Rząd publikuje „czarną” listę JST, które nie skorzystały z FRPA
W odpowiedzi na interpelację poselską Iwony Marii Kozłowskiej w sprawie wykluczenia komunikacyjnego, Ministerstwo Infrastruktury udzieliło klasycznej odpowiedzi, ale tym razem wzmocniło ja wykazem jednostek samorządu terytorialnego z poszczególnych regionów, które nie skorzystały do tej pory z FRPA.
Zdaniem posłanki, pomimo zapewnień rządu o pełnym dostępie mieszkańców do transportu autobusowego do ok. 20 proc. miejscowości w Polsce nie dociera żaden transport publiczny. Drugie tyle posiada pojedyncze kursy realizowane tylko w dni nauki szkolnej. Oznacza to, że dostępu do transportu publicznego nie ma kilkanaście milionów Polaków. W ciągu sześciu lat ubyło w Polsce ok. 300 tys. połączeń autobusowych. Dla porównania w 2014 roku funkcjonowało 788 tys. linii komunikacji autobusowej, a w 2020 roku – już tylko 480 tys. Jak podaje stowarzyszenie Wykluczenie Transportowe, to zmiana o prawie 40%.
W 2019 roku rząd obiecywał ratowanie komunikacji autobusowej. Od tego czasu upadło osiem PKS-ów. W październiku zakończył działalność PKS Radom. Spółka ogłosiła bankructwo z powodu niewypłacalności. Zostało zwolnionych 80 osób. Z końcem 2022 roku zakończy pracę również PKS w Wałczu. Przedsiębiorstwo pokonała pandemia i wzrost cen energii elektrycznej. PKS Wałcz rokrocznie od 2019 roku notował około milion złotych straty. Dodatkowo w tym roku cena paliwa wzrosła od 60 do 90 proc. Spółkę pogrążyły też wysokie ceny prądu. Ale upadek PKS-ów ma znacznie szerszy aspekt niż bankructwo danej spółki, bo to przede wszystkim mieszkańcy małych miejscowości i wsi pozostają bez możliwości dojazdu do placówek opieki zdrowotnej, do pracy, do szkół.
W tej sytuacji Maria Kozłowska zadała minitsretsdu trzy pytania:
- Czy ministerstwo zamierza podwyższyć dopłatę z Funduszu rozwoju przewozów autobusowych do wozokilometra – z 3 zł do rekomendowanej stawki 4 zł za wozokilometr?
- Jak ministerstwo zamierza rozwiązać problem wykluczenia komunikacyjnego, przede wszystkim w zakresie transportu autobusowego w małych miejscowościach?
- Jak ministerstwo zamierza rozwiązać problem kolejnych likwidacji przedsiębiorstw komunikacji samochodowej?
Resort odpowiada
Jak informuje z upoważnienia Ministra Infrastruktury Rafał Weber Sekretarz Stanu: -„Ustawa z dnia 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym określa zasady organizacji i funkcjonowania regularnego przewozu osób w publicznym transporcie zbiorowym realizowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz w strefie transgranicznej. Ustawa obowiązuje z wyjątkiem niektórych przepisów, od 1 marca 2011 r. Organizatorem publicznego transportu zbiorowego właściwym ze względu na obszar działania lub zasięg przewozów, zgodnie z art. 7 ustawy o publicznym transporcie zbiorowym, są jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki na poziomie gminy, związku międzygminnego, powiatu, związku powiatów, związku powiatowo – gminnego, związku metropolitalnego lub województwa. Zadaniem organizatorów publicznego transportu zbiorowego jest planowanie rozwoju transportu, organizowanie i zarządzanie publicznym transportem zbiorowym na swoim obszarze. Autobusowe przewozy pasażerskie mogą być realizowane przez przewoźników świadczących usługi komercyjne lub jako usługi o charakterze użyteczności publicznej zamawiane przez organizatorów publicznego transportu zbiorowego na podstawie przepisów ustawy o publicznym transporcie zbiorowym. Usługi komercyjne świadczone przez przewoźników autobusowych prowadzone są na ich własny rachunek, a istotnym warunkiem do prowadzenia tej działalności jest odpowiedni potok podróżnych, który daje możliwość uzyskiwania przychodów na poziomie zapewniającym pokrycie kosztów świadczenia usługi. Strona publiczna nie ma wpływu na decyzje biznesowe przewoźników, którzy według swojego uznania mogą kształtować siatkę połączeń lub podejmować decyzję o rezygnacji z wykonywania przewozów.
W przypadku, gdy potrzeby przewozowe mieszkańców nie mogą być zaspokojone przez usługi komercyjne realizowane z inicjatywy przewoźników autobusowych, właściwy ze względu na obszar i zasięg linii komunikacyjnych organizator publicznego transportu zbiorowego wskazany w ustawie o publicznym transporcie zbiorowym, może uruchomić przewozy o charakterze użyteczności publicznej, które będą stanowiły odpowiedź na potrzeby komunikacyjne mieszkańców. W sytuacji wycofania się przez przewoźników komercyjnych, w tym wspomnianych w interpelacji pani Poseł Przedsiębiorstw Komunikacji Samochodowej, ze świadczenia usług przewozowych na danym obszarze organizatorzy publicznego transportu zbiorowego powinni podjąć działania mające na celu uruchomienie przewozów autobusowych o charakterze użyteczności publicznej. Minister właściwy do spraw transportu jest wyłącznie organizatorem międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozów kolejowych. W przypadku transportu autobusowego Minister może jedynie 1 Dz. U. z 2022 r. poz. 1343 pośrednio wpływać na poprawę regionalnej lub lokalnej oferty przewozowej, np. poprzez zmianę przepisów prawnych. Minister Infrastruktury nie ma wpływu na kształt sieci połączeń komunikacyjnych oferowanych przez przewoźników komercyjnych, którzy według własnego uznania i z uwzględnieniem aktualnej sytuacji rynkowej mogą dowolnie kształtować swoją ofertę przewozową. W związku z powyższym w dniu 18 lipca 2019 r. weszła w życie, przygotowana przez Ministerstwo Infrastruktury, ustawa z dnia 16 maja 2019 r. o Funduszu rozwoju przewozów autobusowych o charakterze użyteczności publicznej powołująca do życia Fundusz rozwoju przewozów autobusowych o charakterze użyteczności publicznej (zw. dalej: „Funduszem”). Fundusz stanowi instrument wsparcia jednostek samorządu terytorialnego, jako organizatorów publicznego transportu zbiorowego, w realizacji zadań własnych, dotyczących zapewnienia funkcjonowania publicznego transportu zbiorowego w zakresie przewozów autobusowych o charakterze użyteczności publicznej.
Cel Funduszu jest osiągany poprzez dopłatę do kwoty deficytu pojedynczej linii komunikacyjnej w przewozach autobusowych o charakterze użyteczności publicznej, z wyłączeniem komunikacji miejskiej. Dysponent Funduszu, którym jest minister właściwy do spraw transportu, od 2020 roku, corocznie dokonuje podziału na poszczególne województwa kwoty 800 mln zł. Rozwiązania przewidziane w ramach Funduszu dają jednostkom samorządu terytorialnego jako organizatorom publicznego transportu zbiorowego realne możliwości uruchamiania autobusowych przewozów o charakterze użyteczności publicznej, a także tworzenia dobrze zorganizowanej sieci transportu publicznego na ich obszarze z uwzględnieniem dofinansowania przewozów ze środków Funduszu. Organizatorzy publicznego transportu zbiorowego aktywnie korzystają ze środków Funduszu. Z roku na rok wzrasta liczba linii komunikacyjnych wspieranych ze środków Funduszu. W kolejnych latach dopłatą obejmowana jest coraz większa liczba linii komunikacyjnych. W ramach naborów wniosków na 2022 rok dopłatą objęto 5 705 linii komunikacyjnych, a wnioskowana przez organizatorów kwota dopłaty z Funduszu wynosi 631,5 mln zł. Ze wstępnych danych dotyczących naboru wniosków o objęcie w 2023 roku dopłatą z Funduszu – przekazanych przez Wojewodów do resortu infrastruktury – wynika, że wnioskowana przez organizatorów kwota dopłaty wynosi około 767,9 mln zł. Fundusz działa bez zakłóceń, a przedstawione dane o rosnącej liczbie linii komunikacyjnych w przewozach o charakterze użyteczności publicznej wskazują, że jednostki samorządu terytorialnego chętnie korzystają z tego programu i uruchamiają przewozy o charakterze użyteczności publicznej, zwiększając dostępność do transportu publicznego dla mieszkańców obszaru swojej właściwości. Jednocześnie warto podkreślić, że przewozy komercyjne są uruchamiane przez przedsiębiorców z ich własnej inicjatywy, niezależnie od przewozów o charakterze użyteczności publicznej uruchamiany przez organizatorów.
Należy również wskazać, że Fundusz odegrał istotną rolę w czasie pandemii choroby COVID-19, kiedy to przewoźnicy komercyjni praktycznie zaprzestali wykonywania przewozów regularnych. Przewozy o charakterze użyteczności publicznej, przy wsparciu ze środków Funduszu, w okresie pandemii zapewniały dostępność transportu publicznego dla pasażerów. Z tego względu resort infrastruktury podjął decyzję o wzmocnieniu wsparcia finansowego ze środków budżetowych dla jednostek samorządu terytorialnego.
Od 1 kwietnia 2020 r. do 31 grudnia 2021 r. zwiększono kwotę dopłaty z Funduszu do 1 wozokilometra z kwoty nie wyższej niż 1,00 zł do kwoty nie wyższej niż 3,00 zł. W celu wzmocnienia wsparcia dla organizatorów publicznego transportu zbiorowego korzystających ze środków Funduszu przewidziano utrzymanie stawki dopłaty w kwocie nie wyższej niż 3,00 zł do 1 wozokilometra do końca 2023 roku. Podkreślenia także wymaga, że Funduszu poprzez dofinasowanie realizacji zadań własnych organizatorów dotyczących zapewnienia funkcjonowania publicznego transportu zbiorowego, w ramach oczekiwanego od lat wsparcia finansowego dla samorządów, istotnie wzmocnił rolę i zwiększył liczbę przewozów autobusowych o charakterze użyteczności publicznej. Tym samym Fundusz jako niezależny instrument wsparcia finansowego samorządów przyczynia sią do rozwoju pozamiejskich przewozów autobusowych i zapewnia dostępność transportu autobusowego dla pasażerów. Obecnie nie są planowane prace legislacyjne związane ze zwiększeniem stawki dopłaty z Funduszu.
W tym miejscu należy wskazać, że nie w każdym województwie jednostki samorządu terytorialnego zgłaszają zapotrzebowanie na wszystkie środki Funduszu przyznane na dany rok kalendarzowy dla poszczególnych 2 Dz. U. z 2022 r. poz. 2464 województw. W niektórych przypadkach wykorzystanie środków jest znacznie mniejsze od kwoty Funduszu przyznanej na województwo. W załączeniu do odpowiedzi na interpelację Pani Poseł przedstawiam, przekazany przez Wojewodów wykaz jednostek samorządu terytorialnego, które dotychczas nie korzystały ze środków Funduszu. Jednocześnie należy wskazać, że resort infrastruktury prowadzi prace nad nowelizacją ustawy o publicznym transporcie zbiorowym. Projekt ustawy o zmianie ustawy o publicznym transporcie zbiorowym oraz niektórych innych ustaw jest wpisany do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod numerem UD18.
W ramach ww. projektu zaproponowano wprowadzenie możliwości zawierania przez wojewodę z organizatorem zarówno rocznych, jak i wieloletnich umów o dopłatę. Umowa ta będzie zwierana przez organizatora z wojewodą na czas oznaczony, nie dłuższy niż 10 lat. W ocenie Ministerstwa Infrastruktury dla zrekompensowania rosnących cen paliw oraz innych kosztów wynikających z aktualnej sytuacji gospodarczej należałoby rozważyć zastosowanie instrumentów wspierających, uwzględniających równość wszystkich podmiotów wobec prawa, niezależnie od tego jaką branżę reprezentują. W tym kontekście, Fundusz pozostaje autonomicznym instrumentem pomocowym, dedykowanym wyłącznie organizatorom publicznego transportu drogowego, uruchamiającym przewozy o charakterze użyteczności publicznej”
Komentarze