Historyczna wystawa na dworcu w Olkuszu jest możliwa. PKP czeka na inicjatora

18 czerwca 2026 r. Ministerstwo Infrastruktury poinformowało, że Polskie Koleje Państwowe SA mogą udostępnić przestrzeń modernizowanego dworca w Olkuszu na niekomercyjną wystawę historyczną, choć stała ekspozycja nie została uwzględniona w obecnym zakresie inwestycji.

Resort infrastruktury nie może wydać zarządowi PKP SA wiążącego polecenia dotyczącego aranżacji budynku, ale zwrócił się do spółki o ocenę inicjatywy przedstawionej przez posła Łukasza Kmitę. Kolejowa spółka zadeklarowała również, że możliwość zamontowania tablicy upamiętniającej żydowskich mieszkańców Olkusza zostanie sprawdzona po otrzymaniu formalnego zgłoszenia. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazało natomiast procedurę uzgodnień oraz możliwą ścieżkę pozyskania finansowania.

Rozkład jazdy

1. Czy obecny projekt modernizacji dworca obejmuje stałą wystawę historyczną?
2. Co jest potrzebne, aby PKP SA rozpatrzyły montaż tablicy pamiątkowej?
3. Z jakiego programu może zostać dofinansowane trwałe upamiętnienie?

Minister nie może nakazać zmiany aranżacji

Odpowiedzi udzielono na interpelację nr 17378, którą poseł Łukasz Kmita skierował do ministra infrastruktury oraz ministra kultury i dziedzictwa narodowego. Parlamentarzysta zaproponował urządzenie w poczekalni wystawy przedstawiającej historię kolei na ziemi olkuskiej oraz zamontowanie tablicy przypominającej o deportacji żydowskich mieszkańców miasta podczas II wojny światowej.

W odpowiedzi podpisanej przez podsekretarza stanu Piotra Malepszaka Ministerstwo Infrastruktury podkreśliło, że wykonywanie praw z akcji Skarbu Państwa nie daje ministrowi możliwości wydawania zarządowi PKP SA wiążących poleceń w sprawach związanych z prowadzeniem spółki.

Do takich spraw należą decyzje dotyczące wyposażenia i aranżacji dworców kolejowych. Ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie wystawy albo tablicy będzie więc należało do zarządcy budynku, a nie bezpośrednio do ministra infrastruktury.

Wystawa możliwa, ale nie została zaplanowana

Po wystąpieniu resortu PKP SA potwierdziły, że mogą współpracować z samorządem, instytucją kultury, organizacją społeczną albo innym podmiotem zainteresowanym wykorzystaniem części dworca na cele niekomercyjne. Takim przedsięwzięciem może być wystawa poświęcona historii kolei oraz lokalnemu dziedzictwu.

Nie oznacza to jednak, że ekspozycja powstanie w ramach trwającego procesu budowlanego. Stała wystawa nie została uwzględniona w projekcie modernizacji dworca, kosztorysie ani umowie z wykonawcą.

PKP SA zaznaczyły, że prowadzone inwestycje dworcowe koncentrują się przede wszystkim na obsłudze pasażerów, dostępności budynków, bezpieczeństwie oraz zapewnieniu przestrzeni niezbędnych do funkcjonowania transportu kolejowego.

Spółka dopuszcza jednak organizowanie na dworcach wydarzeń związanych z kulturą, sztuką i historią lokalną. Warunkiem jest zachowanie podstawowych funkcji obiektu oraz brak negatywnego wpływu na obsługę ruchu pasażerskiego.

Tablica po formalnym zgłoszeniu

Podobne stanowisko dotyczy tablicy upamiętniającej wydarzenia z czerwca 1942 r., kiedy ze stacji w Olkuszu wywieziono żydowskich mieszkańców miasta do niemieckich obozów zagłady.

PKP SA nie odrzuciły pomysłu jej zamontowania. Spółka poinformowała, że możliwość realizacji zostanie zweryfikowana po otrzymaniu zgłoszenia od podmiotu inicjującego upamiętnienie.

Oznacza to, że gmina, powiat, organizacja społeczna albo instytucja kultury powinny przedstawić konkretną propozycję. Zgłoszenie powinno obejmować między innymi projekt tablicy, proponowane miejsce jej montażu, treść inskrypcji, sposób finansowania oraz wymagane uzgodnienia konserwatorskie.

Stanowisko PKP SA nie jest zatem zgodą na montaż, ale otwiera drogę do dalszych rozmów. Spółka zadeklarowała gotowość rozpatrzenia przygotowanego wniosku.

Resort kultury wskazuje rolę IPN

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego wyjaśniło, że decyzje dotyczące trwałych znaków upamiętniających walki i męczeństwo wydają właściwe organy po zasięgnięciu opinii ministra kultury. Należy przy tym uwzględnić kompetencje Instytutu Pamięci Narodowej.

To właśnie IPN odpowiada za działalność związaną z upamiętnianiem miejsc, wydarzeń i postaci z historii walk i męczeństwa Narodu Polskiego w okresie od 8 listopada 1917 r. do 31 lipca 1990 r.

W praktyce oznacza to konieczność współpracy inicjatora przedsięwzięcia z PKP SA, właściwym konserwatorem zabytków oraz IPN. Do przygotowania treści tablicy mogą zostać włączeni także lokalni historycy, samorząd i organizatorzy olkuskiego Marszu Pamięci.

Możliwe dofinansowanie upamiętnienia

Resort kultury wskazał również program „Miejsca pamięci i trwałe upamiętnienia w kraju”. Jego celem jest wspieranie opieki nad miejscami związanymi z najważniejszymi wydarzeniami w historii Polski oraz tworzenie trwałych form upamiętnienia. (Gov.pl)

O dofinansowanie mogą ubiegać się jednostki samorządu terytorialnego, samorządowe instytucje kultury, organizacje pozarządowe, uczelnie, kościoły i związki wyznaniowe. Projekty wybierane są w procedurze konkursowej i realizowane jako zadania jednoroczne.

Ministerstwo zapowiedziało, że edycja programu na 2027 r. zostanie ogłoszona w ostatnim kwartale 2026 r. Daje to potencjalnemu inicjatorowi czas na przygotowanie projektu tablicy, uzgodnienie jej treści i lokalizacji oraz oszacowanie kosztów.

Modernizacja przede wszystkim dla pasażerów

Modernizowany budynek dworca został oddany do użytku w 1885 r. Po zakończeniu prac na parterze znajdą się hol z poczekalnią, ogólnodostępne toalety, winda oraz powierzchnia przeznaczona pod wynajem. Inwestycja obejmuje też likwidację barier architektonicznych, montaż systemów bezpieczeństwa i monitoringu oraz przebudowę otoczenia obiektu.

Dokumentację projektową przygotowała Maple sp. z o.o., natomiast roboty budowlane realizuje Texom SA. Wartość przedsięwzięcia wynosi około 11.000.000 PLN brutto, a finansowanie pochodzi z budżetu państwa.

Więcej na https://www.sejm.gov.pl/sejm10.nsf/interpelacja.xsp?typ=INT&nr=17378&view=S