Powiaty ze zmianą w FRPA. Na tym samym poziomie co województwa w Funduszu Autobusowym

Projekt nowelizacji ustawy o publicznym transporcie zbiorowym ma przeciwdziałać wykluczeniu komunikacyjnemu i uporządkować system przewozów autobusowych oraz kolejowych. Najważniejsza zmiana z punktu widzenia powiatów dotyczy sytuacji, w której zabraknie pieniędzy na pełne sfinansowanie potrzeb. O postulatach ZPP do ustawy o PTZ pisaliśmy już wcześniej w TransInfo.pl.

Rozkład jazdy:

1. Jaki postulat ZPP uwzględniło Ministerstwo Infrastruktury?
2. Co ma zmienić projekt ustawy UD232 w publicznym transporcie zbiorowym?
3. Dlaczego spór o Fundusz autobusowy dotyczy autobusów, powiatów, miast i województw?

Powiaty i województwa mają być traktowane identycznie

Dodatkowe posiedzenie Zespołu ds. Infrastruktury, Urbanistyki i Transportu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego odbyło się we wtorek, 28 kwietnia 2026 roku. Spotkanie było w całości poświęcone projektowi ustawy o zmianie ustawy o publicznym transporcie zbiorowym oraz niektórych innych ustaw, oznaczonemu numerem UD232. Temat był już omawiany na wcześniejszym posiedzeniu zespołu i miał być kontynuowany w kolejnym tygodniu.

Najważniejsza informacja dla powiatów dotyczy zasad finansowania linii komunikacyjnych realizujących standard dostępności. Ministerstwo Infrastruktury przyjęło uwagę Związku Powiatów Polskich, zgodnie z którą województwa i powiaty, a także związki powiatów oraz związki powiatowo-gminne, powinny być traktowane identycznie w przypadku niedoboru środków.

„Stoimy na stanowisku, że sprawiedliwe rozwiązanie musi opierać się na założeniu, że województwa i powiaty, odpowiednio związki powiatów, związki powiatowo-gminne, w zakresie finansowania linii komunikacyjnych realizujących standard dostępności komunikacyjnej muszą być traktowane identycznie” – argumentował Związek Powiatów Polskich.

W praktyce chodzi o to, aby w sytuacji braku pieniędzy środki były proporcjonalnie zmniejszane zarówno dla województw, jak i powiatów. ZPP sprzeciwiało się rozwiązaniu, w którym całość konsekwencji niedoboru środków spadałaby na powiaty.

„W przypadku gdy środków zabraknie do pełnego zaspokojenia potrzeb zostają one proporcjonalnie zmniejszone w obu tych grupach, a nie – tak jak w obecnym rozwiązaniu – całość konsekwencji spada na powiaty” – wskazała organizacja.

Sekretarz stanu i pełnomocnik rządu ds. przeciwdziałania wykluczeniu komunikacyjnemu Stanisław Bukowiec potwierdził, że zmiana zostanie wprowadzona przy zachowaniu projektowanej kolejności przyznawania środków.

Ustawa od 2027 roku i prawie dwa lata prac

Podczas spotkania Stanisław Bukowiec przypomniał, że prace nad projektem trwają od blisko dwóch lat. Jak wskazał, wypracowane rozwiązania są efektem m.in. prac zespołu eksperckiego przy Ministerstwie Infrastruktury, w którym uczestniczyli również przedstawiciele strony samorządowej. Resort chce, aby ustawa weszła w życie 1 stycznia 2027 roku.

„Tak szerokie konsultacje, jakie odbyły się przy tej ustawie, nie miały miejsca wcześniej. Kilkaset poprawek, które wpłynęły głównie od strony społecznej, zostały przeanalizowane. Podwójne konsultacje się tak naprawdę wydarzyły i gros tych uwag zostało przyjętych” – podsumowywał wiceminister Stanisław Bukowiec.

Projekt ma przede wszystkim ograniczyć wykluczenie komunikacyjne i zmniejszyć liczbę tzw. białych plam komunikacyjnych. Na stronie rządowej projektu wskazano, że w ustawie ma pojawić się definicja wykluczenia komunikacyjnego jako ograniczenia możliwości korzystania z podstawowych praw i usług w wyniku braku albo ograniczonej dostępności publicznego transportu zbiorowego.

Z perspektywy pasażera najważniejsze będzie to, czy po zmianach pojawią się regularne autobusy tam, gdzie dziś ich brakuje, oraz czy autobus zostanie lepiej skoordynowany z koleją. Projekt zakłada bardziej efektywny i zintegrowany system transportu publicznego, zwłaszcza w zakresie połączeń kolejowych i autobusowych. Ma też wprowadzić minimalny standard dostępności transportu, obejmujący przebieg linii komunikacyjnych oraz częstotliwość kursów.

Fundusz Autobusowy pod marszałków

Projekt przewiduje modyfikację zasad działania Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych o charakterze użyteczności publicznej. Jedną ze zmian ma być przekazanie obsługi funduszu do urzędów marszałkowskich. Dopłaty mają być kierowane przede wszystkim na linie komunikacyjne przeciwdziałające wykluczeniu transportowemu.

Wiceminister Bukowiec podkreślał, że zwiększenie budżetu funduszu do tegorocznej kwoty ponad 1,2 mld zł ma uszczelnić program i pozwolić na bardziej racjonalne wydatkowanie pieniędzy.

„Jestem przekonany, że dzięki racjonalnemu wydatkowaniu i przyjrzeniu się tym wydatkom z pozycji regionu, czyli z pozycji województw, będzie możliwe zracjonalizowanie tych wydatków i pewne oszczędności, które również pozwolą na poprawę sytuacji, jeśli chodzi o wykluczenie komunikacyjne” – powiedział Stanisław Bukowiec.

Resort uznał też, że środki przewidziane na obsługę procesu przez województwa, czyli ponad 6 mln zł, co odpowiada 0,5% budżetu, są wystarczające. Związek Województw RP zgłaszał zastrzeżenia i oczekiwał większych pieniędzy na ten cel, ale Ministerstwo Infrastruktury nie zgodziło się na zwiększenie tej kwoty.

„Ta kwota została zaakceptowana przez Ministerstwo Finansów. Nie ma możliwości, żebyśmy ją zwiększyli. To po pierwsze. Po drugie, nie widzę racjonalnych przesłanek mówiących o tym, że Państwo potrzebujecie większych środków. Ponad 6 mln będzie przeznaczone albo na etaty, albo na etaty i oprogramowanie” – mówił Stanisław Bukowiec.

Spór o miasta i linie podmiejskie

W toku dyskusji mocno wybrzmiał także temat miast i ich komunikacji wyjeżdżającej poza granice administracyjne. W odpowiedzi na uwagi Związku Miast Polskich wiceminister wskazał, że obecnie nie ma budżetu na finansowanie funkcjonowania komunikacji miejskiej poza granicami miast.

Resort zaproponował, aby miasta do 30 tys. mieszkańców mogły otrzymywać dofinansowanie na transport na tereny podmiejskie, a miasta do 80 tys. mieszkańców miały złagodzone ograniczenia dotyczące wykonywania transportu przez przewoźników prywatnych. Część innych uwag ZMP możliwych do przyjęcia została zaakceptowana.

Marek Wójcik ze Związku Miast Polskich sprzeciwił się wyłączaniu miast z organizacji publicznego transportu zbiorowego tam, gdzie występują białe plamy. Zwracał też uwagę na kolejność uzyskiwania środków.

„Przypomnę, że to gmina jest głównym podmiotem, który realizuje w ramach zadań własnych transport zbiorowy” – mówił Marek Wójcik.

„Państwo odwracacie tę tabelę i ja nazwę to wprost: po to, żeby ratować byłe PKS-y, żeby centralizować transport zbiorowy, a nie odwrotnie. To też budzi nasz sprzeciw” – dodał przedstawiciel ZMP.

Wiceminister Bukowiec odpowiedział, że projekt ma stworzyć system, którego dziś brakuje. Wskazywał na brak wspólnych rozkładów jazdy, niewłączenie kolei do systemu i brak koordynacji linii. Według resortu marszałkowie mają być nie tylko koordynatorami i integratorami, ale także partnerami dla innych jednostek samorządu terytorialnego.

„My chcemy stworzyć system. W tej chwili tego systemu nie ma” – mówił Stanisław Bukowiec.

„Nie ma wspólnych rozkładów jazdy, nie ma włączonej do systemu kolei, nie ma koordynacji, jeśli chodzi o poszczególne linie” – podkreślił wiceminister.

Powiaty popierają zmianę kolejności przyznawania środków

Głos w dyskusji zabrał także Grzegorz Kubalski ze Związku Powiatów Polskich. Przedstawiciel ZPP poparł kierunek działań Ministerstwa Infrastruktury w zakresie odwrócenia kolejności przyznawania środków. W jego ocenie obecny system publicznego transportu zbiorowego jest negatywnym fenomenem w skali Europy.

„Obecna sytuacja doprowadziła do tego, że przeważająca większość środków z Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych zaczęła iść na przewozy gminne, ale nie takie, które są w ramach porozumień, związków międzygminnych etc., tylko są to po prostu króciutkie linie komunikacyjne, które nie zaspokajają potrzeb transportowych kogokolwiek innego poza uczniami szkół podstawowych, dowożonych w ten sposób do szkoły” – tłumaczył Grzegorz Kubalski.

Przedstawiciel ZPP wskazał, że taki mechanizm daje gminom ulgę w budżecie, bo i tak mają ustawowy obowiązek zapewnienia dowozu uczniów, ale nie tworzy spójnego systemu transportu publicznego.

„Tego typu działanie jest de facto nieefektywnym wydatkowaniem środków i problemem, że my nie tworzymy spójnego systemu transportu” – mówił Grzegorz Kubalski.

W ocenie ZPP bardziej efektywny system powinien opierać się na większych organizatorach: dużych ośrodkach miejskich współpracujących z otoczeniem, powiatach i związkach powiatowo-gminnych. Dlatego odwrócenie kolejności przyznawania środków zostało uznane za minimum potrzebne do budowania bardziej spójnego układu przewozów.

Transport na żądanie: problem dla miast i pasażerów

Ważnym wątkiem była też kwestia transportu na żądanie. Łukasz Franek z ZTP w Krakowie zwrócił uwagę, że przepisy nie powinny wykluczyć miast z możliwości organizacji takich usług. W odpowiedzi wiceminister Bukowiec stwierdził, że resort koncentruje się obecnie na wykluczeniu komunikacyjnym i nie można porównywać dużych aglomeracji z małymi miejscowościami pozbawionymi podstawowego transportu.

„Absolutnie nie ma tutaj zgody na to i nie mamy też środków, żebyśmy na równi traktowali aglomeracje z miejscowościami, które rzeczywiście to wykluczenie mają” – mówił Stanisław Bukowiec.

Grzegorz Kubalski zwrócił uwagę, że transport na żądanie od lat funkcjonuje w pewnej luce prawnej. ZPP od dawna postulował uregulowanie tego obszaru, ale obecne dopisanie transportu na żądanie do ustawy może zawęzić przestrzeń, w której działają już pilotażowe rozwiązania miejskie, takie jak krakowski LajkBus.

„Nie ma jednoznacznych przepisów regulujących tę kwestię. Jeżeli czytalibyśmy obecnie istniejące przepisy w sposób dosłowny, to okaże się, że tego typu rodzaj transportu jest w ogóle niemożliwy” – mówił Grzegorz Kubalski.

Przedstawiciel ZPP zaznaczył, że warto rozważyć pojedynczą zmianę legislacyjną, która pozwoliłaby istniejącym systemom transportu na żądanie dalej funkcjonować i rozwijać się, bez ryzyka ich wygaszenia jako niezamierzonego skutku ustawy.

Wiceminister zadeklarował możliwość powrotu do tego tematu przy procedowaniu innych projektów ustaw. Resort przychyla się do uregulowania możliwości organizowania transportu na żądanie przez miasta, ale bez dofinansowania.

Negatywna rekomendacja zespołu, ale bez fundamentalnych zastrzeżeń ZPP

Mimo przyjęcia kluczowego postulatu Związku Powiatów Polskich, stanowisko końcowe zespołu nie było pozytywne dla projektu. Z uwagi na stanowisko większości organizacji, zwłaszcza Związku Województw RP, którego członkowie mają być głównymi beneficjentami ustawy, Zespół zarekomendował negatywną opinię do projektu.

Grzegorz Kubalski poinformował jednak, że Związek Powiatów Polskich, wobec akceptacji kluczowego postulatu organizacji, nie ma fundamentalnych zastrzeżeń do projektu. To istotne rozróżnienie: powiaty nie blokują kierunku zmian, ale projekt nadal budzi poważne spory między różnymi szczeblami samorządu.

Dla pasażerów najważniejsze będzie to, czy z tych sporów powstanie realnie lepszy system autobusowy. Mniej białych plam, więcej połączeń powiatowych i regionalnych, lepsze skomunikowanie z koleją oraz bardziej racjonalne wykorzystanie pieniędzy z Funduszu autobusowego to cele, które mają bezpośredni wpływ na codzienną mobilność mieszkańców.