CUPT ma zająć się też pasażerskimi przewozami kolejowymi. Powstanie CUiTP

Nowa jednostka ma powstać przez przekształcenie obecnego Centrum Unijnych Projektów Transportowych, przy zachowaniu skrótu CUPT. Do jej kompetencji mają trafić kontraktowanie przewozów, koordynacja oferty, Horyzontalny Rozkład Jazdy oraz analizy transportowe, przy jednoczesnym zachowaniu zadań dotyczących funduszy europejskich. pisaliśmy już wcześniej w TransInfo.pl

Rozkład jazdy:

1. Co zmieni się w podziale kompetencji między Ministerstwem Infrastruktury a CUPT?
2. Jaką rolę nowa jednostka ma odegrać przy przetargach kolejowych po 2030 roku?
3. Jak Horyzontalny Rozkład Jazdy i modelowanie ruchu mają wpłynąć na przyszłą ofertę przewozową?

Od 2030 roku zmieni się sposób kontraktowania kolei dalekobieżnej

Najważniejszym kontekstem dla projektu jest zbliżająca się zmiana modelu organizacji przewozów użyteczności publicznej. Obecnie organizatorem międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozów kolejowych jest minister właściwy do spraw transportu, a CUPT wspiera resort merytorycznie i operacyjnie w planowaniu, organizowaniu i zarządzaniu tym segmentem. CUPT

Projekt idzie dalej. Centrum Usług i Projektów Transportowych ma samo pełnić funkcję organizatora publicznego transportu kolejowego w zakresie połączeń międzywojewódzkich i międzynarodowych. Minister właściwy do spraw transportu pozostanie organem nadzorującym jednostkę i ma zatwierdzać ofertę przewozową oraz jej podział przygotowywany na potrzeby postępowań przetargowych.

Zmiana ma znaczenie przede wszystkim w perspektywie końca obecnego modelu bezpośredniego powierzania przewozów. CUPT wskazuje, że od 2030 roku przewozy kolejowe o charakterze użyteczności publicznej będą co do zasady wymagały wyboru operatorów w konkurencyjnych procedurach. Wynika to ze zmian europejskich regulacji rynku kolejowego związanych z IV pakietem kolejowym.

CUPT ma przygotowywać i prowadzić kontrakty przewozowe

Do zadań nowej jednostki ma należeć przygotowywanie postępowań dotyczących obsługi połączeń, prowadzenie procesu kontraktowania oraz późniejsza współpraca z przewoźnikami kolejowymi.

To przesuwa CUPT z roli podmiotu wspierającego ministra w stronę instytucji odpowiedzialnej bezpośrednio za przełożenie państwowej polityki przewozowej na konkretne pakiety połączeń i umowy operatorskie.

Współpraca ma obejmować również samorządowych organizatorów transportu, zarządców infrastruktury kolejowej oraz właścicieli i zarządców dworców. Projekt dopuszcza zawieranie z tymi podmiotami porozumień służących integracji przewozów i infrastruktury.

Pierwsze przygotowania do konkurencyjnego wyboru przewoźników już trwają. W czerwcu 2026 roku obecne Centrum Unijnych Projektów Transportowych, działając w imieniu Ministerstwa Infrastruktury, uruchomiło wstępne konsultacje rynkowe dotyczące zamówienia na międzywojewódzkie i międzynarodowe pasażerskie przewozy kolejowe. CUPT

Horyzontalny Rozkład Jazdy trafi do nowego CUPT

Drugim dużym obszarem odpowiedzialności będzie Horyzontalny Rozkład Jazdy. Nowa jednostka ma uczestniczyć w jego opracowywaniu, aktualizacji i ewaluacji.

HRJ jest przygotowywany jako długoterminowa koncepcja uporządkowania siatki połączeń, w której oferta dalekobieżna ma być koordynowana z ruchem regionalnym i aglomeracyjnym. W konsultacjach uczestniczyło wszystkich 16 samorządów wojewódzkich, a także warszawski ZTM i Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia. Horyzontalny rozkład jazdy

Jednym z celów jest stworzenie układu stałych linii komunikacyjnych i powtarzalnego rozkładu, który pozwoli koordynować przesiadki oraz z odpowiednim wyprzedzeniem określać zapotrzebowanie na przepustowość infrastruktury.

Prace nad HRJ są bezpośrednio związane z przygotowaniami do rynku po 2030 roku. Konsultacje z przewoźnikami obejmują zarówno potencjalnych operatorów przyszłych kontraktów PSC, jak i firmy zainteresowane uruchamianiem połączeń komercyjnych.

Model ruchu i prognozy mają być podstawą decyzji

Nowy CUPT ma również przygotowywać analizy oraz prognozy transportowe i rozwijać multimodalny model ruchu.

Obecne Centrum już dysponuje Zintegrowanym Modelem Ruchu, który odwzorowuje podróże pomiędzy wszystkimi gminami w Polsce i uwzględnia wzajemne oddziaływanie transportu indywidualnego, kolejowego i autobusowego. Model pozwala m.in. badać wpływ czasu przejazdu, kosztu podróży i zmian infrastruktury na prognozowane potoki. Horyzontalny rozkład jazdy

Kompetencje analityczne mają być wykorzystywane przy tworzeniu planu zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego oraz przy rekomendowaniu inwestycji infrastrukturalnych.

W praktyce oznacza to skupienie w jednej jednostce trzech powiązanych obszarów: prognozowania popytu, projektowania przyszłej oferty przewozowej oraz przygotowywania kontraktów, na podstawie których ta oferta będzie wykonywana.

Fundusze unijne pozostaną w CUPT

Przekształcenie nie oznacza likwidacji dotychczasowych funkcji Centrum Unijnych Projektów Transportowych. Nowa jednostka ma przejąć jego majątek, pracowników i zadania związane z wdrażaniem oraz obsługą programów współfinansowanych przez Unię Europejską.

Obecny CUPT pełni m.in. funkcję instytucji pośredniczącej przy dużych programach transportowych, obejmujących kolej, transport miejski, drogi oraz transport intermodalny. Według danych Centrum, na koniec czerwca 2026 roku zarządzało ono budżetem około 98,8 mld PLN, a wartość podpisanych umów wynosiła około 77,3 mld PLN.

Projekt zakłada finansowanie Centrum Usług i Projektów Transportowych z budżetu państwa, w tym także ze środków europejskich.

Zakres działalności nowego CUPT ma wykraczać poza regularne przewozy pasażerskie. Projekt przewiduje możliwość powierzania jednostce dodatkowych obowiązków wynikających z potrzeb obronności państwa, sytuacji kryzysowych oraz zobowiązań międzynarodowych.

Nie oznacza to automatycznego przejęcia konkretnych zadań wojskowych przez Centrum. Projekt tworzy możliwość ich powierzania, jeśli pojawi się taka potrzeba.

Zakupowe tło

Obecny model przewozów dalekobieżnych opiera się przede wszystkim na umowie PSC zawartej przez Ministerstwo Infrastruktury z PKP Intercity na lata 2021–2030. Jej pierwotna wartość została określona na 21,091 mld PLN.

W 2023 roku rząd zdecydował o zwiększeniu środków na rekompensatę przewozów w latach 2024–2030 o 6,5 mld PLN, wskazując m.in. na wzrost kosztów energii i pozostałych kosztów wykonywania przewozów.

Po zakończeniu obecnego kontraktu ma rozpocząć się zasadniczo inny model wyboru operatorów. Zamiast jednego bezpośrednio powierzonego kontraktu przygotowywane są konkurencyjne postępowania na obsługę międzywojewódzkich i międzynarodowych połączeń użyteczności publicznej. CUPT już w 2026 roku prowadzi konsultacje z potencjalnymi wykonawcami, a utworzenie Centrum Usług i Projektów Transportowych ma nadać tej instytucji stałą rolę organizatora i zamawiającego w kolejnych etapach tego procesu.