ALLRAIL alarmuje ws. zmian w ustawie o publicznym transporcie zbiorowym. Sprzeczne z unijnym rozporządzeniem?

Rozkład jazdy:

1. Jaką zmianę w ustawie o publicznym transporcie zbiorowym krytykuje organizacja ALLRAIL?
2. Dlaczego według ALLRAIL uchylenie artykułu 22a może ograniczyć konkurencję w regionalnych przewozach kolejowych?
3. Jakie obawy dotyczące procesu legislacyjnego i konsultacji publicznych zgłasza organizacja ALLRAIL?

Bardzo krótki czas na konsultacje

Zdaniem organizacji projekt zawiera zapis, który w praktyce może umożliwić władzom regionalnym powierzanie przewozów kolejowych własnym operatorom. Taka zmiana mogłaby doprowadzić do wyłączenia nawet połowy regionów w Polsce z mechanizmów konkurencyjnych, co w efekcie umocniłoby dominację dotychczasowych operatorów kolejowych i ograniczyło konkurencję w segmencie regionalnych przewozów pasażerskich.

Pakiet legislacyjny jest bardzo obszerny. Sam projekt ustawy liczy 37 stron, uzasadnienie 24 strony, a ocena skutków regulacji kolejne 29 stron. Jednocześnie zainteresowane strony otrzymały jedynie siedem dni na zgłaszanie uwag do projektu.

Według ALLRAIL tak krótki termin budzi poważne wątpliwości co do możliwości rzetelnego przeanalizowania proponowanych zmian i odniesienia się do reformy, która może mieć znaczący wpływ na funkcjonowanie rynku transportowego. Organizacja wskazuje również, że rodzi to pytania o to, czy tak krótki termin konsultacji nie był działaniem celowym.

Uchylenie artykułu 22a kluczową zmianą

Kluczowym elementem projektu jest uchylenie artykułu 22a ustawy. W ocenie ALLRAIL w praktyce może to umożliwić dalsze bezpośrednie powierzanie regionalnych kolejowych umów o świadczenie usług publicznych zamiast organizowania konkurencyjnych przetargów.

Zdaniem organizacji takie rozwiązanie byłoby sprzeczne z celami rozporządzenia (WE) nr 1370/2007, a także z zobowiązaniami Polski dotyczącymi liberalizacji rynku kolejowego. Zobowiązania te wynikają m.in. z decyzji Komisji Europejskiej z 20 kwietnia 2021 r., dotyczącej pomocy państwa dla spółki Przewozy Regionalne (obecnie Polregio).

Samorządowi operatorzy mogą zdominować rynek

Proponowana zmiana mogłaby umożliwić władzom regionalnym powierzanie usług operatorom należącym do samorządów. Obecnie w Polsce funkcjonuje już sześć takich spółek kolejowych, a kolejna została niedawno utworzona w województwie lubuskim, choć jeszcze nie rozpoczęła działalności przewozowej.

Jeśli taki model zostanie utrzymany, w praktyce blisko połowa województw w Polsce mogłaby zostać wyłączona z konkurencji. Jednocześnie kolejne regiony mogą zdecydować się na powołanie własnych operatorów kolejowych, co jeszcze bardziej ograniczyłoby dostęp do rynku dla innych przewoźników.

Zastrzeżenia dotyczą także przejrzystości projektu

ALLRAIL zwraca również uwagę na brak przejrzystości w dokumentach towarzyszących projektowi. Zarówno w uzasadnieniu, jak i w ocenie skutków regulacji nie ma wzmianki o planowanym uchyleniu artykułu 22a.

Według organizacji może to sugerować, że tak istotna zmiana jest wprowadzana bez szerokiej debaty publicznej i bez wyraźnego wskazania jej potencjalnych konsekwencji dla rynku transportowego.

Apel o zgodność zmian z prawem UE

Katarzyna Dekeyser, rzeczniczka ALLRAIL w Polsce, zaapelowała do polskich władz o zapewnienie, że wszelkie zmiany w ustawie o publicznym transporcie zbiorowym będą w pełni zgodne z prawem Unii Europejskiej.

Jej zdaniem w przeciwnym razie konsekwencje mogą odczuć zarówno pasażerowie, jak i podatnicy. Bezpośrednie przyznawanie umów przewozowych bez konkurencji może bowiem prowadzić do wyższych kosztów funkcjonowania systemu transportowego, które ostatecznie zostaną przeniesione na użytkowników i budżety publiczne.