Pomysł na wakacje: Muzeum Lotnictwa Polskiego przypomina pionierki awiacji

W Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie cały czas wystawa „Dziewczyny z chmur – 95. rocznica I Rajdu Lotniczek dookoła Polski”, poświęconą czterem pionierkom polskiej awiacji.

Ekspozycja przypomina ich liczący blisko 3 tys. km przelot na pokładach dwóch samolotów PZL.5, a zwiedzający mogą ją oglądać do 30 listopada 2026 roku. Placówka posiada obecnie 270 statków powietrznych, a w 2025 roku odwiedziło ją 180 tys. osób. Po raz ostatni pisaliśmy o krakowskim muzeum przy okazji samolotu Zlin.

Rozkład jazdy:

1. Jak długą trasę pokonały uczestniczki pierwszego Rajdu Lotniczek dookoła Polski?
2. Jakimi samolotami leciały cztery polskie pilotki?
3. Ile statków powietrznych znajduje się obecnie w krakowskim muzeum?

„Dziewczyny z chmur” przypominają pionierki polskiego lotnictwa

Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie jest największą placówką poświęconą tej tematyce w Polsce i jedną z największych w Europie. W zestawieniu przygotowanym przez telewizję CNN krakowska instytucja znalazła się na ósmym miejscu wśród najlepszych muzeów lotniczych na świecie.

Obecne zbiory obejmują 270 statków powietrznych. Są to m.in. samoloty, szybowce, śmigłowce i lotnie, dokumentujące rozwój transportu lotniczego, konstrukcji wojskowych, lotnictwa sportowego oraz komunikacji pasażerskiej.

„Mamy aktualnie 270 statków powietrznych, ale cały czas przybywają nam nowe eksponaty. W 2025 r. muzeum odwiedziło 180 tys. osób” – powiedział Tomasz Kosecki, dyrektor Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie.

Placówka zajmuje obecnie 33 hektary terenu wpisanego do rejestru zabytków. Znajduje się na obszarze dawnego lotniska Rakowice-Czyżyny, utworzonego przed I wojną światową przez Austriaków. W dwudziestoleciu międzywojennym stacjonował tam 2. Pułk Lotniczy, a w 1923 roku uruchomiono Cywilną Stację Lotniczą, co zapoczątkowało lotniczą komunikację pasażerską w Krakowie. Lotnisko funkcjonowało do 1963 roku, kiedy podjęto decyzję o jego likwidacji.

Zalążkiem muzeum był Ośrodek Ekspozycji Sprzętu Lotniczego, powołany przez Aeroklub Krakowski. Gromadzone tam zbiory wykorzystano podczas Wielkiej Wystawy Lotniczej, zorganizowanej od 23 sierpnia do 12 września 1964 roku z okazji XX-lecia PRL. W 1967 roku ośrodek został przekształcony w muzeum lotnictwa.

Blisko 3 tys. km nad przedwojenną Polską

Głównym tematem wystawy „Dziewczyny z chmur – 95. rocznica I Rajdu Lotniczek dookoła Polski” jest wydarzenie z października 1931 roku. Był to pierwszy w Polsce tak duży lotniczy wyczyn zrealizowany przez kobiety.

„W tym roku przypada 95. rocznica pierwszego rajdu lotniczek dookoła Polski. Był to dobry pretekst, żeby o latających Polkach opowiedzieć. Było to wydarzenie wyjątkowe. W 1931 r. lotnictwo dynamicznie się rozwijało i wtedy pojawiły się dziewczyny, które chciały podbijać przestworza” – powiedział Tomasz Kosecki.

Trasa rajdu liczyła blisko 3 tys. km i prowadziła m.in. przez Katowice, Kraków, Lwów, Wilno, Warszawę oraz Łuck. W wyprawie uczestniczyły cztery pilotki związane ze środowiskami aeroklubowymi Lwowa i Śląska: Maria Wardasówna, Maria Lierówna, Danuta Sikorzanka oraz Wanda Olszewska.

Lotniczki podróżowały dwoma samolotami polskiej konstrukcji PZL.5. Jednym z nich był PZL.5a „Śląsk” o znakach rejestracyjnych SP-AFP, którym leciały Danuta Sikorzanka i Maria Lierówna. Wystawa znajduje się w Hangarze nr 5, w pobliżu samolotu RWD-13.

Rajd miał nie tylko znaczenie lotnicze, lecz także społeczne. Cztery młode kobiety wkroczyły w dziedzinę postrzeganą wówczas jako domena mężczyzn. Udowodniły swoje umiejętności, profesjonalizm i odporność, zdobywając zainteresowanie ówczesnej prasy oraz opinii publicznej.

Ich sukces stał się jednym z symboli rosnącej obecności kobiet w polskim lotnictwie. Ekspozycja przedstawia fotografie dokumentujące przebieg wyprawy i dalsze losy jej uczestniczek, a także oryginalne pamiątki związane z lotniczkami.

Wystawa pozostanie dostępna do 30 listopada 2026 roku, a jej zwiedzanie jest uwzględnione w cenie biletu do muzeum.

Od pierwszych konstrukcji do współczesnego lotnictwa

Wystawa poświęcona lotniczkom jest jedną z wielu ekspozycji dostępnych w krakowskiej placówce. Największa z nich nosi tytuł „Z wiatrem i pod wiatr – lotnictwo cywilne” i znajduje się w Hangarze nr 5. Ekspozycję otwarto 23 sierpnia 2025 roku.

„Latanie zawsze fascynowało ludzi. Nasze muzeum opowiada o historii rozwoju lotnictwa od samych jego początków. Mamy unikatowe eksponaty, których nigdzie indziej nie można obejrzeć, w tym wiele samolotów” – powiedział Tomasz Kosecki.

Opowieść o rozwoju transportu lotniczego rozpoczyna się od historii Jana Wnęka oraz „Lotni Tańskiego”. Kolejne części przedstawiają samoloty z pierwszych dwóch dekad XX wieku, dwudziestolecia międzywojennego i II wojny światowej.

„Opowieść zaczyna się od historii Jana Wnęka i «Lotni Tańskiego», dalej prezentujemy samoloty z pierwszych dwóch dekad XX w., dwudziestolecia międzywojennego i II wojny światowej. Najliczniejsza jest ekspozycja statków powietrznych, które latały w Polsce od 1945 r. do czasów współczesnych” – wyjaśnił dyrektor muzeum.

„Mamy również liczne pamiątki po wybitnych polskich pilotach oraz zdobyte przez nich trofea” – dodał Tomasz Kosecki.

Samoloty, szybowce i śmigłowce

Wśród 270 statków powietrznych znajdują się m.in. samoloty RWD-13, RWD-21, replika RWD-8, a także PZL P.11c i PWS-26.

Kolekcja szybowców obejmuje przedwojenne konstrukcje Żaba i Wrona oraz szeroką gamę powojennych maszyn, na których polscy piloci zdobywali tytuły mistrzów świata i ustanawiali rekordy.

W muzeum można również oglądać śmigłowce, a także rozbudowane ekspozycje poświęcone lotnictwu sanitarnemu, pasażerskiemu i agrolotnictwu. Zbiory pokazują, jak zmieniały się samoloty wykorzystywane do przewozu pasażerów, ratowania chorych, szkolenia pilotów, wykonywania prac rolniczych oraz realizacji zadań wojskowych.

Samoloty zbudowane w mieszkaniach

Jedną z najbardziej nietypowych części zbiorów jest wystawa konstrukcji amatorskich. Można na niej zobaczyć samoloty „Prząśniczka” i Kukułka, zbudowane w latach 70. XX wieku w mieszkaniach.

„Prząśniczka” była dziełem Jarosława Janowskiego i powstawała w mieszkaniu znajdującym się w łódzkiej kamienicy. Kukułkę skonstruował natomiast Eugeniusz Pieniążek, który pracował nad samolotem w mieszkaniu w bloku w Lesznie.

Elementy konstrukcji, które nie mieściły się na klatce schodowej, transportowano przez okno. Eugeniusz Pieniążek wykorzystał później Kukułkę do ucieczki z Polski w 1971 roku. Samolot jest prezentowany na wystawie „Z wiatrem i pod wiatr – lotnictwo cywilne”.

Sybilla 2025 dla lotnictwa cywilnego

Stała ekspozycja „Z wiatrem i pod wiatr – lotnictwo cywilne” została wyróżniona główną nagrodą w kategorii nowych i zmodernizowanych wystaw stałych podczas 46. Konkursu na Wydarzenie Muzealne Roku Sybilla 2025.

Nagrodę wręczono 25 maja 2026 roku podczas gali w gdańskim Dworze Artusa. Była to pierwsza Sybilla w historii krakowskiego muzeum.

„To, co znajduje się na wystawie «Z wiatrem i pod wiatr – lotnictwo cywilne», obrazuje całą historię polskiego lotnictwa. Za tę ekspozycję otrzymaliśmy nagrodę Sybilla 2025, takiego muzealnego Oscara, w kategorii nowych i zmodernizowanych wystaw stałych” – powiedział Tomasz Kosecki.

Od silników z 1908 roku po odrzutowce NATO

Wystawa „Skrzydła i Ludzie XX wieku” jest poświęcona historii lotnictwa w Polsce i na świecie w pierwszej połowie XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem operacji prowadzonych podczas II wojny światowej.

Osobna ekspozycja prezentuje rozwój silników lotniczych – od jednostek z 1908 roku po konstrukcje używane współcześnie. Z kolei w „Alei MiG-ów” można z bliska oglądać różne wersje odrzutowych samolotów myśliwskich MiG-15 i MiG-17.

Na wystawie „Skrzydła Zimnej Wojny” prezentowane są samoloty MiG-19 oraz odrzutowce wykorzystywane w tym okresie przez siły zbrojne państw NATO.

Ekspozycja plenerowa obejmuje kolekcję śmigłowców cywilnych i wojskowych. Przy drodze prowadzącej do głównego budynku ustawiono samoloty wykorzystywane do szkolenia wojskowych pilotów. Są to PZL-130 Orlik TC-1, wyprodukowany w zakładach PZL Okęcie, dwusilnikowy PZL M93 Iryda oraz czechosłowacki Aero L-29 Delfin.

Polskie zwycięstwo w Challenge 1934

Drugą z ważnych ekspozycji czasowych jest wystawa „90 lat zwycięstwa w Challenge 1934”, przedstawiająca przebieg Międzynarodowych Zawodów Samolotów Turystycznych Challenge.

W 1934 roku dwa pierwsze miejsca zajęły polskie załogi lecące samolotami RWD-9S. Zwyciężyli Jerzy Bajan i Gustaw Pokrzywka, natomiast drugą pozycję wywalczyli Stanisław Płonczyński i Stanisław Zientek.

Challenge należał w okresie międzywojennym do największych międzynarodowych zawodów lotnictwa sportowego. Wystawa przypomina zarówno sukces polskich pilotów, jak i rozwój krajowych konstrukcji lotniczych.

Muzeum nie tylko dla miłośników samolotów

Muzeum Lotnictwa Polskiego realizuje również działania edukacyjne. W ofercie znajdują się lekcje muzealne poświęcone różnym obszarom lotnictwa, warsztaty z wykorzystaniem symulatora lotu oraz zajęcia w modelarni.

Symulator pozwala uczestnikom poznać podstawowe zasady sterowania paralotnią. W modelarni młodzież uczy się natomiast projektowania i budowania modeli latających.

Dzięki temu placówka nie ogranicza się do prezentowania historycznych samolotów. Łączy ochronę zabytków techniki z edukacją dotyczącą transportu lotniczego, aerodynamiki, pracy pilotów i rozwoju komunikacji pasażerskiej.

Więcej na https://muzeumlotnictwa.pl/wystawy/dziewczyny-z-chmur-95-rocznica-i-rajdu-lotniczek-dookola-polski/