Ministerstwo Infrastruktury szykuje nowe przepisy dla żeglugi. Więcej kontroli statków i cyfrowe certyfikaty

Jednym z najważniejszych elementów reformy będzie także szeroka cyfryzacja dokumentacji – informacje o statkach, inspekcjach i certyfikatach mają być łatwiej dostępne i wymieniane pomiędzy państwami Unii Europejskiej.

Rozkład jazdy:

1. Jak nowe przepisy mają zwiększyć bezpieczeństwo statków i ich załóg?
2. Jak zmieni się system kontroli statków w polskich portach?
3. Jakie rozwiązania cyfrowe planuje wprowadzić Ministerstwo Infrastruktury?

Kontrole statków mają być skuteczniejsze

Założenia projektu ustawy o zmianie ustawy o bezpieczeństwie morskim zostały opublikowane w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów.

Za przygotowanie nowych przepisów odpowiada Ministerstwo Infrastruktury. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to czwarty kwartał 2026 roku.

Jednym z podstawowych celów projektowanej ustawy jest unowocześnienie procedur inspekcyjnych dotyczących statków.

Zmiany obejmą kontrole prowadzone zarówno przez państwo portu, jak i państwo bandery. W pierwszym przypadku chodzi o kraj, do którego portu zawija dana jednostka lub na którego wodach terytorialnych się znajduje. Państwo bandery to natomiast kraj, w którym statek jest zarejestrowany i pod którego banderą pływa.

Nowe rozwiązania mają uszczelnić funkcjonujący system kontroli. Jednym z narzędzi będzie analiza ryzyka stosowana przy planowaniu inspekcji.

Oznacza to odejście od podejścia, w którym wszystkie jednostki traktowane są w jednakowy sposób, na rzecz systemu pozwalającego uwzględniać ryzyko związane z konkretnym statkiem przy podejmowaniu decyzji dotyczących kontroli.

Reforma ma w efekcie zwiększyć bezpieczeństwo załóg oraz poprawić skuteczność nadzoru nad jednostkami znajdującymi się w portach i na wodach objętych odpowiedzialnością administracji morskiej.

Większy nacisk na ochronę środowiska

Projektowane przepisy nie dotyczą wyłącznie bezpieczeństwa ludzi i jednostek pływających. Drugim ważnym obszarem jest ochrona środowiska morskiego.

Uszczelnienie systemu kontroli statków ma pozwolić administracji skuteczniej reagować na przypadki niespełniania obowiązujących wymagań.

Zmiany mają jednocześnie dostosować polskie regulacje do aktualnych wymogów obowiązujących na poziomie Unii Europejskiej oraz do standardów międzynarodowych stosowanych w żegludze.

Elektroniczne certyfikaty zamiast papierowej dokumentacji

Istotną częścią przygotowywanej reformy będzie cyfryzacja dokumentacji morskiej.

Ministerstwo Infrastruktury przewiduje m.in. wdrożenie elektronicznych certyfikatów. Administracja ma dzięki temu ograniczyć znaczenie tradycyjnego obiegu dokumentów i usprawnić dostęp do informacji potrzebnych podczas kontroli.

Cyfryzacja ma objąć również krajową bazę danych o statkach.

System ma umożliwiać udostępnianie online informacji dotyczących poszczególnych jednostek. Wśród dostępnych danych mają znaleźć się m.in. daty przeprowadzonych inspekcji oraz informacje dotyczące certyfikatów.

Takie rozwiązanie ma ułatwić pracę administracji morskiej i usprawnić sprawdzanie historii jednostki.

Polska baza zostanie połączona z systemami UE

Zmiany nie ograniczą się do stworzenia rozwiązań funkcjonujących wyłącznie na poziomie krajowym. Jednym z założeń jest budowa interoperacyjnych baz danych, pozwalających na sprawną wymianę informacji pomiędzy państwami Unii Europejskiej.

Polska administracja morska ma współpracować z nowymi systemami unijnymi.

Wśród nich znajduje się planowany cyfrowy portal zapewniający dostęp do informacji dotyczących certyfikatów statków. Przewidziana została również współpraca ze wspólną bazą danych o statkach.

W praktyce informacje dotyczące jednostek, ich dokumentacji oraz przeprowadzonych kontroli mają być łatwiejsze do zweryfikowania przez odpowiednie organy innych państw UE.

Może mieć to szczególne znaczenie w żegludze międzynarodowej, w której jeden statek podczas kolejnych rejsów znajduje się pod nadzorem administracji różnych krajów.

Nowe wymagania wobec inspektorów

Ministerstwo Infrastruktury zamierza również doprecyzować wymagania kwalifikacyjne dotyczące osób przeprowadzających inspekcje.

Projektowane przepisy mają dokładniej określić kompetencje wymagane od inspektorów odpowiedzialnych za kontrole jednostek.

Jednocześnie polskie przepisy mają zostać uporządkowane pod względem stosowanej terminologii. Pojęcia wykorzystywane w krajowych regulacjach zostaną dostosowane do aktualnych standardów międzynarodowych.

Ma to ograniczyć rozbieżności pomiędzy polskimi przepisami a regulacjami i praktykami stosowanymi na poziomie europejskim i międzynarodowym.

Reforma ma być wdrożona do połowy 2027 roku

Ministerstwo zakłada, że wszystkie rozwiązania przewidziane w reformie zostaną w pełni wdrożone do połowy 2027 roku.

Do tego czasu polska administracja morska ma zostać dostosowana do nowych wymagań unijnych, zarówno pod względem procedur kontrolnych, jak i cyfrowej wymiany danych.

Wcześniej projekt musi jednak przejść cały proces legislacyjny. Zgodnie z obecnym harmonogramem Rada Ministrów ma przyjąć projekt ustawy w czwartym kwartale 2026 roku.

Jeżeli zapowiadane rozwiązania wejdą w życie, zmiany będą dotyczyły kilku obszarów jednocześnie: sposobu typowania statków do kontroli, prowadzenia inspekcji, kwalifikacji inspektorów, dokumentacji jednostek oraz wymiany danych z innymi państwami UE.

Docelowo nowy system ma zwiększyć bezpieczeństwo załóg i żeglugi, poprawić ochronę środowiska morskiego oraz umożliwić skuteczniejsze kontrolowanie statków dzięki szerszemu wykorzystaniu cyfrowych narzędzi.