Europa: Plany mobilności dla 431 węzłów. Rower częścią całego procesu

11 czerwca 2026 roku Komisja Europejska opublikowała trzecią edycję wytycznych SUMP 3.0 oraz dokument dotyczący ruchu rowerowego, wyznaczając ramy dla planów mobilności wymaganych od 431 węzłów miejskich sieci TEN-T.

Plany muszą zostać przyjęte do końca 2027 roku. Ruch rowerowy ma być w nich powiązany z transportem publicznym, inwestycjami, celami wdrożeniowymi i monitoringiem. O unijnym wsparciu dla infrastruktury rowerowej pisaliśmy już wcześniej w TransInfo.pl.

Rozkład jazdy:

1. Ile europejskich węzłów miejskich musi przygotować plan SUMP?
2. Do kiedy wymagane plany mobilności mają zostać przyjęte?
3. Jakie elementy polityki rowerowej uwzględniają nowe wytyczne?

431 planów mobilności do końca 2027 roku

Trzecia edycja wytycznych dotyczących Sustainable Urban Mobility Planning została opublikowana przez Komisję Europejską 11 czerwca 2026 roku. Dokument jest określany jako SUMP 3.0 i ma wspierać miasta w przygotowywaniu, wdrażaniu oraz monitorowaniu planów zrównoważonej mobilności miejskiej.

Znaczenie nowych wytycznych wynika ze zmienionego rozporządzenia dotyczącego transeuropejskiej sieci transportowej TEN-T. Przepisy nakładają na 431 europejskich węzłów miejskich obowiązek przyjęcia planów SUMP do końca 2027 roku.

Wytyczne mają zastosowanie do planowania całego systemu przemieszczania się, a nie wyłącznie pojedynczych inwestycji lub rodzajów transportu. Obejmują transport publiczny, ruch pieszy i rowerowy, mobilność współdzieloną oraz pozostałe elementy obsługi podróży miejskich.

Nie podano wartości środków przeznaczonych bezpośrednio na przygotowanie nowych planów. Nie wskazano również jednego wspólnego budżetu inwestycji, które mają wynikać z dokumentów przyjmowanych przez poszczególne miasta.

Rower w całym cyklu SUMP

Razem z wytycznymi SUMP 3.0 opublikowano dokument referencyjny dotyczący uwzględniania ruchu rowerowego w planach zrównoważonej mobilności miejskiej.

Nowe podejście zakłada, że rower nie powinien być traktowany jako odrębny projekt lub uzupełniający element infrastruktury. Ma być obecny na wszystkich etapach przygotowywania i realizowania planu mobilności.

Ruch rowerowy powinien zostać uwzględniony już podczas określania długoterminowej wizji transportu w mieście. Kolejne etapy obejmują ustalanie mierzalnych celów, planowanie inwestycji, przygotowanie działań wykonawczych oraz ocenę uzyskanych rezultatów.

Takie podejście ma powiązać infrastrukturę rowerową z polityką transportu publicznego, organizacją ruchu, zagospodarowaniem przestrzeni i zarządzaniem mobilnością. Dokument zakłada również regularne monitorowanie wykorzystania przyjętych rozwiązań.

Integracja roweru z transportem publicznym

Jednym z głównych obszarów nowych wytycznych jest łączenie ruchu rowerowego z autobusami, tramwajami, metrem i koleją.

Rower ma pełnić funkcję środka pierwszej i ostatniej mili, zwiększającego zasięg przystanków oraz węzłów przesiadkowych. Dotyczy to zarówno dojazdu własnym jednośladem, jak i korzystania z systemów bike-sharingu.

Planowanie powinno obejmować bezpieczne połączenia rowerowe prowadzące do stacji i przystanków. W otoczeniu infrastruktury transportu publicznego mają być uwzględniane parkingi rowerowe, miejsca zabezpieczone przed warunkami atmosferycznymi oraz punkty ładowania rowerów elektrycznych.

Dokument wskazuje również na potrzebę rozwijania powiązań pomiędzy transportem zbiorowym i rowerami współdzielonymi. Szczegółowego modelu taryfowego ani zasad integracji systemów biletowych nie podano.

Infrastruktura, parkingi i ładowanie

SUMP 3.0 ma tworzyć podstawę do programowania inwestycji w spójną i wysokiej jakości infrastrukturę rowerową.

Wśród obszarów wymagających uwzględnienia znajdują się drogi rowerowe, bezpieczne skrzyżowania, ciągłość tras oraz powiązania pomiędzy centrami miast, dzielnicami mieszkaniowymi i obszarami podmiejskimi.

Osobnym elementem mają być bezpieczne parkingi rowerowe. Wytyczne zwracają uwagę zarówno na miejsca postojowe w przestrzeni miejskiej, jak i na infrastrukturę przy dworcach, przystankach oraz innych punktach przesiadkowych.

Plany mogą także obejmować instalowanie punktów ładowania e-rowerów. Lokalizacja i liczba takich urządzeń mają wynikać z potrzeb konkretnego obszaru miejskiego.

Nie określono jednolitych parametrów technicznych dróg, parkingów ani ładowarek. Nie wskazano również minimalnej liczby miejsc parkingowych przypadających na przystanek lub węzeł transportowy.

Bike-sharing i rowery cargo

Dokument referencyjny uwzględnia systemy rowerów współdzielonych jako część miejskiej oferty transportowej.

Bike-sharing może uzupełniać transport publiczny na odcinkach, na których uruchamianie dodatkowych linii lub zwiększanie częstotliwości kursowania nie jest uzasadnione. System powinien być planowany razem z siecią przystanków i głównymi kierunkami podróży mieszkańców.

W planach mobilności mają być uwzględniane również rowery cargo. Dotyczy to zarówno przewozów wykonywanych przez mieszkańców, jak i dostaw realizowanych w ramach logistyki miejskiej.

Miasta mogą planować punkty obsługi rowerów cargo, miejsca przeładunkowe oraz rozwiązania umożliwiające wykorzystanie jednośladów na ostatnim odcinku dostaw. Wytyczne nie określają jednak wymaganej liczby pojazdów ani parametrów lokalnych systemów.

Nie podano również modelu finansowania wypożyczalni, podziału odpowiedzialności pomiędzy samorządem i operatorem ani zasad wyboru dostawców usług.

Rowery firmowe i mobilność pracowników

Wśród działań, które mogą zostać ujęte w planach SUMP, znalazło się zarządzanie mobilnością w zakładach pracy.

Przedsiębiorstwa mogą wspierać codzienne dojazdy rowerowe poprzez leasing rowerów firmowych, tworzenie parkingów, udostępnianie zaplecza dla pracowników oraz wprowadzanie programów zachęcających do rezygnacji z samochodu.

Rozwiązania te mogą być częścią zakładowych planów mobilności przygotowywanych wspólnie z lokalnym samorządem. Mają one obejmować codzienne dojazdy do pracy oraz połączenia z transportem publicznym.

W materiale nie podano wysokości możliwych dopłat, ulg podatkowych ani poziomu udziału pracodawcy w kosztach leasingu jednośladu. Szczegółowe rozwiązania będą zależały od przepisów i programów obowiązujących w poszczególnych państwach.

Regulacje dostępu pojazdów jako część planu

Równolegle z SUMP 3.0 opublikowano dokument dotyczący Urban Vehicle Access Regulations, czyli regulacji dostępu pojazdów do obszarów miejskich.

Wytyczne zakładają, że zmiany zasad wjazdu i poruszania się po miastach powinny być przygotowywane razem z rozwojem alternatywnych środków transportu. Ograniczenia dla części pojazdów nie mają być traktowane jako samodzielne działanie oderwane od całej polityki mobilności.

Planowanie regulacji dostępu powinno być powiązane z zapewnieniem transportu publicznego, infrastruktury pieszej i rowerowej oraz usług mobilności współdzielonej.

Rower ma być uwzględniany zarówno jako środek codziennych podróży pasażerskich, jak i element miejskiej logistyki. Dokument nie narzuca jednak jednego rodzaju regulacji, który miałby zostać wprowadzony we wszystkich 431 węzłach.

Większy nacisk na wdrażanie i monitoring

Trzecia edycja wytycznych została dostosowana do nowych priorytetów polityki transportowej Unii Europejskiej.

Dokument odnosi się do Europejskiego Zielonego Ładu, Strategii na rzecz Zrównoważonej i Inteligentnej Mobilności oraz unijnych ram mobilności miejskiej. Większy nacisk położono na praktyczne wdrażanie planów, zarządzanie działaniami i ocenę efektów.

Miasta powinny określać nie tylko kierunek zmian, ale również zakres odpowiedzialności, kolejność realizacji przedsięwzięć i sposób sprawdzania uzyskanych wyników.

Monitoring ma obejmować między innymi rozwój infrastruktury, wykorzystanie poszczególnych środków transportu i realizację celów przyjętych w planie. Szczegółowej listy wskaźników dla wszystkich miast w materiale nie podano.

Najbliższe 18 miesięcy na przygotowanie planów

Okres od publikacji wytycznych do końca 2027 roku ma być czasem intensywnego przygotowywania i aktualizowania planów mobilności w setkach europejskich miast.

Dla sektora rowerowego oznacza to możliwość zgłaszania projektów dotyczących infrastruktury, parkingów, punktów ładowania, wypożyczalni, leasingu rowerów oraz logistyki cargo. Projekty te będą jednak musiały zostać wpisane w szerszy system transportowy danego miasta.

Sam obowiązek przyjęcia SUMP nie oznacza automatycznego uruchomienia konkretnych inwestycji ani postępowań zakupowych. Plan ma określać cele, zakres działań, sposób ich wdrażania i monitoring.

Nie podano listy przedsięwzięć, które zostaną zrealizowane w poszczególnych węzłach. Nie wskazano również terminów ogłaszania zamówień na infrastrukturę, systemy rowerowe lub usługi doradcze.

Zakupowe tło

9 lipca 2026 roku Komisja Europejska przyjęła rozporządzenie wykonawcze (UE) 2026/1554 dotyczące zbierania i przekazywania danych o mobilności miejskiej w poszczególnych węzłach. Informacje mają obejmować zrównoważony transport, bezpieczeństwo i dostępność, a pierwsze przekazanie danych Komisji przewidziano do grudnia 2027 roku.

18 lipca 2024 roku weszło w życie zmienione rozporządzenie TEN-T, które wyznaczyło 431 węzłów miejskich i zobowiązało je do przyjęcia planów SUMP do końca 2027 roku. Przepisy przewidują również rozwój do 2030 roku multimodalnych węzłów pasażerskich wspierających podróże pierwszej i ostatniej mili oraz dostęp do aktywnej mobilności.

3 kwietnia 2024 roku Parlament Europejski, Rada Unii Europejskiej i Komisja Europejska podpisały Europejską Deklarację Rowerową. Dokument obejmuje osiem zasad i 36 zobowiązań politycznych dotyczących między innymi infrastruktury, bezpieczeństwa, integracji z transportem publicznym, parkingów, ładowania e-rowerów i gromadzenia danych.