Ministerstwo Infrastruktury o transporcie w średnich miastach. Mediana wykluczenia to 7%

10 czerwca 2026 roku Ministerstwo Infrastruktury odpowiedziało na interpelację nr 16356 posła Marka Matuszewskiego w sprawie rozwoju transportu publicznego w miastach średniej wielkości.

Resort w osobie Stanisława Bukowca – pełnomocnika rządu ds. przeciwdziałania wykluczeniu komunikacyjnemu – wskazał, że według badania wykluczenia komunikacyjnego mediana dla 146 gmin miejskich liczących od 20 do 100 tys. mieszkańców wynosi nieco ponad 7% punktów adresowych. Jednocześnie odpowiedź pokazuje, że wsparcie dla średnich miast ma iść głównie przez węzły przesiadkowe, systemy ITS, zeroemisyjny tabor autobusowy, plany SUMP oraz instrumenty dla przewozów autobusowych i kolejowych.

Rozkład jazdy

1. Jaki poziom wykluczenia komunikacyjnego wskazało Ministerstwo Infrastruktury dla średnich miast?
2. Z jakich programów średnie miasta mogą finansować transport publiczny?
3. Ile pojazdów ma zostać dofinansowanych w ramach inwestycji autobusowej z KPO?

Średnie miasta: mediana wykluczenia nieco ponad 7%

Odpowiedź Ministerstwa Infrastruktury dotyczyła sześciu pytań o stan transportu publicznego, modernizację taboru i infrastruktury, integrację środków transportu, działania zwiększające liczbę pasażerów, analizy kosztów i korzyści oraz wsparcie samorządów.

Resort, odpowiadając na pytanie o ocenę sytuacji, odwołał się do projektu badawczego „Analiza skali wykluczenia komunikacyjnego na obszarze Polski wraz z rekomendacjami zmian legislacyjnych w kontekście publicznego transportu zbiorowego”. Projekt realizowały cztery politechniki: Politechnika Poznańska, Politechnika Gdańska, Politechnika Śląska i Politechnika Warszawska, a finansowanie pochodziło z konkursu Gospostrateg prowadzonego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. Dane prezentują stan na koniec 2024 roku.

Najważniejsza liczba z odpowiedzi to 146 gmin miejskich, które według metodyki GUS można traktować jako miasta średniej wielkości, czyli liczące od 20 do 100 tys. mieszkańców. Dla tej grupy mediana skali wykluczenia komunikacyjnego wynosi niewiele ponad 7%, co oznacza, że taki odsetek punktów adresowych w średnich miastach jest wykluczony komunikacyjnie. Resort wskazał jednak duże różnice między miastami: Nowa Ruda ma 99,9% wykluczonych punktów adresowych, Suwałki 98,7%, a Lubliniec 90,5%.

Gorszy wynik w gminach miejsko-wiejskich

W odpowiedzi pojawia się także druga grupa: 121 miast ujętych jako część gmin miejsko-wiejskich. Tutaj struktura danych nie pozwala obecnie wyodrębnić wyłącznie miast, ale wynik całej kategorii jest wyraźnie słabszy. Średnia skala wykluczenia komunikacyjnego wynosi 26%. Mimo to Ministerstwo Infrastruktury zaznacza, że ta grupa nadal mieści się w ok. 25% obszarów o najniższej skali wykluczenia komunikacyjnego w Polsce.

To ważne branżowo, bo pokazuje różnicę między miastem średniej wielkości jako samodzielną gminą miejską a miastem będącym częścią większej gminy miejsko-wiejskiej. W pierwszym przypadku transport publiczny zwykle ma bardziej zwartą strukturę. W drugim dochodzą relacje z sołectwami, rozproszona zabudowa i większa zależność od autobusów regionalnych.

Węzły przesiadkowe i ITS z FEnIKS

W zakresie modernizacji infrastruktury Ministerstwo Infrastruktury wskazało przede wszystkim program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko. Według resortu zawarto już kilkadziesiąt umów o dofinansowanie, w których beneficjentami są także miasta średniej wielkości. Środki mają obejmować głównie węzły przesiadkowe oraz systemy ITS.

Resort podkreślił też, że w ramach Polityki Spójności 2021-2027 ogłoszono nabory na zakup taboru zeroemisyjnego: autobusów elektrycznych, autobusów wodorowych, trolejbusów oraz budowę punktów ładowania z niezbędną infrastrukturą. Nabory były kierowane m.in. do Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych, ale dostępny był też otwarty nabór dla miast i spółek miejskich świadczących usługi publicznego transportu miejskiego.

Integracja: kolej, autobus, tramwaj i komunikacja miejska

W odpowiedzi na pytanie o integrację różnych środków transportu resort wskazał, że projekty węzłów przesiadkowych mają łączyć kolej aglomeracyjną i dalekobieżną, międzymiastowe przewozy autobusowe oraz komunikację miejską, w tym autobusową i tramwajową. W zależności od potrzeb lokalnych węzeł może obejmować centrum przesiadkowe przy dworcu kolejowym lub autobusowym, parkingi dla kierowców przesiadających się na transport publiczny, parkingi rowerowe, budynki obsługi pasażera i kierowców, kasy, biletomaty oraz punkty informacji pasażerskiej.

W infrastrukturze takich węzłów mają pojawiać się systemy ITS, wprowadzające preferencje dla transportu zbiorowego. Miasta przy okazji budowy węzłów modernizują też przystanki autobusowe, tworząc tzw. zielone przystanki, a także rozwijają infrastrukturę pieszą i rowerową. To oznacza, że węzeł przesiadkowy w rozumieniu resortu nie jest tylko budynkiem dworca, ale punktem łączącym autobus, kolej, rower, ruch pieszy i samochód pozostawiany na parkingu.

Dane multimodalne i taryfy

Ministerstwo Infrastruktury wskazało również na projekt Krajowego Punktu Dostępu do danych o podróżach multimodalnych, czyli KPD MMTIS. Ma on zwiększyć dostępność danych potrzebnych do planowania podróży różnymi środkami transportu i tworzenia usług w tym zakresie.

Drugim elementem są prace analityczne nad przepisami dotyczącymi systemu ulg ustawowych oraz mechanizmem prawnym umożliwiającym integrację taryfową. Resort deklaruje, że uporządkowanie ulg ma w perspektywie stworzyć warunki do integracji taryfowo-biletowej z innymi gałęziami transportu. Dla pasażera oznaczałoby to łatwiejsze łączenie autobusów, kolei regionalnej, transportu miejskiego i przewozów międzymiastowych w jednej podróży.

Promocja transportu i większa oferta kolejowa

W odpowiedzi na pytanie o zwiększanie liczby pasażerów MI wskazało przede wszystkim edukację, promocję i kampanie społeczne. Najważniejszym przykładem pozostaje Europejski Tydzień Mobilności, organizowany od 16 do 22 września i kończący się Dniem bez Samochodu. W latach 2017-2025 średnia liczba polskich uczestników kampanii wyniosła nieco ponad 200 jednostek samorządu terytorialnego, a maksymalnie 256.

W części kolejowej resort podkreślił wzrost oferty PKP Intercity SA. W obecnym rozkładzie pasażerowie mają do dyspozycji 555 połączeń, w tym 527 całorocznych i 28 sezonowych. Dla porównania w rozkładzie 2024/2025 było 505 połączeń, w tym 34 sezonowe. Wprowadzono też cykliczne odjazdy, m.in. co godzinę na trasie Trójmiasto – Warszawa i Wrocław – Kraków, nie rzadziej niż co 2 godziny na trasie Trójmiasto – Kraków oraz co 2 godziny z Warszawy do Berlina.

Fundusz Autobusowy: 1,235 mld zł w 2026 roku

W części dotyczącej finansowania samorządów resort wskazał na Fundusz rozwoju przewozów autobusowych o charakterze użyteczności publicznej. To instrument służący uruchamianiu nowych linii autobusowych albo odtwarzaniu połączeń zlikwidowanych, z wyłączeniem przewozów realizowanych w ramach komunikacji miejskiej. Środki przekazywane są przez wojewodów jako dofinansowanie zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego.

Przychody funduszu rosły w ostatnich latach. W 2023 roku wynosiły 800 mln zł, w 2024 roku 1 mld zł, w 2025 roku 1,07 mld zł, a w 2026 roku 1,235 mld zł. Dla średnich miast i ich otoczenia to ważne szczególnie wtedy, gdy problemem nie jest sama komunikacja miejska, ale dojazdy z gmin sąsiednich i mniejszych miejscowości do szkół, pracy, urzędów, dworców i usług.

Autobusy z KPO: 549 pojazdów

W odpowiedzi pojawiła się także inwestycja E1.1.2 Zero- i niskoemisyjny transport zbiorowy (autobusy) finansowana z Krajowego Planu Odbudowy. Obejmuje ona zakup autobusów zeroemisyjnych, czyli elektrycznych i wodorowych, oraz niskoemisyjnych, w tym CNG, LPG, LNG, diesli minimum Euro VI, hybryd HEV/MHEV i PHEV. Wsparcie dotyczy obsługi nowych pozamiejskich linii autobusowych oraz wymiany taboru na liniach zagrożonych likwidacją z powodu przestarzałych pojazdów lub deficytowości.

Według odpowiedzi zawarto umowy na dofinansowanie zakupu 549 pojazdów, przy łącznej kwocie wsparcia 943.460.232,26 zł. W tej puli zaplanowano zakup 192 autobusów elektrycznych i 6 autobusów wodorowych. Realizacja projektu ma zakończyć się w III kwartale 2026 roku.

Kolej, przystanki i tabor regionalny

W części kolejowej Ministerstwo Infrastruktury wymieniło trzy główne programy: Krajowy Program Kolejowy do 2030 roku z perspektywą do 2032 roku, program Kolej Plus do 2032 roku oraz Rządowy program budowy lub modernizacji przystanków kolejowych na lata 2021-2026. To instrumenty, które mają wpływać na dostępność średnich miast także wtedy, gdy podstawą codziennych dojazdów jest kolej regionalna lub połączenie kolei z autobusem.

Resort poinformował też o działaniach na rzecz pozyskania środków ze Społecznego Funduszu Klimatycznego na kolejowy transport pasażerski w regionach, budowę i przebudowę przystanków oraz stacji z parkingami na obszarach zagrożonych ubóstwem transportowym. Wsparciem mają zostać objęte także zakupy taboru kolejowego oraz rozwój oferty publicznego transportu zbiorowego realizowanej przez marszałków województw w ramach umów PSC.

SUMP jako mapa drogowa

Na końcu odpowiedzi resort mocno akcentuje planowanie. Miasta średniej wielkości mogą otrzymać wsparcie na przygotowanie Planów Zrównoważonej Mobilności Miejskiej, czyli SUMP. Ministerstwo Infrastruktury promuje tę koncepcję od 2016 roku, a obecnie realizuje kompleksowe wsparcie samorządów w ramach Krajowego Programu SUMP.

To ważne, bo średnie miasta często nie potrzebują pojedynczego autobusu czy samego parkingu, lecz spójnej decyzji: gdzie ma jeździć komunikacja miejska, jak łączyć ją z koleją, gdzie rozwijać węzły, jak organizować taryfy, parkingi, rowery i ruch pieszy. CUPT może oceniać opracowany SUMP, co ma pomóc w optymalizacji dokumentu i jego aktualizacji.

Krótkie podsumowanie

Odpowiedź Ministerstwa Infrastruktury pokazuje, że transport publiczny w średnich miastach nie jest traktowany jako jeden program, lecz jako zestaw kilku instrumentów: funduszy europejskich na węzły i ITS, naborów na autobusy elektryczne, wodorowe i trolejbusy, Funduszu Autobusowego dla połączeń pozamiejskich, KPO dla 549 pojazdów, programów kolejowych oraz planów SUMP. Najbardziej konkretne liczby to mediana wykluczenia komunikacyjnego na poziomie nieco ponad 7% w 146 gminach miejskich średniej wielkości i 1,235 mld zł przychodów Funduszu Autobusowego w 2026 rok.

Branżowy wniosek jest prosty: średnie miasta mają narzędzia finansowe, ale kluczowe będzie ich spięcie w jeden system. Sam autobus, trolejbus, przystanek, ITS albo węzeł przesiadkowy nie rozwiąże problemu, jeżeli nie będzie zintegrowany z ofertą przewozową, taryfą, koleją regionalną i planem mobilności dla całego obszaru funkcjonalnego.