Blackout w transporcie publicznym: Kraków, Łódź, Poznań, Rzeszów i Warszawa w debacie

Eksperci, samorządowcy i prezesi największych przedsiębiorstw komunikacyjnych rozmawiali o blackoucie, cyberatakach, ewakuacji mieszkańców, roli autobusów spalinowych oraz konieczności dywersyfikacji źródeł napędu w komunikacji miejskiej. W centrum dyskusji znalazło się pytanie, jak utrzymać przewozy pasażerskie, gdy zawodzi energia, infrastruktura lub systemy informatyczne.

Rozkład jazdy:

1. Jak transport publiczny powinien działać podczas blackoutu?
2. Dlaczego autobusy spalinowe są nadal potrzebne w komunikacji miejskiej?
3. Jak cyberataki zmieniają podejście przewoźników do bezpieczeństwa?

Transport w sytuacji kryzysu

Podczas krakowskiego kongresu transport publiczny został potraktowany jako jeden z elementów systemu odporności miasta i państwa. Pierwszy panel poświęcono transportowi w sytuacji kryzysu oraz sposobom unikania paniki. Wzięli w nim udział Daniel Kubek z Politechniki Krakowskiej, Paweł Obrzut z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego, Łukasz Strutyński, prezes zarządu Międzynarodowego Portu Lotniczego im. Jana Pawła II Kraków-Balice, oraz Mariusz Szałkowski, wiceprezes zarządu MPK S.A. w Krakowie.

Dyskusja koncentrowała się na scenariuszach, które mogą szczególnie mocno uderzyć w system transportowy: blackoucie, cyberataku, przerwaniu łączności, paraliżu infrastruktury lub konieczności nagłej ewakuacji dużej liczby mieszkańców.

Łukasz Strutyński, zarządzający krakowskim lotniskiem, zwracał uwagę na znaczenie procedur bezpieczeństwa. W sytuacji zagrożenia to właśnie one mają dawać gwarancję skutecznego działania. Równie ważne są odpowiedni sprzęt, przygotowana kadra i sprawna komunikacja, także wtedy, gdy trzeba przekazywać pasażerom najtrudniejsze informacje.

Mariusz Szałkowski, wiceprezes MPK S.A. w Krakowie, przypomniał, że krakowski przewoźnik ma doświadczenie zarówno z mniejszymi zakłóceniami punktowymi, jak i z sytuacjami wymagającymi mobilizacji dużej części floty oraz pracowników. Wśród przykładów wskazano m.in. Światowe Dni Młodzieży oraz transport uchodźców po wybuchu wojny w Ukrainie.

W przypadku Krakowa jednym z największych wyzwań pozostaje blackout. Brak zasilania oznacza natychmiastowe unieruchomienie tramwajów, a w dłuższej perspektywie także problemy z eksploatacją autobusów elektrycznych, których nie da się ładować bez energii.

Dlatego MPK S.A. w Krakowie planuje zakup agregatów, które mają zapewnić funkcjonowanie ładowarek do baterii autobusów elektrycznych w sytuacji braku prądu. To ważny kierunek, bo wraz z rozwojem elektromobilności przewoźnicy muszą myśleć nie tylko o zakupie autobusów zeroemisyjnych, ale również o odporności zaplecza energetycznego.

System naczyń połączonych

Daniel Kubek z Politechniki Krakowskiej podkreślał, że transport w mieście i regionie działa jak sieć naczyń połączonych. Awaria jednego elementu może szybko przenieść się na kolejne części systemu. W przypadku paraliżu kluczowe jest więc wcześniejsze wyznaczenie korytarzy przejazdu, które umożliwią wywiezienie ludzi z obszaru zagrożenia.

To szczególnie istotne w dużych miastach, gdzie transport publiczny odpowiada za codzienne przemieszczanie setek tysięcy pasażerów. W sytuacji kryzysowej ten sam system musi nagle przejść z trybu standardowej obsługi linii na tryb zarządzania ewakuacją, omijania zablokowanych odcinków i utrzymania podstawowej mobilności mieszkańców.

Paweł Obrzut z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego mówił o możliwych rozwiązaniach w sytuacjach braku prądu. Zwrócił uwagę, że dla transportu opartego na energii elektrycznej potrzebne są rozwiązania systemowe na poziomie centralnym. Jako jedno z największych wyzwań wskazał zakup i rozmieszczenie lokomotyw spalinowych w różnych punktach kraju, tak aby w sytuacji kryzysu można było podtrzymać podstawową zdolność przewozową kolei.

Autobusy spalinowe jako kryzysowa rezerwa

Drugi panel dotyczył transportu publicznego, mobilności mieszkańców i unikania blokad dróg. Dyskusję prowadził Rafał Świerczyński, prezes zarządu MPK S.A. w Krakowie, a udział wzięli Jan Kuźmiński, prezes zarządu Miejskich Zakładów Autobusowych sp. z o.o. w Warszawie, Zbigniew Papierski, prezes MPK-Łódź sp. z o.o., Maksym Bratko, prezes MPK Rzeszów sp. z o.o., oraz Krzysztof Dostatni, prezes MPK Poznań sp. z o.o.

Jednym z głównych tematów był trzydniowy blackout. Uczestnicy byli zgodni, że w takiej sytuacji najważniejsze jest posiadanie autobusów spalinowych, które mogą zastąpić tramwaje i autobusy elektryczne. To właśnie klasyczny tabor dieslowski może stać się podstawą awaryjnej komunikacji miejskiej, gdy nie działa sieć trakcyjna, ładowarki i część systemów zależnych od energii elektrycznej.

Duże miasta, dzięki agregatom o dużej mocy, są w stanie zapewnić tankowanie autobusów i utrzymać transport nawet przez kilkanaście dni bez prądu. To pokazuje, że infrastruktura paliwowa i zaplecze techniczne pozostają ważnym elementem bezpieczeństwa komunikacji miejskiej.

Nocny rozkład jako plan awaryjny

Krzysztof Dostatni, prezes MPK Poznań sp. z o.o., przedstawił rozwiązanie planowane w stolicy Wielkopolski. W przypadku poważnego blackoutu autobusy miałyby kursować według rozkładu komunikacji nocnej. Taki układ zakłada rzadsze kursy niż w dzień, ale obejmuje całe miasto.

To podejście może być racjonalne w sytuacji ograniczonego zapotrzebowania na przemieszczanie się podczas kryzysu. Gdy część szkół, zakładów pracy, urzędów i usług nie funkcjonuje normalnie, priorytetem nie jest utrzymanie pełnej dziennej oferty przewozowej, ale zapewnienie minimalnej dostępności transportu publicznego w całym mieście.

Elektromobilność kontra obowiązki obronne

Podczas panelu zwrócono uwagę na napięcie między polityką elektromobilności a obowiązkami przedsiębiorstw komunikacyjnych w sytuacji zagrożenia państwa. Wszystkie duże przedsiębiorstwa w Polsce są zmilitaryzowane i mają określone zadania na wypadek kryzysu. Obejmuje to m.in. przeznaczenie części autobusów spalinowych na potrzeby wojska oraz ewakuacji mieszkańców.

Uczestnicy dyskusji wskazali, że te obowiązki są w pewnej sprzeczności z ustawą o elektromobilności, która zakłada zakup przez duże miasta wyłącznie autobusów zeroemisyjnych. W opinii przedstawicieli branży przepisy wymagają korekty, tak aby uwzględniały konieczność posiadania pojazdów spalinowych do wykorzystania w sytuacjach kryzysowych.

Chodzi nie o odejście od zeroemisyjnego transportu publicznego, ale o dywersyfikację źródeł zasilania. Flota komunikacji miejskiej powinna składać się zarówno z autobusów zeroemisyjnych, jak i pojazdów spalinowych, które mogą zapewnić ciągłość przewozów wtedy, gdy infrastruktura energetyczna przestaje działać.

Cyberataki coraz większym zagrożeniem

Drugim dużym obszarem ryzyka są cyberataki. Wszystkie duże przedsiębiorstwa komunikacyjne zwiększają wydatki na ochronę systemów informatycznych, ponieważ ataki stają się coraz częstsze i coraz groźniejsze.

Rafał Świerczyński, prezes MPK S.A. w Krakowie, przypomniał atak hakerski z końca 2024 r., którego celem był paraliż krakowskiej komunikacji miejskiej. Przewoźnik był w stanie obronić się przed skutkami ataku i szybko przywrócić zablokowane systemy, ale zdarzenie to doprowadziło do kolejnych działań wzmacniających cyberbezpieczeństwo.

Współczesna komunikacja miejska opiera się na systemach sprzedaży biletów, informacji pasażerskiej, łączności, zarządzania ruchem, dyspozytorni, ładowania autobusów elektrycznych i planowania pracy przewozowej. Atak na te elementy może więc nie tylko utrudnić obsługę pasażerów, ale realnie zagrozić ciągłości działania transportu publicznego.

Zima i ładowanie autobusów elektrycznych

Uczestnicy dyskusji zwrócili również uwagę na problemy z ładowaniem autobusów elektrycznych w okresie bardzo niskich temperatur. Zimowe warunki mogą ograniczać efektywne wykorzystanie floty bateryjnej, wpływać na zasięg pojazdów i utrudniać utrzymanie zaplanowanej pracy przewozowej.

To kolejny argument za tym, aby przy planowaniu transformacji taborowej uwzględniać nie tylko standardowe warunki eksploatacji, ale również sytuacje skrajne: mróz, brak energii, awarie infrastruktury, cyberataki i konieczność działania w trybie kryzysowym.