![\"Kontroler](\"https:\/\/transinfo.pl\/wp-content\/files\/39083\/1._i_front_760.jpg\" "\\"Kontroler")
<\/a><\/p>\nA oto pe\u0142na tre\u015b\u0107 listu: –„Helsi\u0144ska Fundacja Praw Cz\u0142owieka pragnie wyrazi\u0107 swoje zaniepokojenie w zwi\u0105zku z wej\u015bciem w \u017cycie w dniu 1 marca 2011 r. Ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym1. Powy\u017csza ustawa wprowadza do Ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe2 art. 33a ust. 7. Zgodnie z tre\u015bci\u0105 ust. 7: „Przewo\u017anik, organizator publicznego transportu zbiorowego albo osoba przez niego upowa\u017cniona ma prawo w razie niezap\u0142acenia nale\u017cno\u015bci i nieokazania dokumentu – uj\u0105\u0107 podró\u017cnego i niezw\u0142ocznie odda\u0107 go w r\u0119ce Policji lub innych organów porz\u0105dkowych które maj\u0105 zgodnie z przepisami, prawo zatrzymania podró\u017cnego i podj\u0119cia czynno\u015bci zmierzaj\u0105cych do ustalenia jego to\u017csamo\u015bci’. Wed\u0142ug dalszej cz\u0119\u015bci regulacji „W przypadku, o którym mowa w ust. 7 pkt 2, do czasu przybycia funkcjonariusza Policji lub innych organów porz\u0105dkowych, podró\u017cny obowi\u0105zany jest pozosta\u0107 w miejscu przeprowadzania kontroli albo w innym miejscu wskazanym przez przewo\u017anika lub organizatora publicznego transportu zbiorowego albo osob\u0119 przez niego upowa\u017cnion\u0105.’ Nale\u017cy wskaza\u0107, \u017ce zgodnie z art. 31 Konstytucji RP wolno\u015b\u0107 cz\u0142owieka podlega ochronie prawnej. Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolno\u015bci i praw mog\u0105 by\u0107 ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy s\u0105 konieczne w demokratycznym pa\u0144stwie prawa dla jego bezpiecze\u0144stwa, porz\u0105dku publicznego, ochrony \u015brodowiska. zdrowia i moralno\u015bci publicznej lub wolno\u015bci i praw innych osób. Ograniczenia te nie mog\u0105 narusza\u0107 istoty wolno\u015bci i praw.
W opinii Helsi\u0144skiej Fundacji Praw Cz\u0142owieka konieczne jest dokonanie oceny czy nowelizacja Prawa Przewozowego w obecnym kszta\u0142cie spe\u0142nia standard konstytucyjny w zakresie dopuszczalnej ingerencji ze strony pa\u0144stwa w sfer\u0119 wolno\u015bci i praw: obywateli. Szczególnego rozwa\u017cenia w kontek\u015bcie niniejszej regulacji wymaga stwierdzenie przez ustawodawc\u0119 wyst\u0105pienia przes\u0142anki konieczno\u015bci ograniczenia wolno\u015bci i praw w konkretnej sytuacji uregulowanej we wskazanej ustawie. Nale\u017cy bowiem wskaza\u0107, \u017ce przyj\u0119cie takiego rozwi\u0105zania jest równoznaczne z przes\u0105dzeniem, \u017ce ustawodawca nie widzi innych mo\u017cliwo\u015bci zapewnienia bezpiecze\u0144stwa lub porz\u0105dku publicznego. Z tak konstytucyjnie okre\u015blonej przes\u0142anki nale\u017cy wyprowadzi\u0107 nakaz adekwatno\u015bci i proporcjonalno\u015bci ingerencji w sfer\u0119 praw i wolno\u015bci jednostki. Konieczne jest na\u0142o\u017cenie na ustawodawc\u0119 obowi\u0105zku pos\u0142ugiwania si\u0119 jedynie takimi \u015brodkami i sposobami, które znajduj\u0105 uzasadnienie w \u015bwietle okoliczno\u015bci konkretnej sytuacji. Zdecydowanie si\u0119 przez ustawodawc\u0119 na pos\u0142u\u017cenie si\u0119 okre\u015blonymi \u015brodkami musi równie\u017c spe\u0142ni\u0107 test celowo\u015bci.
Ustawa Prawo Przewozowe w brzmieniu obowi\u0105zuj\u0105cym od 1 marca 2011 r. przyznaje przewo\u017anikowi, organizatorowi publicznego transportu zbiorowego oraz osobom upowa\u017cnionym prawo uj\u0119cia osoby, która nie posiada wa\u017cnego biletu uprawniaj\u0105cego do korzystania ze \u015brodka transportu oraz nie przedstawi dokumentu to\u017csamo\u015bci. Nale\u017cy wskaza\u0107, \u017ce czynno\u015b\u0107 uj\u0119cia niew\u0105tpliwie stanowi wkroczenie w sfer\u0119 wolno\u015bci jednostki. Niezb\u0119dne jest spojrzenie na t\u0119 regulacj\u0119 z dwóch perspektyw. Z jednej strony jest to zwi\u0119kszenie uprawnie\u0144 osób kontroluj\u0105cych posiadanie biletów w \u015brodkach transportu zbiorowego. Jednocze\u015bnie, w konkretnych sytuacjach regulacja ta przyznaje prawo do ograniczenie wolno\u015bci osobistej osoby. Konieczne jest podkre\u015blenie, \u017ce osoby dokonuj\u0105ce kontroli w \u015brodkach transportu zbiorowego nie musz\u0119 posiada\u0107 specjalnej licencji ze strony organów w\u0142adzy publicznej, która wprowadza\u0142aby szczególn\u0105 relacj\u0119 nadzoru nad sposobem wykonywania uprawnie\u0144.
W opinii Helsi\u0144skiej Fundacji Praw Cz\u0142owieka pos\u0142u\u017cenie si\u0119 przez ustawodawc\u0119 jedynie ogólnym, nieprecyzyjnym terminem uj\u0119cie bez dookre\u015blenia tego zwrotu, jak równie\u017c bez bardziej szczegó\u0142owego sprecyzowania uprawnie\u0144 kontrolerów, nasuwa uzasadnione w\u0105tpliwo\u015bci z punktu widzenia zabezpieczenia wolno\u015bci obywatelskich. Bardziej precyzyjne ustawowe zdefiniowanie uprawnie\u0144 kontrolerów spe\u0142nia\u0142oby funkcje gwarancyjne zarówno dla osób dokonuj\u0105cych kontroli, jak i dla obywateli. Wype\u0142nia\u0142oby bowiem funkcj\u0119 informacyjn\u0105, poniewa\u017c pozwala\u0142oby w jasny sposób odczyta\u0107 zakres uprawnie\u0144 i praw obywateli, a tak\u017ce ich ogranicze\u0144. Ogólny charakter zwrotu, którym pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 ustawodawca mo\u017ce prowadzi\u0107 do nadu\u017cycia w\u0142adzy przez kontrolerów i zb\u0119dnego, a tak\u017ce nieuzasadnionego pos\u0142ugiwania si\u0119 \u015brodkami przymusu bezpo\u015bredniego. Nale\u017cy wskaza\u0107, \u017ce ustawodawca nie ograniczy\u0142 tych w\u0105tpliwo\u015bci interpretacyjnych. Potwierdzenie rozbie\u017cno\u015bci pojmowania tego terminu stanowi wypowied\u017a Bogus\u0142awa Makowskiego z Miejskiego Przedsi\u0119biorstwa Komunikacyjnego w \u0141odzi, który stwierdzi\u0142: „Nie wyobra\u017cam sobie, \u017ce kontroler zakuje kogo\u015b w kajdanki. Za to przyduszenie czy chwycenie kogo\u015b za r\u0119k\u0119 wchodzi ju\u017c w gr\u0119 'J. W ustawie brak jest nawet ogólnej klauzuli limituj\u0105cej, która wyst\u0119puje mi\u0119dzy innymi w ustawie o ochronie osób i mienia. Zgodnie z t\u0105 ustaw\u0105 funkcjonariusze ochrony powinni wykonywa\u0107 przys\u0142uguj\u0105ce im uprawnienia w sposób mo\u017cliwie najmniej naruszaj\u0105cy dobra osobiste osoby, w stosunku do której dzia\u0142ania zosta\u0142y podj\u0119te. Ustawa Prawo Przewozowe nawet tak ogólnym ograniczeniem si\u0119 nie pos\u0142uguje. Termin uj\u0119cie nie jest zdefiniowany równie\u017c na gruncie innych ustaw, tym samym jego interpretacja nasuwa wiele w\u0105tpliwo\u015bci. Jest to istotne szczególnie dlatego, \u017ce do tej pory jego znaczenie zwi\u0105zane by\u0142o z podj\u0119ciem interwencji w sytuacji stwarzania przez dan\u0105 osob\u0119 zagro\u017cenia o innym ci\u0119\u017carze gatunkowym ni\u017c spe\u0142nione \u0142\u0105cznie nieposiadanie biletu i nieokazanie dokumentu to\u017csamo\u015bci.
Ustawodawca pos\u0142uguje si\u0119 terminem uj\u0119cie we wspomnianej ju\u017c Ustawie o ochronie osób i mienia3, zgodnie z któr\u0105 funkcjonariusze ochrony maj\u0105 prawo do uj\u0119cia osób stwarzaj\u0105cych w sposób oczywisty bezpo\u015brednie zagro\u017cenie dla \u017cycia lub zdrowia ludzkiego, a tak\u017ce dla chronionego mienia, w celu niezw\u0142ocznego oddania tych osób Policji. Tak okre\u015blone uprawnienia zosta\u0142y doprecyzowane w akcie wykonawczym do ustawy, który stanowi Rozporz\u0105dzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1998 r. w sprawie szczegó\u0142owego trybu dzia\u0142a\u0144 pracowników ochrony, podejmowanych wobec osób znajduj\u0105cych si\u0119 w granicach chronionych obiektów i obszarów (Dz, U. z 1998 r. nr 144 poz.993). zgodnie z §8. 1. Przy uj\u0119ciu osoby stwarzaj\u0105cej w sposób oczywisty bezpo\u015brednie zagro\u017cenie dla \u017cycia lub zdrowia ludzkiego, a tak\u017ce dla chronionego mienia, pracownik ochrony jest obowi\u0105zany do: u\u017cycia zwrotu 'S\u0142u\u017cba ochrony’, wezwania osoby do zachowania zgodnego z prawem i odst\u0105pienia od wykonywania czynno\u015bci stwarzaj\u0105cych zagro\u017cenie dla \u017cycia lub zdrowia ludzkiego, a tak\u017ce chronionego mienia, uniemo\u017cliwienia oddalenia si\u0119 osoby ze wskazanego miejsca, poinformowania osoby o uj\u0119ciu i jego przyczynach oraz uprzedzenia o obowi\u0105zku zastosowania si\u0119 do wydawanych polece\u0144, wylegitymowania osoby uj\u0119tej w celu ustalenia jej to\u017csamo\u015bci, niezw\u0142ocznego powiadomienia Policji, przekazania osoby uj\u0119tej przyby\u0142ym na wezwanie funkcjonariuszom Policji. W przypadku ustawy Prawo przewozowe takie doprecyzowanie uprawnie\u0144 si\u0119 nie pojawia.
Termin uj\u0119cie wyst\u0119puje równie\u017c w Kodeksie Post\u0119powania Karnego. Zgodnie z art. 243 k.p.k. „Ka\u017cdy ma prawo uj\u0105\u0107 osob\u0119 na gor\u0105cym uczynku przest\u0119pstwa lub w po\u015bcigu podj\u0119tym bezpo\u015brednio po pope\u0142nieniu przest\u0119pstwa, je\u017celi zachodzi obawa ukrycia si\u0119 tej osoby lub nie mo\u017cna ustali\u0107 jej to\u017csamo\u015bci, §2. Osob\u0119 uj\u0119t\u0105 nale\u017cy niezw\u0142ocznie odda\u0107 w r\u0119ce Policji’. Wed\u0142ug przyjmowanej przez doktryn\u0119 interpretacji przes\u0142anki te wskazuj\u0105, i\u017c jest ono mo\u017cliwe w razie oczywisto\u015bci przest\u0119pstwa, a wi\u0119c w sytuacji, gdy podejrzenie pope\u0142nienia przest\u0119pstwa graniczy z pewno\u015bci\u0105. W literaturze definiuje si\u0119 uj\u0119cie jako bezpo\u015bredni\u0105 reakcj\u0105 podj\u0119t\u0105 wzgl\u0119dem sprawcy przest\u0119pstwa i odró\u017cnia od formalnego aktu uprawnionego organu.
Podsumowuj\u0105c, w innych aktach ustawodawca pos\u0142uguje si\u0119 terminem uj\u0119cie w sytuacjach o zdecydowanie powa\u017cniejszym charakterze. Nale\u017cy zada\u0107 fundamentalne pytanie, czy obecnie przyj\u0119te rozwi\u0105zanie jest adekwatne, jako \u017ce stanowi konsekwencj\u0119 naruszenia umowy przewozu wskutek nieposiadania wa\u017cnego biletu i nieokazania dokumentu to\u017csamo\u015bci. Poprzez przyj\u0119te rozwi\u0105zanie dochodzi do ograniczenia wolno\u015bci osobistej w celu wyegzekwowania realizacji umowy cywilnoprawnej. W opinii Helsi\u0144skiej Fundacji Praw Cz\u0142owieka zasadnym by\u0142oby wprowadzenie obowi\u0105zku poinformowania przez kontrolerów o konsekwencjach w postaci odpowiedzialno\u015bci na podstawie Kodeksu Wykrocze\u0144, spowodowanych niezastosowaniem si\u0119 do ich polece\u0144. Zdaniem Helsi\u0144skiej Fundacji Praw
Cz\u0142owieka mo\u017cliwo\u015bci wyegzekwowania nale\u017cno\u015bci za przejazd bez wa\u017cnego biletu zapewni\u0142oby równie\u017c przyj\u0119cie mniej dolegliwych \u015brodków, spe\u0142niaj\u0105cych niew\u0105tpliwie test adekwatno\u015bci. Je\u017celi w opinii ustawodawcy uj\u0119cie jest jedynym mo\u017cliwym sposobem zabezpieczenia prawid\u0142owo\u015bci funkcjonowania zbiorowego transportu, powinien on w maksymalnie precyzyjny sposób okre\u015bli\u0107 uprawnienia osób uprawnionych do kontroli. Pozwoli lo uchroni\u0107 obywateli przed dowoln\u0105 i zbyt szerok\u0105 interpretacj\u0105 nowych przepisów i uprawnie\u0144 kontrolerów.
W zwi\u0105zku z powy\u017cszym Helsi\u0144ska Fundacja Praw Cz\u0142owieka uwa\u017ca za niezb\u0119dne podj\u0119cie dzia\u0142a\u0144 legislacyjnych zmierzaj\u0105cych do sprecyzowania uprawnie\u0144 kontrolerów w \u015brodkach transportu zbiorowego. Szczegó\u0142owe okre\u015blenie granic kompetencji osób kontroluj\u0105cych pasa\u017cerów b\u0119dzie spe\u0142nia\u0142o funkcj\u0119 gwarancyjn\u0105 w zakresie ochrony praw obywateli i ich zabezpieczenie. W imieniu Helsi\u0144skiej Fundacji Praw Cz\u0142owieka – dr Adam Bodnar, Sekretarz Zarz\u0105du. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":112037,"comment_status":"","ping_status":"closed","template":"","categories":[26],"tags":[795,336],"class_list":["post-112036","infotrans","type-infotrans","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category-przewoznicy","tag-bilet","tag-kontrola"],"acf":[],"yoast_head":"\n