Mikromobilność poza centrami miast jako kierunek rozwoju dla transportu publicznego

Jednocześnie jednak wciąż widoczna pozostaje dysproporcja pomiędzy dostępnością transportu w centrach miast a jego jakością na obszarach podmiejskich i peryferyjnych. Jednym z kluczowych problemów jest tzw. „ostatnia mila” – odcinek podróży pomiędzy miejscem zamieszkania a najbliższym węzłem transportu publicznego. W praktyce to właśnie ten fragment często determinuje wybór samochodu jako podstawowego środka transportu, co prowadzi do zwiększenia natężenia ruchu, emisji oraz presji na infrastrukturę parkingową.

Rozkład jazdy:

1. Co oznacza problem „ostatniej mili” w transporcie?
2. Jakie środki mikromobilności mogą wspierać transport publiczny?
3. Jakie korzyści może przynieść integracja mikromobilności z transportem zbiorowym?

Mikromobilność jako element systemu transportowego

Doświadczenia międzynarodowe, w szczególności z krajów skandynawskich, wskazują na rosnącą rolę mikromobilności jako uzupełnienia transportu publicznego. Hulajnogi elektryczne i rowery współdzielone przestają być postrzegane wyłącznie jako rozwiązania rekreacyjne, a coraz częściej stanowią integralny element systemu mobilności.

Kluczowym aspektem skutecznego wdrożenia jest ukierunkowanie usług poza ścisłe centra miast oraz zastosowanie mechanizmów zachęcających do korzystania z nich tam, gdzie transport publiczny jest mniej dostępny. W praktyce oznacza to m.in. wdrażanie subsydiów dla użytkowników w obszarach peryferyjnych oraz integrację tych usług z istniejącą ofertą przewozową.

Potencjał wdrożenia w Polsce

Polski rynek posiada już rozwiniętą bazę usług mikromobilności. W największych miastach funkcjonują operatorzy tacy jak Bolt czy Lime, a systemy rowerów publicznych, w tym rozwiązania dostarczane przez Nextbike, są szeroko rozpowszechnione.

Dotychczasowy rozwój tych usług koncentrował się jednak głównie w centralnych obszarach miast. W konsekwencji ich potencjał jako elementu systemu transportowego – szczególnie w kontekście dojazdów do węzłów przesiadkowych – pozostaje w dużej mierze niewykorzystany.

Budowane przez lata systemy ewoluowały, były rozwijane, jednak wciąż nie można uznać, że są w pełni zintegrowane z transportem publicznym i wspierają go w codziennych przewozach.

Rola technologii w zarządzaniu systemem

Efektywne wdrożenie mikromobilności jako elementu transportu publicznego wymaga integracji oraz zarządzania. Kluczowe znaczenie ma możliwość elastycznego kształtowania zasad funkcjonowania usług oraz bieżącego monitorowania ich wykorzystania oraz relokowania zgodnie z potrzebami mieszkańców.

Warto tutaj przytoczyć przykład skandynawski – AtB, regionalna spółka transportu publicznego w regionie Trondheim po dwóch sezonach testów wprowadziła subsydiowaną mikromobilność w pięciu gminach wiejskich. Celem AtB było uczynienie mikromobilności integralną częścią usług transportowych oferowanych w Orkland, Skaun, Stjørdal, Melhus i Malvik, aby zwiększyć mobilność na obrzeżach oraz zmniejszyć zależność od samochodów.

AtB wykorzystało platformę Nivel do cyfrowego zarządzania regułami, co umożliwiło łatwe tworzenie stref i zasad oraz ich dostosowywanie w razie potrzeby. Platforma pomogła administratorom zintegrować dostawców mikromobilności, monitorować lokalizację i wykorzystanie urządzeń, analizować wzorce użytkowania, co pozwoliło podejmować decyzje oparte na danych w celu poprawy jakości usług. Dzięki tym narzędziom AtB zwiększyło dostępność i wygodę zrównoważonej mobilności poza centrami miast oraz zachęca do odchodzenia od korzystania z prywatnych samochodów.

Projekt okazał się bardzo udany – odnotowano ponad 8800 przejazdów przy średniej długości podróży wynoszącej 1,74 km, co pokazuje szerokie zainteresowanie usługą. Około 60% mieszkańców zadeklarowało, że zastąpiło podróże samochodem hulajnogami elektrycznymi, natomiast 37% łączyło mikromobilność z transportem publicznym, co doprowadziło do redukcji emisji i lepszej integracji z istniejącą siecią transportową. Dane AtB wskazują, że usługi te pomogły wielu rodzinom funkcjonować z mniejszą liczbą samochodów, co obniżyło koszty i emisje.

Jak przekonać dostawców do ulokowania urządzeń poza centrami miast?

Większość operatorów hulajnóg umieszcza pojazdy w miejscach dużych skupisk ludzkich, gdzie ruch i potrzeba przemieszczania ma bardzo wysoki potencjał monetyzacji, co jest zrozumiałe. Niechętnie lokują pojazdy na peryferiach, gdzie prawdopodobieństwo wykorzystania jest mniejsze. Wspomniany operator, AtB zaproponował dofinansowanie na ulokowanie urządzeń na obszarze, który nie był dla niego atrakcyjny. Ustalono dzienną stawkę za urządzenie dostępne we wskazanej strefie. Ku zaskoczeniu wszystkich stron, zainteresowanie użytkowników końcowych rosło z dnia na dzień, a wraz ze wzrostem wykorzystania subsydia malały. Ostatecznie zostały wycofane, gdyż mieszkańcy zaczęli korzystać z urządzeń na poziomie w pełni zadowalającym dostawców.

Nie to jest jednak najważniejszym efektem tej współpracy. Na linii autobusowej do centrum miasta odnotowano 30% wzrost pasażerów, co było wynikiem łączenia podróży z dostępną mikromobilnością. To wpłynęło natomiast na zmniejszenie liczby pojazdów dojeżdżających do centrum.

W czym może pomóc Nivel?

Firma Nivel została założona przez osoby pochodzące z sektora publicznego, dzięki czemu twórcy doskonale rozumieją problemy i ograniczenia samorządów. Harald Sævareid był doradcą ds. Smart City w norweskim mieście Stavanger, pełnił również funkcję członka zarządu Kolumbus, organizatora transportu publicznego (PTA). Dziś dowodzi firmie Nivel, która jest już obecna m.in. we Frankfurcie, Aachen, Bergen, Helsingborgu, Kristianstad, Stavanger, AKT (regionalny organizator transportu w Kristiansand i 4 innych miastach), Lillestrøm, Ålesund, Bodø i Moss.

Rozwiązania technologiczne oferowane m.in. przez Nivel umożliwiają:

• definiowanie stref użytkowania i parkowania pojazdów,
• dynamiczne i automatyczne zarządzanie flotą w zależności od popytu,
• analizę danych dotyczących zachowań użytkowników,
• wdrażanie ukierunkowanych, zmiennych w czasie subsydiów.

Takie podejście pozwala jednostkom samorządu terytorialnego podejmować decyzje w oparciu o dane, zwiększając efektywność wydatkowania środków publicznych oraz jakość świadczonych usług.

Dlaczego warto?

Integracja mikromobilności z transportem publicznym może przynieść szereg wymiernych korzyści:

• ograniczenie wykorzystania samochodów prywatnych, szczególnie na krótkich dystansach,
• zwiększenie liczby pasażerów transportu zbiorowego, zwłaszcza regionalnej,
• redukcję emisji zanieczyszczeń i hałasu,
• obniżenie kosztów mobilności dla gospodarstw domowych,
• poprawę dostępności transportu dla mieszkańców obszarów peryferyjnych.

Rozwój mikromobilności w Polsce wchodzi w kolejny etap, w którym kluczowe znaczenie będzie miała nie tyle dalsza ekspansja w centrach miast, co integracja z systemem transportu publicznego i rozszerzenie usług na obszary peryferyjne.

Doświadczenia zagraniczne pokazują, że odpowiednio zaprojektowane mechanizmy – łączące technologię, regulacje i zachęty finansowe – mogą skutecznie wspierać zmianę zachowań transportowych mieszkańców. W tym kontekście mikromobilność może stać się istotnym elementem nowoczesnego, zintegrowanego systemu mobilności w polskich miastach i regionach.

Skontaktuj się z partnerem firmy Nivel w Polsce.