Gdynianie podzielili si\u0119 na dwie frakcje. Jedni twierdz\u0105, \u017ce t\u0119 'zemst\u0119 komuny’ trzeba zmie\u015b\u0107 z powierzchni ziemi i postawi\u0107 budynek godny nowoczesnego miasta. Inni uwa\u017caj\u0105, \u017ce Dworzec G\u0142ówny PKP w Gdyni jest wzorowym przedstawicielem socrealizmu w Polsce. Kontrowersje nasili\u0142y si\u0119, gdy gruchn\u0119\u0142a wie\u015b\u0107, \u017ce obiekt ma zosta\u0107 wpisany do rejestru wojewódzkiego konserwatora zabytków. <\/p>\n
– Ka\u017cda epoka powinna mie\u0107 udokumentowan\u0105 histori\u0119 – twierdzi Robert Hirsch, miejski konserwator zabytków w Gdyni. – Mamy w rejestrze sporo gdy\u0144skich obiektów z okresu mi\u0119dzywojennego, a socrealistycznego nie mamy ani jednego. A dworzec PKP w Gdyni jest wspania\u0142ym jego przyk\u0142adem. Po prostu pere\u0142k\u0105! Dlatego od 2006 r. przymierzamy si\u0119, by umie\u015bci\u0107 go w rejestrze. Zlecili\u015bmy ju\u017c wykonanie tzw. bia\u0142ej karty, która jest pierwszym etapem przygotowania do wpisu. Mia\u0142a utwierdzi\u0107 nas w przekonaniu, \u017ce obiekt dysponuje odpowiednimi walorami. <\/p>\n
Bia\u0142\u0105 kart\u0119 wykona\u0142a architekt Anna Orchowska-Smoli\u0144ska. Wynika z niej, \u017ce dworzec w pe\u0142ni zas\u0142uguje na wpis. – Stanowi on bodaj jedyny przyk\u0142ad architektury socjalizmu realnego w Gdyni – uwa\u017ca pani architekt. – Rozwi\u0105zania przestrzenne, detale architektoniczne oraz bogaty wystrój wn\u0119trz, przy których powstawaniu uczestniczyli plastycy, decyduj\u0105 o jego wyj\u0105tkowych walorach. Szkoda, \u017ce dworzec jest taki zapuszczony, bo jest tam mnóstwo elementów, które trzeba wyeksponowa\u0107. <\/p>\n
Jednym z nich jest unikatowe malowid\u0142o na suficie w obecnym sklepie kosmetycznym – na lewo od wej\u015bcia – gdzie niegdy\u015b mie\u015bci\u0142a si\u0119 restauracja. Przedstawia smoka o trzech g\u0142owach, nied\u017awiedzic\u0119, s\u0142o\u0144ce, zodiakalnego byka, barana i ryby zawieszone na czarnym niebosk\u0142onie. Smoki i gwiazdy znalaz\u0142y si\u0119 na gdy\u0144skim dworcu nieprzypadkowo – symbolizuj\u0105 podró\u017c. Malowid\u0142o wykonali w 1957 r., arty\u015bci malarze Krystyna \u0141ada-Studnicka, Urszula Ruhnke-Dusze\u0144ko i Maks Kasprowicz wed\u0142ug projektu prof. Juliana Studnickiego. Projekt zrobi\u0142 on na skrawku papieru o wymiarach 20 na 20 cm. <\/p>\n
– By\u0142 tak male\u0144ki, \u017ce musieli\u015bmy go powi\u0119ksza\u0107. \u017beby zmie\u015bci\u0107 si\u0119 gdzie\u015b z arkuszem papieru wielko\u015bci dworcowego sufitu, potrzebowali\u015bmy du\u017co miejsca, wi\u0119c znale\u017ali\u015bmy sal\u0119 taneczn\u0105 w knajpce na rynku w Chmielnie – wspomina\u0142a Urszula Ruhnke-Dusze\u0144ko. – Najpierw przenosili\u015bmy rysunek na ogromny papier. Ka\u017cd\u0105 lini\u0119 poprawiali\u015bmy rade\u0142kiem i dziurkowali\u015bmy. Tak przygotowany arkusz przymocowany zosta\u0142 do sufitu gdy\u0144skiego dworca i za pomoc\u0105 w\u0119gla drzewnego przez te dziurki nanoszony na powierzchni\u0119. Prof. Studnicki osobi\u015bcie nadzorowa\u0142 prac\u0119, pokrzykuj\u0105c: 'Krystyna, dodaj temu smokowi wyrazu oczu’, albo 'Urszula, podkr\u0119\u0107 mu ogon’. Malowali\u015bmy temper\u0105. Farb\u0119 trzeba by\u0142o rozcie\u0144cza\u0107, wi\u0119c mieszali\u015bmy j\u0105 z jajami, mlekiem i octem. A kiedy malowid\u0142o by\u0142o gotowe, werniksowali\u015bmy woskiem pszczelim. Pami\u0119tam, \u017ce dzie\u0142o bardzo si\u0119 podoba\u0142o. Ludzie przychodzili na dworzec, by je podziwia\u0107. <\/p>\n
Teraz ma\u0142o kto zadziera g\u0142ow\u0119 w gór\u0119, bo malowid\u0142o nadgryzione z\u0119bem czasu nie wygl\u0105da ju\u017c tak imponuj\u0105co. Ale, gdyby je od\u015bwie\u017cy\u0107…
– Nie tylko malowid\u0142o zas\u0142uguje na uwag\u0119 – zapewnia mówi Anna Orchowska-Smoli\u0144ska. – Bardzo ciekawe s\u0105 szklane mozaiki \u015bcienne w hallu g\u0142ównego gmachu, zaprojektowane przez Teres\u0119 P\u0105gowsk\u0105. Najwi\u0119ksza z nich, na lewo od wej\u015bcia, przedstawia par\u0119 skrzydlatych koni i symbol kolejarzy – uskrzydlone skrzyd\u0142o na tle rozgwie\u017cd\u017conego nieba oraz siatki, maj\u0105ce symbolizowa\u0107 po\u0142udniki i równole\u017cniki. Tematem mniejszej mozaiki – vis-a-vis bocznego wej\u015bcia z Placu Konstytucji – jest \u017cycie portu. A tam, gdzie pierwotnie by\u0142o wej\u015bcie g\u0142ówne do restauracji, mo\u017cna podziwia\u0107 na mozaikach faun\u0119 i flor\u0119 \u015bwiata podwodnego oraz niebo nad przystani\u0105 \u017ceglarsk\u0105 z flagami zdobi\u0105cymi maszty \u017caglowców. <\/p>\n
Architekci doceniaj\u0105 równie\u017c sufity z kasetonowych wn\u0119k, ok\u0142adziny \u015bcian z czarnego marmuru, kunsztowne os\u0142ony grzejników z drewna, granitow\u0105 posadzk\u0119 w kilku odcieniach, która na\u015bladuje sufitow\u0105 dekoracj\u0119, drewniane balustrady schodów w bocznej cz\u0119\u015bci hallu dworca podmiejskiego, lampy w kszta\u0142cie klepsydr w hallu g\u0142ównym i by\u0142ej restauracji oraz dwustronny zegar przy kasach.
Budow\u0119 Dworca G\u0142ównego PKP rozpocz\u0119to w 1950 r. Jego projekt wykona\u0142 prof. Wac\u0142aw Tomaszewski, osoba w Gdyni dobrze znana. Przed wojn\u0105 projektowa\u0142 tu m.in. budynki Pa\u0144stwowej Szko\u0142y Morskiej i zespo\u0142u szkó\u0142 handlowych tu\u017c obok, nadbudow\u0119 gmachu Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej, gmach Domu Marynarza przy ul. Jana z Kolna oraz Izb\u0119 Bawe\u0142ny. <\/p>\n
Budowa przebiega\u0142a sprawnie i w po\u0142owie 1954 r. prawe skrzyd\u0142o i centralna cz\u0119\u015b\u0107 g\u0142ównego budynku zosta\u0142y oddane do u\u017cytku, lewe skrzyd\u0142o otwarto 22 lipca 1955 r. Prasa donosi\u0142a, \u017ce gdy\u0144ski dworzec, obok warszawskiego, jest najnowocze\u015bniejszy w kraju. Rok pó\u017aniej rozpocz\u0119to budow\u0119 dworca podmiejskiego. Zaprojektowa\u0142 go Lech Zalewski, wspó\u0142pracownik prof. Tomaszewskiego. Na parterze zaplanowano kasy biletowe, poczekalni\u0119 i \u015bwietlic\u0119 dla m\u0142odzie\u017cy, na pi\u0119trze sal\u0119 kinow\u0105 i kawiarni\u0119. Wkrótce zrezygnowano z kina, a górn\u0105 kondygnacj\u0119 z tarasem zaj\u0119\u0142a najwi\u0119ksza wówczas w Gdyni 'orbisowska’ kawiarnia na 100 stolików. Cz\u0119\u015b\u0107 podmiejsk\u0105 udost\u0119pniono w 1959 r.
Tak oddany dworzec… nigdy nie doczeka\u0142 si\u0119 generalnego remontu. W ubieg\u0142ym roku odnowiono wprawdzie cz\u0119\u015b\u0107 podmiejsk\u0105, ale budynek g\u0142ówny wo\u0142a o pomst\u0119 do nieba. Niewielkiego liftingu ma si\u0119 doczeka\u0107 za trzy miesi\u0105ce. <\/p>\n
Ca\u0142y obiekt ma zosta\u0107 wpisany do rejestru zabytków najpó\u017aniej do ko\u0144ca roku. Pomys\u0142 popiera wojewódzki konserwator zabytków. Pomys\u0142 nie podoba si\u0119 w\u0142adzom PKP, które s\u0105 w\u0142a\u015bcicielem obiektu. Zapowiadaj\u0105, \u017ce nie wyra\u017c\u0105 zgody. Jak twierdzi Micha\u0142 Wrzosek, rzecznik prasowy PKP, kolej ma inne plany zwi\u0105zane z dworcem, a umieszczenie go w rejestrze przeszkodzi\u0142oby w ich realizacji. Chce znale\u017a\u0107 inwestora, który do 2012 r. gruntownie zmodernizuje obiekt, nie wyklucza te\u017c jego wyburzenia.
– Argumenty w\u0142a\u015bciciela nie s\u0105 istotne, bo dzia\u0142amy w celu publicznym – twierdzi Robert Hirsch – Cho\u0107 oczywi\u015bcie PKP b\u0119d\u0105 mog\u0142y wypowiedzie\u0107 si\u0119. Dworzec jest ju\u017c i tak obj\u0119ty ochron\u0105, bo jest ni\u0105 obj\u0119ty ca\u0142y historyczny uk\u0142ad urbanistyczny \u015aródmie\u015bcia, wi\u0119c o \u017cadnych wi\u0119kszych pracach bez zgody konserwatora nie ma mowy. <\/p>\n
Obecny kompleks jest trzecim gdy\u0144skim dworcem. Pierwszym by\u0142 ma\u0142y budynek, który stan\u0105\u0142 w XIX w. W 1926 r. oddano do u\u017cytku nowy dworzec w stylu dworkowym. Ale ju\u017c 1938 r. okaza\u0142 si\u0119 on zbyt ciasny i zosta\u0142 rozbudowany. W 1945 r. zniszczy\u0142y go dzia\u0142ania wojenne. <\/p>\n
W Gdyni jest wpisanych do rejestru konserwatora zabytków 59 budynków i zespo\u0142ów obiektów. To na ogó\u0142 budowle z czasów mi\u0119dzywojennych, dworzec by\u0142by pierwszym zabytkiem socrealizmu. W Gda\u0144sku zabytkiem socrealizmu jest np. fasada hotelu 'Jantar’ przy D\u0142ugim Targu. W Polsce g\u0142ównymi jego przyk\u0142adami s\u0105 MDM, Pa\u0142ac Kultury i Nauki, rz\u0105dowe budynki w rejonie ul. Kruczej w Warszawie czy Nowa Huta w Krakowie. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich zosta\u0142a ju\u017c wpisana do rejestru. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","categories":[23],"tags":[225,63,100],"class_list":["post-19599","inforail","type-inforail","status-publish","hentry","category-infrastruktura","tag-gdynia","tag-pkp","tag-pkp-plk"],"acf":[],"yoast_head":"\n