Łotwa wzmacnia kolej jako kręgosłup transportu publicznego. Vivi z rekordem pasażerów

Dane pokazują rosnącą rolę pociągu w regionalnych podróżach pasażerskich, ale ważne są też powiązania z autobusami, komunikacją miejską i rowerami. Modernizacja obejmuje nowe perony, punkty mobilności, bezemisyjne pociągi BEMU, połączenia międzynarodowe i inwestycje w bezpieczeństwo.

Rozkład jazdy:

1. Ilu pasażerów przewiózł Vivi w 2025 roku?
2. Jaki odsetek pasażerów w regionalnych przewozach na Łotwie wybiera kolej?
3. Kiedy na liniach Rīga – Daugavpils i Rīga – Cēsis mają pojawić się pociągi BEMU?

Kolej z rosnącym udziałem w transporcie publicznym

Łotwa mocniej stawia na kolej jako podstawę systemu transportu publicznego. W tle jest europejska dyskusja o bezpieczeństwie energetycznym i przechodzeniu na czyste, lokalne źródła energii. Jak wskazało łotewskie Ministerstwo Transportu, po kryzysie energetycznym związanym z konfliktem na Bliskim Wschodzie Komisja Europejska 22 kwietnia przedstawiła tymczasowy plan AccelerateEU, którego jednym z elementów jest przyspieszenie przejścia na własne czyste energie zastępujące ropę, gaz i kopalne paliwa transportowe. Ten temat był też omawiany podczas kwietniowej nieformalnej wideokonferencji ministrów transportu.

W praktyce oznacza to jeszcze większy nacisk na kolej jako stabilny i niskoemisyjny filar mobilności. Dla pasażerów liczy się jednak nie tylko polityka klimatyczna, ale też częstotliwość kursowania, punktualność, komfort, dostępność i łatwość przesiadki na autobus, tramwaj, trolejbus lub rower.

„W ostatnich latach ruch kolejowy przechodzi znaczące zmiany – podróżowanie stało się wygodniejsze zarówno pod względem komfortu jazdy, jak i planowania codziennych spraw. W ubiegłym roku Vivi przewiozło rekordową liczbę pasażerów – 21,3 mln, czyli o 13% więcej niż rok wcześniej. Pozytywnym wskaźnikiem jest także 98% realizacji kursów punktualnie, co jest jednym z najwyższych wyników punktualności w Unii Europejskiej. Myśląc o przyszłych pasażerach i zmianie nawyków transportowych, cieszy fakt, że najbardziej z podróżowania pociągiem zadowoleni są młodzi ludzie do 24. roku życia, co pokazują dane ankiety Vivi” – wyjaśnił Atis Švinka, minister transportu Łotwy.

W 2025 roku Vivi przewiózł 21,3 mln pasażerów, czyli o 13% więcej niż w 2024 roku. Według danych przywołanych przez przewoźnika 79% badanych wskazuje, że preferuje kolej wobec innych rodzajów transportu publicznego, a sam wynik pasażerski był rekordowy.

32 nowe elektrozespoły i więcej podróży koleją

Na Łotwie kursują 32 nowe pociągi elektryczne Vivi, które zapewniają wyższy standard podróży. Dla pasażerów oznacza to większy komfort, łatwiejsze przemieszczanie się po pojeździe oraz więcej miejsca dla osób z ograniczoną mobilnością.

Wprowadzenie nowych pociągów pozwoliło zwiększyć intensywność ruchu i rozpocząć wdrażanie regularnego rozkładu interwałowego. Efekt widać w danych. W 2024 roku kolej odpowiadała za 47% pasażerów przewiezionych na trasach regionalnych, natomiast w 2025 roku udział ten wzrósł do 51%. Na kierunku Skulte liczba pasażerów zwiększyła się w ciągu dwóch lat o 33%.

Pod koniec 2025 roku badanie Vivi pokazało, że 79% mieszkańców daje pierwszeństwo pociągowi w porównaniu z innymi środkami transportu publicznego. To ważny sygnał dla organizatorów przewozów autobusowych, bo przy rosnącej roli kolei autobus coraz częściej pełni funkcję dowozową do stacji, a nie wyłącznie równoległą wobec pociągu.

Od 15 grudnia 2024 roku na stacji Rīga Centrālā wprowadzono synchronizację wszystkich tras elektrozespołów. Przyjazdy, przesiadki i odjazdy zostały zaplanowane mniej więcej na trzydziestą minutę każdej godziny przez cały dzień. Połączenia kilku linii, m.in. Rīga – Tukums II i Rīga – Aizkraukle, zostały skoordynowane tak, aby w wielu przypadkach umożliwiać kontynuację podróży bez przesiadki albo z minimalnym czasem oczekiwania.

Rośnie też wykorzystanie biletów okresowych. W marcu 2026 roku 42% pasażerów podróżowało z abonamentami, podczas gdy w marcu 2024 roku było to 19%. To pokazuje, że kolej staje się coraz bardziej codziennym środkiem transportu, a nie tylko wyborem okazjonalnym.

Taryfa, wspólny bilet i nowe przystanki

W 2025 roku w ryskiej strefie A wprowadzono jednolitą taryfę dla pociągów przejeżdżających przez Rygę. Niezależnie od początkowego przystanku podróż można zakończyć na dowolnym przystanku strefy A bez zmiany ceny biletu. To rozwiązanie zwiększa elastyczność dla pasażerów, szczególnie tych, którzy łączą kolej z komunikacją miejską.

Dla wygody mieszkańców i poprawy mobilności w Rydze uruchomiono także pilotaż wspólnego biletu, który pozwala w granicach miasta podróżować jednym biletem zarówno pociągiem, jak i miejskim transportem publicznym. Z perspektywy branży to bardzo ważny kierunek, bo pasażer nie myśli kategoriami operatorów, lecz całej podróży: dojścia, przesiadki, autobusu, trolejbusu, tramwaju i pociągu.

Łotwa wzmacnia też połączenia regionalne. W porównaniu z 2023 rokiem liczba kursów pociągów do i z Daugavpils wzrosła z pięciu do siedmiu w każdym kierunku. Utworzono również cztery nowe przystanki kolejowe: w Rydze Dauderi, Bieriņi/Bērnu Slimnīca i Šmerlis, a w gminie Olaine Medemciems.

Ważny jest także wymiar międzynarodowy. Uruchomiono połączenia kolejowe Viļņa – Rīga – Tallina, które pozwalają podróżować między stolicami państw bałtyckich z jedną przesiadką w Valdze. To element szerszego wzmacniania transportu publicznego w regionie, także przed pełną integracją z projektem Rail Baltica.

Modernizacja infrastruktury: perony, prędkość i bezpieczeństwo

Przy wsparciu funduszy Unii Europejskiej trwa modernizacja infrastruktury kolejowej, która ma zapewnić szybszy, bezpieczniejszy i wygodniejszy ruch pociągów w całej sieci. VAS Latvijas Dzelzceļš realizuje modernizację stacji i przystanków w kilku etapach.

W pierwszym etapie, do 2019 roku, wybudowano podwyższone perony na 27 stacjach i przystankach w kierunkach Jūrmala, Jelgava i Krustpils. W kolejnym etapie, do końca 2026 roku, podwyższone perony i powiązana infrastruktura mają powstać na 36 stacjach i przystankach w kierunkach Jelgava, Skulte, Tukums i Bolderāja. Do końca 2029 roku planowana jest budowa podwyższonych peronów oraz infrastruktury dojściowej na co najmniej 37 kolejnych stacjach i przystankach w kierunkach Liepāja, Lugaži, Tukums, Aizkraukle, Rēzekne i Daugavpils.

Równolegle prowadzone są prace nad zwiększeniem prędkości pociągów, modernizacją sieci trakcyjnej oraz rozwiązaniami bezpieczeństwa dla niechronionych uczestników ruchu. Obecnie trwają końcowe roboty budowlane w węźle stacji Zemitāni oraz na odcinku linii tukumskiej Imanta – Sloka. Do końca 2029 roku LDz planuje modernizację infrastruktury kolejowej na odcinku Sloka – Tukums II.

Dla pieszych, rowerzystów i innych uczestników ruchu ważne będą inwestycje w przejścia przez tory. W 2026 i 2027 roku LDz planuje poprawić 45 przejść dla pieszych na terenie Rygi i Jurmały. Z kolei dzięki środkom z Społecznego Funduszu Klimatycznego do 2029 roku ma powstać 50 zadaszonych parkingów rowerowych przy stacjach i przystankach kolejowych. To ułatwi przesiadkę z roweru na pociąg i wzmocni codzienną mobilność bez samochodu.

Bolderāja, lotnisko w Rydze i koncepcja Stacja 2.0

Łotwa pracuje także nad nowymi zelektryfikowanymi liniami pasażerskimi w kierunkach Bolderāja i lotniska w Rydze. Celem jest szybkie i wygodne połączenie najważniejszych węzłów transportowych stolicy oraz poprawa dostępności regionów.

Na linii Bolderāja zakończenie prac budowlanych planowane jest do jesieni 2026 roku. Z kolei stworzenie infrastruktury łączącej ryski węzeł kolejowy ma zostać zrealizowane do końca 2029 roku.

W Rydze, aglomeracji ryskiej i regionach powstają też punkty mobilności w koncepcji Stacja 2.0. Dzięki inwestycjom z Funduszu Odbudowy i funduszy Unii Europejskiej przebudowywane są okolice stacji kolejowych, tak aby tworzyć wygodne węzły przesiadkowe połączone z innymi rodzajami transportu publicznego. Do 2029 roku planowane jest utworzenie ponad 30 takich punktów mobilności.

Dla branży autobusowej i miejskiej to szczególnie ważne, bo dobry punkt mobilności nie kończy się na peronie. Musi obejmować dojście piesze, przystanki autobusowe, ewentualnie trolejbusowe lub tramwajowe, rowery, parkowanie, informację pasażerską i prosty system taryfowy.

BEMU zamiast starych diesli

Jednym z najważniejszych kolejnych etapów będzie wprowadzenie bezemisyjnych pociągów BEMU na liniach niezelektryfikowanych. Według planów w 2029 roku takie składy zaczną kursować na trasach Rīga – Daugavpils i Rīga – Cēsis, zastępując przestarzałe pociągi spalinowe.

„W najbliższych latach planujemy znaczące ulepszenia dla poprawy połączeń regionalnych i mobilności mieszkańców na liniach niezelektryfikowanych. W 2029 roku na liniach Rīga – Daugavpils i Rīga – Cēsis zaczną kursować bezemisyjne, czyli BEMU elektrozespoły, które zastąpią przestarzałe pociągi spalinowe” – wyjaśnił minister Atis Švinka.

Na realizację projektów BEMU pozyskano finansowanie z funduszy Unii Europejskiej. Umowa na zakup pociągów do końca 2029 roku została już podpisana, a Latvijas Dzelzceļš ma zapewnić budowę stacji ładowania. Dodatkowo planowany jest zakup kolejnych pięciu pociągów BEMU oraz odpowiedniej infrastruktury ładowania w ramach finansowania z Europejskiego Społecznego Funduszu Klimatycznego. Po przekazaniu dodatkowych składów do eksploatacji ruch BEMU planowany jest także na linii Rīga – Rēzekne.

W praktyce oznacza to, że Łotwa nie ogranicza elektryfikacji wyłącznie do klasycznej sieci trakcyjnej. Tam, gdzie pełna elektryfikacja jest kosztowna albo czasochłonna, pociągi bateryjno-elektryczne mogą przejąć część pracy od diesli i zmniejszyć lokalne emisje w regionalnym transporcie publicznym.

Wzmocnienie kolei jako kręgosłupa transportu publicznego zostało wpisane w Indykatywny Plan Rozwoju Kolei na lata 2025-2029. Dokument określa średnioterminowe ramy działań i finansowania sektora, a także tworzenie jednolitego systemu zarządzania infrastrukturą kolejową. Zakłada również integrację Rail Baltica z łotewskim systemem kolejowym.

Jednocześnie Ministerstwo Transportu kontynuuje reformę sektora kolejowego, której celem jest poprawa efektywności i konkurencyjności branży. W jej ramach w 2025 roku przeprowadzono konsolidację spółek koncernu LDz.