt kosztowne dla pojedynczego samorządu. Mogłyby to być na przykład linie:

– Lębork–Cewice,
– Lębork–Wicko–Łeba,
– Lębork–Choczewo,
– Lębork–Sierakowice,
– Lębork–Kartuzy,
– Lębork–Wejherowo.

Warunkiem będzie jednak wykazanie, że mają one charakter użyteczności publicznej i uzupełniają regionalny system transportowy.

Pieniądze z PIT na wspólne projekty

Związek metropolitalny otrzyma własne źródło dochodów. Ustawa przewiduje udział wynoszący 0,49% dochodów z PIT mieszkańców gmin należących do związku oraz 0,14% dochodów mieszkańców gmin nienależących bezpośrednio do związku, ale znajdujących się w powiatach metropolitalnych.

W latach 2027–2029 maksymalny limit dochodów z tego tytułu wyniesie łącznie 900 mln zł:

– 150 mln zł w 2027 r.,
– 250 mln zł w 2028 r.,
– 500 mln zł w 2029 r.

Do tego dojdą składki członkowskie samorządów, środki unijne, dotacje oraz dochody z realizowanych usług.