Pociągi Allan w Portugalii – od modernizacji kolei w latach 50. do służby regionalnej dziś

Automotoras diesel Allan zapisały się na trwałe w historii kolei portugalskich jako jeden z filarów powojennej modernizacji taboru.

Pojazdy te, eksploatowane przez Companhia dos Caminhos de Ferro Portugueses (CP), od połowy lat 50. XX wieku obsługiwały zarówno linie normalnotorowe, jak i wąskotorowe, stając się symbolem nowoczesnych podróży kolejowych w Portugalii.

Rozkład jazdy:

1. Dlaczego składy Allan odegrały kluczową rolę w modernizacji kolei portugalskich po II wojnie światowej?
2. Na jakich liniach i w jakich regionach Portugalii eksploatowano pociągi serii CP 0300 i CP 9300?
3. Jak przebiegały modernizacje pojazdów Allan i jaka jest ich rola we współczesnej sieci kolejowej?

Początek służby i wybór producenta

Automotoras Allan, oznaczone jako serie CP 0300 (tor normalny) oraz CP 9300 (tor wąski), weszły do eksploatacji w latach 1954–1955. Ich zakup był elementem szerszej strategii modernizacji taboru kolejowego CP oraz całej portugalskiej sieci kolejowej. Postępowanie przetargowe miało charakter ograniczony – zaproszono do niego jedynie czterech–pięciu producentów, którzy w tym okresie budowali nowoczesne składy dla czołowych kolei europejskich.

W finale rywalizacja rozstrzygnęła się pomiędzy szwajcarską firmą Schindler, wcześniej współpracującą z CP przy dostawach wagonów, a holenderskim producentem Allan z Rotterdamu. Ostatecznie zwyciężyła oferta Allan, nie tylko ze względu na walory techniczne pojazdów, ale również korzystniejszą cenę.

Dostawy i konfiguracje taboru

Nowe pojazdy dotarły do Portugalii drogą morską i zostały dostarczone w dwóch wersjach, dostosowanych do różnych szerokości toru. Dla sieci normalnotorowej przeznaczono 25 składów oraz 12 wagonów doczepnych, natomiast dla sieci wąskotorowej – 10 pociągów i 8 wagonów.

Ich dużą zaletą była uniwersalność eksploatacyjna. Składy mogły kursować w różnych zestawieniach – jako pojedyncza jednostka z wagonami doczepnymi lub w konfiguracji dwóch składów z wagonem pośrednim. Pozwalało to elastycznie dopasowywać pojemność pociągów do aktualnego popytu i natężenia ruchu.

Próby, inauguracja i początki eksploatacji

Pierwsze dwie jednostki Allan dotarły do Portugalii 10 marca 1954 roku i niemal natychmiast rozpoczęły serię testów. Jedna z najważniejszych jazd próbnych odbyła się 19 sierpnia 1954 roku na Linii Zachodniej, na odcinku Rossio – Torres Vedras. W wydarzeniu uczestniczyli członkowie zarządu CP, specjaliści techniczni oraz przedstawiciele producenta.

Zaledwie dwa dni później pociągi Allan rozpoczęły regularną obsługę pasażerów na trasie Lizbona – Figueira da Foz. Wersje wąskotorowe weszły do eksploatacji w 1955 roku, obsługując m.in. linie Tua, Guimarães, Porto–Póvoa i Famalicão.

Zmiany malowania i wizerunku

Początkowo pociągi Allan wyróżniały się niebieskim malowaniem z czerwonymi pasami. W latach 60. kolorystyka została zachowana, jednak zastosowano ciemniejszy odcień niebieskiego, z czerwonym pasem wzdłuż okien lub bez niego. Na początku lat 70. wprowadzono kolejne zmiany, a pojazdy otrzymały klasyczne barwy czerwono-białe, które towarzyszyły im aż do modernizacji.

Eksploatacja na terenie całej Portugalii

Pojazdy serii CP 0300 kursowały praktycznie w całym kraju. Poza Linią Zachodnią obsługiwały m.in. linie Beira Alta i Beira Baixa, odgałęzienia do Lousã, Tomar, Cantanhede i Moura, a także główne trasy północne i południowe: Linha do Norte, Minho, Leste, Alentejo, Sul oraz Linha de Vendas Novas. W połowie lat 60. zapewniały nawet międzynarodowe połączenie Porto – Vigo.

Z kolei wąskotorowe jednostki serii CP 9300 były spotykane na liniach Guimarães, Porto–Póvoa i Famalicão, Tua, Vouga, Dão oraz na odgałęzieniu do Aveiro.

Modernizacje i nowa seria CP 0350

Po około 30 latach intensywnej eksploatacji obie floty przeszły gruntowne modernizacje. W latach 80. otrzymały nowe silniki, co pozwoliło przedłużyć ich żywotność. Pod koniec lat 90. i na początku XXI wieku składy normalnotorowe zostały poddane kompleksowej odnowie w zakładach dawnej EMEF w Guifões, w Matosinhos. Wagony doczepne wycofano wówczas z ruchu, a zmodernizowane pojazdy utworzyły nową serię CP 0350.

Po zakończeniu testów, prowadzonych w 1999 roku na odgałęzieniu Lousã, pierwsze odnowione wróciły do regularnej eksploatacji w 2000 roku. Wąskotorowe Allany zakończyły natomiast służbę definitywnie w latach 2001–2002.

Allan dziś – służba, zabytki i renowacje

Obecnie część zmodernizowanych pociągów nadal obsługuje połączenia regionalne na Linii Wschodniej, zapewniając także międzynarodową komunikację pomiędzy Entroncamento a hiszpańską Badajoz. Jedna z jednostek, z numerem 0301, funkcjonuje dziś jako tzw. Allan VIP i należy do Infraestruturas de Portugal. Z kolei pojazd 0304 został zachowany jako eksponat stały w Narodowym Muzeum Kolejnictwa w Entroncamento.

W ramach programu przywracania taboru do ruchu realizowanego przez CP, do eksploatacji skierowano również kolejne jednostki na Linii Wschodniej. Dodatkowo wąskotorowa jednostka Allan CP 9310 została odrestaurowana w zakładach CP w Guifões, stanowiąc cenny przykład zachowanego dziedzictwa kolejowego Portugalii.