ZPP krytycznie o rządowej reformie transportu publicznego. Od definicji wykluczenia transportowego

Rozkład jazdy:

1. Jakie główne zarzuty wobec projektu nowelizacji ustawy zgłasza Związek Powiatów Polskich?
2. Dlaczego powiaty krytykują proponowaną rolę marszałków województw w systemie transportu publicznego?
3. Jaką zmianę w dopłatach do wozokilometra postulują samorządy?

Samorządy chcą zmian w projekcie reformy

Projekt nowelizacji ustawy o publicznym transporcie zbiorowym oraz niektórych innych ustaw (UD232) trafił do konsultacji publicznych i od razu spotkał się z szeroką reakcją środowiska samorządowego. Związek Powiatów Polskich przedstawił w swoim stanowisku liczne uwagi dotyczące funkcjonowania systemu transportu publicznego, szczególnie w zakresie przewozów autobusowych.

ZPP podkreśla, że popiera działania zmierzające do ograniczenia wykluczenia transportowego, jednak w obecnym kształcie projekt może prowadzić do problemów w funkcjonowaniu systemu przewozów.

W swoim stanowisku Związek zaznaczył, że mimo wcześniejszych uwag nadal promowana jest – w jego ocenie – niefunkcjonalna koncepcja przekazania nadmiernych kompetencji samorządowi województwa oraz marszałkowi województwa w zakresie organizacji publicznego transportu zbiorowego.

Jednocześnie ZPP zadeklarował gotowość do dalszej współpracy przy tworzeniu nowych przepisów, w tym przygotowania konkretnych propozycji legislacyjnych.

Jednym z pierwszych problemów wskazanych przez Związek Powiatów Polskich jest sposób zdefiniowania w projekcie pojęcia wykluczenia transportowego.

Zdaniem ZPP projekt ustawy zbyt mocno upraszcza to pojęcie, sprowadzając je do braku dostępności minimalnych usług transportu publicznego. W definicji pojawia się również brak zapewnienia transportu na żądanie, co – zdaniem samorządów – jest rozwiązaniem nietrafnym.

ZPP wskazuje, że transport na żądanie powinien być traktowany jako jedna z form realizacji minimalnego standardu usług transportowych.

Według powiatów w obecnym kształcie definicja może prowadzić do sytuacji, w której pojęcie wykluczenia transportowego stanie się w praktyce zbędne, ponieważ wystarczy spełnienie minimalnych wymogów ustawowych.

Minimalny standard usług transportowych

Drugim ważnym elementem projektu jest wprowadzenie minimalnego standardu usług publicznego transportu zbiorowego.

ZPP podkreśla, że sam pomysł wprowadzenia takich standardów jest potrzebny, ponieważ pozwala ograniczyć tzw. białe plamy komunikacyjne. Związek zwraca jednak uwagę, że zaproponowane rozwiązania mogą prowadzić do niepożądanych efektów.

Jednym z problemów jest konstrukcja przepisu dotyczącego zapewnienia połączeń między miastami powiatowymi a ośrodkami wojewódzkimi. Zastosowanie w projekcie spójnika „lub” oznacza bowiem, że wystarczy zapewnienie połączenia tylko z jednym z dwóch ośrodków administracyjnych województwa.

Zdaniem ZPP może to prowadzić do sytuacji, w której mieszkańcy miast powiatowych będą mieli bezpośredni dostęp tylko do jednego centrum administracyjnego regionu.

Krytyce poddano także tzw. układ gwiaździsty sieci transportowej, który zakłada przede wszystkim połączenia między miastami powiatowymi a stolicą województwa.

Związek wskazuje, że w praktyce oznacza to brak bezpośrednich połączeń między sąsiednimi miastami powiatowymi, co jest istotnym problemem szczególnie na granicach województw.

Zbyt duża rola marszałków województw

Jedną z najważniejszych uwag ZPP jest krytyka proponowanej roli marszałków województw w systemie transportu publicznego.

Zdaniem powiatów projekt prowadzi do nadmiernej centralizacji decyzji transportowych na poziomie województw.

ZPP podkreśla, że choć integracja systemu jest potrzebna, to projekt w obecnym kształcie może ograniczyć realny wpływ gmin i powiatów na kształt sieci komunikacyjnej.

Według Związku rozwiązania zaproponowane w projekcie mogą być sprzeczne z zasadami decentralizacji i prowadzić do sytuacji, w której lokalni organizatorzy transportu będą mieli ograniczone możliwości planowania sieci połączeń autobusowych.

Kolejną krytykowaną propozycją jest wprowadzenie tzw. schematu komunikacyjnego województwa.

ZPP zwraca uwagę, że dokument ten nie miałby charakteru aktu prawa miejscowego, lecz byłby jedynie dokumentem informacyjno-technicznym publikowanym w BIP.

Zdaniem powiatów oznacza to, że organizatorzy lokalni mogą mieć trudności z prowadzeniem postępowań dotyczących wyboru operatorów transportu zgodnie z przepisami Prawa zamówień publicznych.

Dodatkowo projekt przewiduje obowiązek uzgadniania z marszałkiem województwa zmian w rozkładach jazdy, co – zdaniem samorządów – może znacząco wydłużyć proces zarządzania siecią transportową.

Transport na żądanie – dobry kierunek, złe przepisy

ZPP pozytywnie ocenił pomysł wprowadzenia do ustawy przepisów dotyczących transportu na żądanie.

Zdaniem samorządów może to być skuteczne narzędzie walki z wykluczeniem transportowym na obszarach o rozproszonej zabudowie.

Jednocześnie Związek wskazał, że proponowane przepisy zawierają liczne nieścisłości i mogą prowadzić do problemów interpretacyjnych. Wśród wątpliwości znalazł się m.in. brak jasnych zasad korzystania z infrastruktury przystankowej czy ryzyko przekształcenia tego rozwiązania w system quasi-taksówkowy finansowany ze środków publicznych.

Duże kontrowersje wzbudziły także przepisy dotyczące podziału środków z Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych.

ZPP wskazuje, że projekt w praktyce może prowadzić do uprzywilejowania samorządów województw kosztem lokalnych organizatorów transportu.

Szczególne wątpliwości budzi możliwość arbitralnego pomniejszania przez marszałka puli środków przeznaczonych dla organizatorów lokalnych.

Zdaniem Związku taka decyzja nie podlega wystarczającej kontroli i może prowadzić do sytuacji, w której nawet 80 proc. środków pozostanie w dyspozycji samorządu województwa.

Stabilność finansowania transportu publicznego

Powiaty zwracają także uwagę na potrzebę stabilnego finansowania systemu transportu publicznego.

Zdaniem ZPP rozwój sieci przewozów autobusowych wymaga wieloletnich umów z operatorami. Związek wskazuje, że przyzwyczajenie mieszkańców do korzystania z transportu publicznego trwa zwykle od dwóch do trzech lat, natomiast zwrot inwestycji w nowy autobus następuje średnio po około siedmiu latach.

Dlatego samorządy krytykują propozycję ograniczenia udziału środków przeznaczonych na umowy wieloletnie z 70 proc. do 20 proc..

Jednym z najważniejszych postulatów ZPP jest wprowadzenie mechanizmu waloryzacji dopłat do wozokilometra.

Obecnie dopłata ta jest ustalona sztywno w ustawie, co oznacza, że jej realna wartość spada wraz ze wzrostem kosztów funkcjonowania przewozów autobusowych.

ZPP proponuje wprowadzenie corocznej waloryzacji dopłaty w oparciu o wskaźnik inflacji określony w ustawie budżetowej.

Integracja transportu na dworcach

Związek postuluje również wprowadzenie przepisów zobowiązujących operatorów i przewoźników do korzystania z dworców wskazanych przez organizatorów transportu.

Zdaniem samorządów obecne przepisy nie gwarantują takiego rozwiązania, co prowadzi do omijania dworców przez przewoźników i zatrzymywania autobusów na ulicach lub tymczasowych przystankach.

Na zakończenie Związek Powiatów Polskich wskazał, że projekt nowelizacji ustawy – ze względu na jego wpływ na funkcjonowanie jednostek samorządu terytorialnego – powinien zostać skierowany do Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego.

Pełna treść stanowiska Związku Powiatów Polskich dostępna jest tutaj.