Pojazdy Schindlera – kamień milowy modernizacji kolei w Portugalii i historii CP. Nadal w ruchu

Rozkład jazdy:

1. Dlaczego zakup wagonów Schindler był przełomowym momentem w procesie modernizacji kolei w Portugalii?
2. Jakie cechy techniczne i wyposażenie wyróżniały wagony Schindler na tle wcześniejszego taboru CP?
3. W jaki sposób zmieniała się rola i wygląd wagonów Schindler na przestrzeni kolejnych dekad ich eksploatacji?

Kolej w obliczu rosnącego popytu

Między 1927 a 1948 rokiem liczba pasażerów korzystających z portugalskiej kolei podwoiła się. W tym samym okresie flota wagonów CP została powiększona jedynie o sześć nowych pojazdów, zbudowanych w warsztatach spółki w Campanhã, w Porto. Dysproporcja między rosnącą liczbą podróżnych a możliwościami przewozowymi sprawiła, że modernizacja taboru stała się nieunikniona.

Kontrakt z firmą Schindler Wagons SA

Przełomowym momentem był 26 czerwca 1947 roku, kiedy CP podpisała kontrakt z firmą Schindler Wagons SA ze Szwajcarii. Umowa opiewała na kwotę 12 016 500 franków szwajcarskich i dotyczyła zakupu 65 wagonów różnego typu. Kontrakt zawierał opcję nabycia dodatkowych pięciu wagonów – dwóch drugiej klasy i trzech trzeciej klasy – jednak CP ostatecznie z niej nie skorzystała.

Finalnie zamówienie obejmowało 60 wagonów o łącznej wartości 11 110 000 franków szwajcarskich, płatnych etapami w kilku transzach. W grudniu 1948 roku w fabryce Schindlera w Pratteln doszło do pożaru, w wyniku którego uszkodzonych zostało pięć wagonów przeznaczonych dla CP. Po analizach technicznych uznano je za możliwe do naprawy, jednak ich wartość uległa obniżeniu. W ramach rekompensaty producent zaproponował sprzedaż dodatkowego wagonu w atrakcyjnej cenie 15 500 franków szwajcarskich, na co zgodziła się rada nadzorcza CP.

Skład nowej floty wagonów

Ostatecznie flota wagonów Schindler liczyła 61 pojazdów. W jej skład wchodziło osiem wagonów drugiej klasy, dziewięć wagonów drugiej klasy z przedziałem bagażowym, cztery wagony trzeciej klasy z furgonem oraz czterdzieści wagonów trzeciej klasy. Umowa precyzyjnie określała także warunki dostaw i gwarancji.

Wagony miały być dostarczane przez graniczną stację Marvão-Beirã na linii Cáceres i od razu gotowe do eksploatacji na portugalskiej sieci kolejowej. Pierwszy wagon miał zostać dostarczony w ciągu ośmiu miesięcy, a kolejne w odstępach od sześciu do ośmiu miesięcy. Producent zobowiązał się również do bezpłatnej wymiany przez dwa lata wszelkich części wadliwych, nadmiernie zużytych lub uszkodzonych.

Inauguracja i cechy techniczne wagonów

Pierwszy wagon Schindler odbył inauguracyjny przejazd 18 czerwca 1948 roku na linii Sintra, na trasie pomiędzy lizbońską stacją Rossio a Sintrą. W wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele władz CP, firmy Schindler oraz rządów Portugalii i Szwajcarii.

Choć wagony występowały w różnych wersjach, łączyły je wspólne cechy techniczne. Były to pojazdy o konstrukcji rurowej, osadzone na wózkach, wykonane ze stali miękkiej. Oferowały przestronne wnętrza, panoramiczne uchylne okna, toalety, centralne ogrzewanie i możliwość jazdy z prędkością do 120 km/h, co jak na ówczesne standardy stanowiło znaczący postęp.

Eksploatacja na liniach całego kraju

Początkowo wagony Schindler przeznaczone były do obsługi ruchu podmiejskiego Lizbony na linii Sintra. Bardzo szybko zaczęły jednak pojawiać się również na innych trasach, szczególnie na północ od rzeki Tag – na liniach Minho, Douro, Norte oraz na odcinku do Bragi. Obsługiwały różne typy połączeń, w tym także przejazdy specjalne.

W latach 50. portugalskie władze oraz CP planowały dalszą modernizację floty, tym razem poprzez zakup taboru spalinowego. W 1951 roku Schindler wyraził nawet zainteresowanie dostawą wagonów silnikowych i rozważał budowę fabryki w Portugalii, jednak plany te nie zostały zrealizowane.

Zmiany malowania i klas podróży

Po dostarczeniu do Portugalii wagony miały malowanie w kolorach czerwonym i jasnoszarym, z czarnym podwoziem. W latach 50. i 60. część floty otrzymała nowy schemat barwny w odcieniach niebieskiego. W tym samym czasie niektóre wagony przebudowano na pierwszą klasę, wyposażając je w pojedyncze, odwracalne fotele. Z czasem zlikwidowano również trzecią klasę podróży.

W latach 70., po nacjonalizacji CP, wprowadzono kolejne malowanie – w tonacji czerwieni i bieli, z brązowymi dachami. Ten schemat utrzymał się aż do początku XXI wieku.

Od wycofania do turystycznego powrotu

Na początku lat 2000 wagony Schindler zostały wycofane z regularnego ruchu pasażerskiego. Część z nich powróciła jednak na tory w latach 2004–2007 w ramach projektu „Comboio do Vinho do Porto”, otrzymując nowe barwy inspirowane kolorem czerwonego wina i brązu.

Czerwiec 2017 roku przyniósł oficjalny powrót części zachowanej floty do eksploatacji na linii Douro. Stało się to w ramach uruchomienia pociągu regionalnego MiraDouro, mającego wzmocnić ofertę przewozową w okresie największego ruchu turystycznego. Prezentacja nowej oferty odbyła się podczas krótkiej podróży między Contumil a Ermesinde, a wagony otrzymały charakterystyczne malowanie w odcieniach czerwieni, żółci, pomarańczu i bieli.

Wagony Schindler we współczesnej CP

W ramach programu przywracania do eksploatacji taboru kolejowego CP, wagony Schindler, które przez niemal dwie dekady pozostawały unieruchomione, zostały odrestaurowane i ponownie włączone do obsługi regionalnych połączeń na linii Douro. Większość z nich otrzymała nowoczesne malowanie w intensywnej czerwieni i bieli, choć część zachowano w historycznych barwach z lat 50., nawiązujących do okresu ich pierwszych lat służby.

Jedna z największych inwestycji taborowych w historii Portugalii

Zakup wagonów Schindler był jedną z największych inwestycji w tabor kolejowy dokonanych kiedykolwiek przez Portugalię na rynku międzynarodowym. Pojazdy te nie tylko znacząco poprawiły komfort podróży w połowie XX wieku, lecz także do dziś pozostają symbolem przełomu technologicznego i ważnym elementem kolejowego dziedzictwa Portugalii.