Łotwa i nowe zasady realizacji Rail Baltica. Projekt będzie wdrażany etapami

Dla transportu publicznego, kolei pasażerskiej i przewozów towarowych w regionie bałtyckim to ważny krok, bo Rail Baltica ma być nie tylko cywilnym korytarzem transportowym, ale też elementem infrastruktury bezpieczeństwa.

Rozkład jazdy:

1. Kiedy Saeima przyjęła zmiany w ustawie o realizacji projektu Rail Baltica?
2. Jaki rozstaw torów ma mieć europejska linia Rail Baltica?
3. Ile razy w roku premier Łotwy ma informować Saeimę o postępach projektu?

Rail Baltica z nowymi zasadami realizacji

Łotwa aktualizuje przepisy dotyczące jednego z najważniejszych projektów kolejowych w Europie Środkowo-Wschodniej. Przyjęte przez Saeimę zmiany w ustawie o realizacji Rail Baltica mają doprecyzować sposób prowadzenia inwestycji, podział odpowiedzialności między instytucjami oraz zasady podejmowania decyzji w sprawach budowlanych i finansowych.

Nowelizacja wzmacnia wdrażanie projektu etapami. W pierwszym etapie ma zostać zapewnione funkcjonalne połączenie łotewskiego odcinka transgranicznego kolei europejskiego rozstawu z Estonią i Litwą, zgodnie z dostępnym finansowaniem. W drugim etapie ma być realizowany pozostały zakres projektu Rail Baltica na terytorium Łotwy, również w granicach dostępnych środków.

W praktyce oznacza to bardziej realistyczne podejście do inwestycji. Zamiast jednego szerokiego pakietu działań ustawa wskazuje podział na etapy i uzależnia zakres prac od finansowania. Dla pasażerów, przewoźników kolejowych i całego rynku transportu publicznego kluczowe będzie doprowadzenie do powstania działającego korytarza 1435 mm, który połączy państwa bałtyckie z europejską siecią kolejową.

„Zmiany w ustawie udoskonalają istniejące regulacje dotyczące Rail Baltica i wprowadzają istotne usprawnienia w zarządzaniu projektem. Wzmacniają polityczny nadzór, jasno określają odpowiedzialność zaangażowanych instytucji i eliminują nakładanie się funkcji” – podkreśliła Kristīne Pudiste, zastępczyni sekretarza stanu.

Więcej nadzoru i jaśniejszy podział odpowiedzialności

Nowe przepisy rozszerzają kompetencje oraz odpowiedzialność instytucji zaangażowanych w projekt. Rząd Łotwy, czyli Ministru Kabinets, będzie zatwierdzał zakres projektu, etapy jego realizacji, budżet oraz termin wdrożenia. Premier będzie odpowiadał za koordynację projektu na poziomie rządu i zapewnienie współpracy między ministerstwami.

Ważnym elementem jest obowiązek informowania parlamentu. Premier Łotwy ma dwa razy w roku przedstawiać Saeimie informacje o postępach realizacji Rail Baltica. Również minister transportu będzie co najmniej dwa razy w roku informował rząd o stanie projektu, w tym o terminach, wykonaniu kosztów, dostępnym finansowaniu, najważniejszych ryzykach, działaniach ograniczających te ryzyka oraz kolejnych krokach inwestycyjnych.

Satiksmes Ministrija, czyli łotewskie Ministerstwo Transportu, będzie odpowiadać za kształtowanie polityki transportowej potrzebnej do realizacji Rail Baltica. Z kolei Ministerstwo Finansów ma odpowiadać za strategię pozyskiwania finansowania, identyfikację źródeł środków oraz nadzór nad ryzykami związanymi z finansowaniem projektu.

To istotna zmiana organizacyjna. W tak dużej inwestycji kolejowej problemem bywa nie tylko sama budowa torów, obiektów inżynieryjnych i infrastruktury towarzyszącej, ale też odpowiedzialność za decyzje, koszty i harmonogram. Łotewska nowelizacja ma ograniczyć rozproszenie kompetencji.

Mobilność wojskowa obok transportu cywilnego

W przyjętych zmianach mocno zaakcentowano także znaczenie Rail Baltica dla bezpieczeństwa i mobilności wojskowej. Projekt jest rozwijany nie tylko jako cywilny korytarz transportowy dla pasażerów i ładunków, ale również jako połączenie istotne dla obronności regionu.

„Istotne jest to, że dzięki tym zmianom Rail Baltica zostaje konsekwentnie wzmocniona także jako krytyczna infrastruktura mobilności wojskowej. Projekt jest rozwijany nie tylko jako cywilny korytarz transportowy, ale jako połączenie bezpieczeństwa i obrony, które zapewni szybkie i niezawodne przemieszczanie wojsk zarówno w czasie pokoju, jak i w sytuacjach kryzysowych” – zaznaczyła Kristīne Pudiste.

W tym ujęciu Rail Baltica staje się częścią infrastruktury o znaczeniu europejskim. Linia ma poprawić dostępność kolejową Łotwy, Litwy i Estonii, ale także zwiększyć gotowość operacyjną państw bałtyckich oraz NATO. To ważne zwłaszcza w kontekście transportu ciężkiego sprzętu, szybkiego przerzutu zasobów i odporności połączeń w regionie.

Dłuższe terminy pozwoleń i mniej barier przy budowie

Nowelizacja rozwiązuje także część praktycznych problemów inwestycyjnych. Aby umożliwić zakończenie wszystkich prac projektowych, maksymalny termin wykonania warunków projektowych zawartych w pozwoleniach na budowę został wydłużony do 10 lat od dnia wydania pozwolenia.

Ustawa została uzupełniona również o uprawnienia Satiksmes Ministrija albo osoby przez nią upoważnionej do prowadzenia prac związanych z odbudową, utrzymaniem i przebudową systemów melioracyjnych. Doprecyzowano także tryb realizacji takich prac, co ma znaczenie przy inwestycji liniowej przecinającej wiele terenów i systemów odwodnienia.

Rozwiązano również kwestię robót ziemnych prowadzonych w ramach budowy infrastruktury kolejowej Rail Baltica i obiektów z nią powiązanych. Podatek od zasobów naturalnych nie będzie naliczany od pozyskania i przemieszczania zasobów naturalnych na terenie budowy projektu. Według łotewskiego resortu transportu takie wyłączenie ma ograniczyć koszty inwestycji.

Jawność dokumentów, ale z wyjątkami bezpieczeństwa

Zmiany w ustawie wzmacniają zasady jawności informacji dotyczących dokumentacji projektu. Dokumenty związane z Rail Baltica mają być informacją ogólnodostępną. Wyjątkiem będą dane, których dostępność jest ograniczona przepisami ze względów bezpieczeństwa albo informacje stanowiące tajemnicę handlową.

To ważny wątek, bo Rail Baltica jest projektem o dużej wartości finansowej, złożonej strukturze odpowiedzialności i znaczeniu międzynarodowym. Jawność dokumentacji ma zwiększyć przejrzystość, ale jednocześnie ustawa zostawia margines ochrony informacji wrażliwych, zwłaszcza tam, gdzie projekt łączy się z bezpieczeństwem państwa i mobilnością wojskową.

Ustawa o realizacji projektu Rail Baltica obowiązuje na Łotwie od 14 listopada 2022 roku. Od tego czasu zmieniło się jednak kilka ważnych okoliczności. Weszła w życie zrewidowana regulacja dotycząca transeuropejskiej sieci transportowej TEN-T, zatwierdzono końcowy raport parlamentarnej komisji śledczej dotyczącej realizacji Rail Baltica i przedstawiono propozycje usprawnień, a rząd Łotwy podjął decyzję o zakresie projektu.

Właśnie dlatego zdecydowano o nowelizacji. Przed przyjęciem zmiany były omawiane w komisji Saeimy ds. gospodarki narodowej, rolnictwa, środowiska i polityki regionalnej. Według komunikatu łotewskiego resortu transportu przepisy mają wstępnie wejść w życie 1 lipca 2026 roku.