Rozpoczęła się rozbiórka dworca w Częstochowie. Kontrowersyjny budynek zniknie po 30 latach

Charakterystyczny postmodernistyczny obiekt, użytkowany zaledwie przez 30 lat, zostanie zastąpiony nową, znacznie mniejszą zabudową oraz terminalem autobusowym. Inwestycja realizowana przez PKP należy obecnie do największych projektów dworcowych w Polsce.

Rozkład jazdy:

1. Czy nowy kompleks dworcowy spełni oczekiwania mieszkańców i pasażerów?
2. Czy postmodernistyczny dworzec w Częstochowie powinien zostać zachowany?
3. Jak będzie wyglądało funkcjonowanie nowego terminala autobusowego po zakończeniu inwestycji?

Rozbiórka rozpoczęła się od południowego skrzydła

Gmach główny dworca został zamknięty dla pasażerów 9 kwietnia. Od tego momentu trwały prace związane z demontażem szklanej elewacji oraz usuwaniem wyposażenia znajdującego się w części wcześniej wyłączonej z użytkowania.

Kolejnym etapem stała się rozbiórka samej konstrukcji budynku.

Dworzec posiadał imponującą, około 75-metrową fasadę, wysokie kolumny podtrzymujące dach oraz wielokondygnacyjne wnętrza. Prace rozbiórkowe rozpoczęły się od południowego skrzydła obiektu. W ostatnich dniach wyburzano tam kolumny nośne, co doprowadziło do zawalenia części szkieletu dachowego.

Wciąż stoi jeszcze centralna część budynku z głównym hallem oraz charakterystycznym portalem wejściowym zwieńczonym czerwonym szklanym sześcianem – jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów architektury częstochowskiego dworca.

Powstanie nowy terminal i pasaż nad torami

Zgodnie z projektem, w miejscu obecnego gmachu ma powstać nowa strefa wejściowa do przebudowanego pasażu nad torami.

To właśnie pasaż przejmie funkcje handlowo-usługowe, które wcześniej miały znajdować się w ogromnym budynku dworcowym. Obok nowego wejścia powstanie również parterowy pawilon terminala autobusowego.

Jednocześnie całkowicie zmieni się organizacja obsługi pasażerów kolei. Zostanie ona przeniesiona z zachodniej, śródmiejskiej strony torów na stronę wschodnią.

Nowy pawilon dla podróżnych już powstaje

Na wschodniej stronie stacji znajdował się wcześniej niewielki, nieużywany od lat pawilon. Został on wyburzony na początku inwestycji rozpoczętej wiosną 2025 roku.

W jego miejscu budowany jest nowy obiekt obsługi pasażerów. Obecnie trwają tam prace wykończeniowe oraz roboty przy elewacji.

– Pawilon zostanie oddany do użytku jesienią bieżącego roku i wówczas przeniesiemy tam obsługę pasażerów z tymczasowego dworca kontenerowego, działającego od początku kwietnia – poinformował Michał Stilger, rzecznik prasowy PKP SA.

Całość inwestycji ma zostać ukończona do końca 2027 roku.

Jedna z największych inwestycji PKP

Przebudowa częstochowskiego dworca to obecnie jedno z największych przedsięwzięć realizowanych przez PKP.

Łączna wartość projektu wynosi 145,6 mln złotych, z czego blisko 100 mln zł pochodzi z dofinansowania Unii Europejskiej w ramach programu FEnIKS.

Dworzec okazał się za duży

Historia częstochowskiego dworca od początku była nietypowa. Budynek oddano do użytku w 1996 roku w obecności prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego.

Projekt powstawał jednak jeszcze pod koniec lat 80. i na początku 90., kiedy zakładano dynamiczny wzrost ruchu pielgrzymkowego na Jasną Górę. To właśnie z myślą o ogromnych potokach podróżnych powstał monumentalny obiekt z rozległym pasażem nad torami i przestronnymi poczekalniami.

W praktyce rzeczywistość okazała się zupełnie inna.

Zmieniały się sposoby podróżowania pielgrzymów, którzy coraz częściej wybierali autokary zamiast kolei. Dodatkowo stacja w Częstochowie nie pełni funkcji dużego węzła przesiadkowego, przez co pasażerowie nie spędzają tam dużo czasu.

W efekcie ogromne powierzchnie handlowe przez lata pozostawały puste, a utrzymanie obiektu było bardzo kosztowne.

Najdłuższy peron w Polsce

Choć sam dworzec okazał się zbyt rozbudowany, częstochowska stacja nadal pozostaje wyjątkowa pod względem infrastruktury.

Peron nr 2 ma aż 562 metry długości, co czyni go najdłuższym peronem w Polsce. Dla porównania – perony na Warszawie Zachodniej mają około 400 metrów długości.

Przy częstochowskim peronie mogą jednocześnie zatrzymywać się nawet cztery składy pociągów.

Protesty przeciw rozbiórce

Decyzja o wyburzeniu postmodernistycznego dworca od początku budziła kontrowersje.

Przeciwko rozbiórce protestowali społecznicy oraz miłośnicy architektury, między innymi działacze stowarzyszenia Grupa Elanex i Towarzystwa Przyjaciół Częstochowy.

– Atutem obecnego budynku jest oświetlona światłem dziennym przestronna hala dworcowa z widokiem na miasto. Nie zgadzamy się, by dworzec hali w ogóle nie miał, a tak przewiduje projekt przyjęty do realizacji przez PKP – wskazywał Piotr Pałgan z Grupy Elanex.

Społecznicy proponowali również alternatywne wykorzystanie części budynku, między innymi jako mediateki lub domu kultury.

PKP wskazują na koszty utrzymania

PKP argumentują jednak, że utrzymanie istniejącego obiektu byłoby znacznie droższe niż eksploatacja nowego kompleksu.

Według wyliczeń spółki:

• nowy obiekt ma generować koszty utrzymania na poziomie około 4,8 mln zł rocznie,
• zachowanie obecnego budynku po modernizacji oznaczałoby wydatki rzędu 5,6 mln zł rocznie.

Kolejarze podkreślają również, że stary dworzec wiązałby się z większym zużyciem energii elektrycznej i cieplnej, a tym samym z wyższymi kosztami środowiskowymi.

Zwycięska koncepcja wybrana kilka lat temu

PKP przez wiele lat analizowały przyszłość dworca. Ostatecznie w 2019 roku rozstrzygnięto konkurs architektoniczny.

Wygrała koncepcja przygotowana przez biuro Toprojekt Marka Wawrzyniaka z Rybnika we współpracy z paryskim AND Studio i Studio Antonini.

To właśnie według tego projektu realizowana jest obecna przebudowa.