Śląsk i Zagłębie bez podziemnego metra. CUPT wskazuje trzy priorytety transportowe
19 października 2026 roku Centrum Unijnych Projektów Transportowych opublikowało analizę, zgodnie z którą budowa klasycznego metra ciężkiego w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii nie znajduje obecnie uzasadnienia transportowego ani ekonomicznego.
Eksperci rekomendują rozwój Kolei Metropolitalnej, modernizację Tramwajów Śląskich oraz wzmocnienie szybkich połączeń autobusowych. To kierunek zgodny z prowadzonymi już inwestycjami, w tym przetargiem na 32 pociągi z opcją na 20 kolejnych, o którym pisaliśmy wcześniej w TransInfo.pl.
Rozkład jazdy
- Dlaczego CUPT nie rekomenduje budowy podziemnego metra w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii?
- Jak Kolej Metropolitalna, Tramwaje Śląskie i autobusowe Metrolinie mają stworzyć jeden system transportowy?
- Jakie inwestycje i zakupy taborowe już realizują GZM, przewoźnicy i samorządy regionu?
Dlaczego klasyczne metro nie pasuje do GZM?
Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia znalazła się wśród 12 polskich aglomeracji objętych analizą CUPT dotyczącą rozwoju wysokoprzepustowego transportu zbiorowego. Eksperci porównali możliwości wykorzystania metra ciężkiego, metra lekkiego, premetra, szybkiego tramwaju i kolei aglomeracyjnej, uwzględniając prognozy demograficzne, potoki pasażerskie, koszty oraz istniejącą infrastrukturę. W przypadku GZM najważniejszym czynnikiem okazała się jej policentryczna struktura, czyli układ wielu dużych miast, pomiędzy którymi każdego dnia przemieszczają się pasażerowie.
Katowice są najważniejszym ośrodkiem administracyjnym metropolii, ale znaczna część podróży odbywa się również pomiędzy Gliwicami, Zabrzem, Chorzowem, Bytomiem, Sosnowcem, Dąbrową Górniczą i Tychami. W przeciwieństwie do klasycznych metropolii rozwijających się wokół jednego centrum nie występuje tu pojedynczy korytarz o tak dużym natężeniu ruchu, by uzasadniał budowę osobnego metra ciężkiego. Według CUPT nawet kosztowna linia podziemna przecinająca najważniejsze miasta nie rozwiązałaby problemów komunikacyjnych całej konurbacji.
Alternatywą ma być wykorzystanie gęstej sieci kolejowej, która już dziś przebiega przez centra wielu miast, oraz rozwój tramwajów i połączeń autobusowych. Pozwoliłoby to objąć szybkim transportem więcej kierunków podróży bez konieczności budowania nowego systemu tuneli i stacji podziemnych.
Szkody górnicze i koszty budowy. Dodatkowe argumenty przeciw metru
CUPT zwraca uwagę na trudne warunki geologiczne części Górnego Śląska i Zagłębia. Wieloletnia eksploatacja węgla kamiennego pozostawiła obszary narażone na deformacje terenu, osiadanie gruntu i występowanie pustek poeksploatacyjnych. Budowa tuneli wymagałaby w takich miejscach szczegółowych badań oraz kosztownych zabezpieczeń, a ryzyko nieprzewidzianych problemów technicznych mogłoby zwiększyć wydatki i wydłużyć harmonogram.
Nie oznacza to, że prowadzenie tuneli na całym obszarze metropolii jest technicznie niemożliwe. Warunki geologiczne różnią się w zależności od lokalizacji, dlatego ocena konkretnego projektu wymagałaby szczegółowych badań. W analizie CUPT chodzi przede wszystkim o relację potencjalnych korzyści transportowych do kosztów i ryzyk budowy rozległej sieci podziemnej.
Eksperci uwzględnili również bilans środowiskowy. Drążenie tuneli i budowa stacji wymagają dużych ilości betonu, stali oraz energii, a związane z tym emisje powstają jeszcze przed rozpoczęciem przewozów. Przy rozproszonych potokach pasażerskich w GZM czas potrzebny na ich skompensowanie dzięki ograniczeniu ruchu samochodowego byłby bardzo długi.
W raporcie odniesiono się także do pomysłu wykorzystywania stacji metra jako miejsc schronienia. CUPT uznaje funkcje ochronne za możliwą dodatkową korzyść infrastruktury transportowej, ale nie za wystarczający powód do budowy kosztownego systemu podziemnego. Zadania związane z ochroną ludności powinny być realizowane również w ramach odrębnych programów.
Metrokolej ma połączyć główne miasta bez budowy tuneli
Najważniejszą rekomendacją CUPT jest rozwój Kolei Metropolitalnej, określanej także jako Metrokolej. Jej podstawą mają być istniejące linie kolejowe, uzupełniane o dodatkowe tory, nowe przystanki i pociągi kursujące z większą częstotliwością. Docelowo mieszkańcy powinni móc podróżować między najważniejszymi ośrodkami metropolii bez konieczności sprawdzania, czy na kolejny pociąg trzeba czekać kilkanaście czy kilkadziesiąt minut.
Największym wyzwaniem pozostaje przepustowość infrastruktury. Na wielu odcinkach z tych samych torów korzystają pociągi aglomeracyjne, regionalne, dalekobieżne i towarowe, co utrudnia zwiększanie częstotliwości. Dlatego istotne znaczenie ma prowadzona przez PKP Polskie Linie Kolejowe przebudowa katowickiego węzła kolejowego, obejmująca między innymi rozbudowę infrastruktury pomiędzy Katowicami Szopienicami Południowymi a Katowicami Piotrowicami.
Inwestycja ma umożliwić lepsze rozdzielenie ruchu aglomeracyjnego i dalekobieżnego oraz zwiększyć liczbę dostępnych połączeń. Rozbudowywane są stacje, przystanki i układ torowy, a nowe obiekty mają poprawić dostępność kolei w granicach Katowic. Dopiero po zakończeniu takich przedsięwzięć zakup nowych pociągów będzie mógł przełożyć się na pełne wykorzystanie potencjału Metrokolei.
To ważne rozróżnienie: GZM nie ma jeszcze gotowego odpowiednika metra o wysokiej częstotliwości kursowania na wszystkich głównych kierunkach. Jest to system stopniowo budowany, wymagający równoczesnych inwestycji w infrastrukturę, tabor i organizację przewozów.
Tramwaje Śląskie. Więcej wydzielonych torowisk i priorytet na skrzyżowaniach
Drugim filarem rekomendowanego systemu są Tramwaje Śląskie. Ich sieć ma wyjątkowy charakter, ponieważ łączy nie tylko dzielnice poszczególnych miast, lecz także wiele sąsiednich ośrodków. CUPT wskazuje potrzebę dalszej modernizacji torowisk, wydzielania tras z ruchu samochodowego, wdrażania priorytetu na skrzyżowaniach oraz zakupu nowoczesnych wagonów niskopodłogowych.
Przykładem rozwoju sieci jest przygotowywany od lat Tramwaj na południe w Katowicach. 23 października 2026 roku wybrano ofertę Budimeksu o wartości 356,8 mln zł na budowę około 4,6-kilometrowej trasy od Centrum Przesiadkowego Brynów do Kostuchny. Projekt obejmuje również węzeł przesiadkowy, drogę rowerową oraz parkingi Park&Ride i Bike&Ride. Przed rozpoczęciem robót konieczne jest jeszcze uprawomocnienie wyboru wykonawcy i podpisanie umowy, po którym rozpocznie się 30-miesięczny okres realizacji.
Dla CUPT podobne przedsięwzięcia stanowią bardziej racjonalną odpowiedź na potrzeby mieszkańców niż budowa metra ciężkiego. Pozwalają zwiększać dostępność transportu szynowego w nowych dzielnicach, wykorzystując jednocześnie połączenie z istniejącą siecią tramwajową.
Metrolinie. Autobusy już tworzą szybką sieć między miastami
Trzecim elementem systemu są autobusowe Metrolinie, które od kilku lat uzupełniają komunikację kolejową i tramwajową. Według raportu podsumowującego działalność GZM funkcjonują już wszystkie 32 zaplanowane linie metropolitalne, a ich uruchamianie zakończono w 2023 roku. Wykonują one niemal 720 tys. kursów rocznie, a koszt ich funkcjonowania przekracza 245 mln zł brutto rocznie.
Sieć Metrolinii powstała między innymi po to, aby usprawnić podróżowanie między gminami przed uruchomieniem docelowej Metrokolei. Jej zadaniem jest również zapewnienie lepszego dostępu do transportu mieszkańcom miejscowości oddalonych od torów kolejowych i tramwajowych. Wśród połączeń znajdują się także linie obsługujące Katowice Airport, na których obowiązują standardowe bilety Transport GZM.
CUPT rekomenduje dalszy rozwój takich połączeń, szczególnie poprzez wyznaczanie buspasów i nadawanie autobusom priorytetu na skrzyżowaniach. Nie każda funkcjonująca Metrolinia zapewnia dziś standard BRT, czyli systemu szybkiego transportu autobusowego korzystającego z wydzielonej infrastruktury. Właśnie poprawa prędkości i regularności przejazdów powinna być jednym z kolejnych etapów rozwoju sieci.
Równie ważna jest integracja taryfowa. W GZM działają już Metrobilety, które umożliwiają korzystanie z komunikacji miejskiej oraz pociągów Kolei Śląskich i POLREGIO na określonym obszarze. W zależności od wybranego wariantu pasażer może podróżować na wspólnym bilecie po jednej lub kilku gminach albo całej metropolii. Rozwijanie tej oferty, wraz z wygodnymi przesiadkami i skoordynowanymi rozkładami jazdy, będzie warunkiem powodzenia przyszłego systemu kolejowego.
Raport CUPT nie jest decyzją o rezygnacji z metra
Centrum Unijnych Projektów Transportowych podkreśla, że przedstawione wnioski mają charakter doradczy. Raport nie jest decyzją administracyjną, nie zakazuje samorządom przygotowywania innych inwestycji i nie przesądza o możliwości uzyskania dofinansowania na konkretne rozwiązania w przyszłości.
Dla władz GZM i poszczególnych miast stanowi przede wszystkim punkt odniesienia przy planowaniu wydatków oraz porównywaniu różnych wariantów rozwoju transportu. Najważniejsza rekomendacja dotyczy przy tym nie tylko wyboru technologii, ale także wspólnego planowania przedsięwzięć kolejowych, tramwajowych i autobusowych. Bez odpowiednio zorganizowanych przesiadek nawet kosztowne inwestycje w pojedyncze linie nie przyniosą pełnego efektu.
Zakupowe tło. 32 pociągi, 50 tramwajów i 73 elektrobusy
Rekomendacje CUPT pojawiają się w momencie realizacji największych od lat inwestycji taborowych w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. 5 października 2026 roku otwarto oferty w przetargu GZM i Województwa Śląskiego na 32 elektryczne zespoły trakcyjne, po 16 dla każdego z zamawiających. Przewidziano również prawo opcji na kolejnych 20 pojazdów. GZM uzyskała wcześniej 321,46 mln zł dofinansowania unijnego na zakup swojej części taboru, której projektową wartość określono na 806,9 mln zł.
Do przetargu przystąpili NEWAG i PESA Bydgoszcz. Pierwszy producent wycenił podstawowy zakres zamówienia na 2,522 mld zł brutto, natomiast drugi na 2,998 mld zł brutto. Obie oferty przekroczyły budżet zamawiających, wynoszący 2,154 mld zł brutto, dlatego nadal trwa ich badanie i ocena. Na tym etapie nie ma wybranego dostawcy ani podpisanej umowy. Pierwsze pojazdy dla GZM mają zgodnie z planem pojawić się w drugim kwartale 2029 roku.
W Tramwajach Śląskich trwa realizacja kontraktów zawartych w lutym 2025 roku na 50 nowych wagonów, z których 40 dostarczy PESA Bydgoszcz, a 10 Modertrans Poznań. Łączna wartość tych zakupów wynosi około 777 mln zł brutto. Pierwsze pojazdy rozpoczęły już eksploatację, a zakończenie całego programu dostaw przewidziano na 2027 rok. Część zakupów otrzymała dofinansowanie z Krajowego Planu Odbudowy, w tym 136 mln zł na 20 wagonów.
Największą zakończoną w ostatnich miesiącach inwestycją autobusową był natomiast odbiór 73 autobusów elektrycznych i 45 ładowarek. W lipcu 2026 roku GZM poinformowała o zakończeniu dostaw 42 Solarisów i 31 Irizarów, które trafiły do czterech operatorów: PKM Świerklaniec, PKM Katowice, PKM Sosnowiec i PKM Gliwice. Łączna wartość zamówień wyniosła blisko 305 mln zł brutto, a większość finansowania zapewniły środki KPO.
Nowe pociągi, tramwaje i elektrobusy odpowiadają trzem kierunkom rozwoju wskazanym przez CUPT. Największym wyzwaniem pozostaje teraz ich połączenie w jeden sprawny system: z częstą koleją między miastami, szybkimi tramwajami w głównych korytarzach oraz autobusami zapewniającymi dojazd tam, gdzie nie dociera transport szynowy. Według CUPT to właśnie taki model, a nie budowa osobnego metra ciężkiego, najlepiej odpowiada strukturze i potrzebom Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii.
Źródło główne: CUPT, „Analiza dla GZM. Wnioski i rekomendacje dla systemu transportu zbiorowego”, 19 października 2026 r..
Dane zakupowe zweryfikowano w informacjach Województwa Śląskiego, Tramwajów Śląskich oraz Transport GZM. cupt.gov.pl+6
Komentarze