Konferencja „Rynek miejskich przewoz\u00f3w autobusowych w Polsce – realia i perspektywy rozwoju” zainaugurowa\u0142a cykl spotka\u0144 w ramach kampanii „Czysty rynek – nowa jako\u015b\u0107”.\u00a0 W trakcie spotkania, kt\u00f3re odby\u0142o si\u0119 22 listopada 2005 roku w warszawskim Domu Technika, wyg\u0142oszone zosta\u0142y trzy referaty. Zanim jednak zostan\u0105 one om\u00f3wione, s\u0142\u00f3w kilka warto po\u015bwi\u0119ci\u0107 idei ca\u0142ej akcji.<\/p>\n
\n
Kampania „Czysty rynek – nowa jako\u015b\u0107”<\/strong><\/p>\n Jest to program edukacyjno-informacyjny, kt\u00f3ry przybli\u017cy\u0107 ma sytuacj\u0119 polskich przewoz\u00f3w autobusowych, a tak\u017ce mechanizmy nimi rz\u0105dz\u0105ce, m.in. te dotycz\u0105ce procedur przetargowych. Ponadto autorzy kampanii chc\u0105 pokaza\u0107 rozwi\u0105zania funkcjonuj\u0105ce w innych krajach, szczeg\u00f3lnie zachodnich, gdzie przewozy oparte s\u0105 o jasne i przejrzyste zasady. Jej inspiratorami i organizatorami s\u0105 bowiem firmy przewozowe, zainteresowane szerszym otwarciem rynku, a tak\u017ce organizacje spo\u0142eczne i stowarzyszenia, kt\u00f3rych do dzia\u0142ania sk\u0142oni\u0142o przekonanie, i\u017c regu\u0142y obecnie obowi\u0105zuj\u0105ce w Polsce, s\u0105 niejasne, a stosowane praktyki nieetyczne.\u00a0 Aby jeszcze bardziej przybli\u017cy\u0107 cele i idee omawianej kampanii warto przytoczy\u0107 komunikaty sformu\u0142owane przez jej tw\u00f3rc\u00f3w. Oto niekt\u00f3re z nich (zamieszczone w oficjalnych materia\u0142ach udost\u0119pnionych przez organizator\u00f3w konferencji): <\/p>\n Warto tak\u017ce wskaza\u0107, i\u017c kampania ta adresowana jest do szerokiego kr\u0119gu odbiorc\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych wyr\u00f3\u017cni\u0107 nale\u017cy przede wszystkim:<\/p>\n W ramach kampanii promowane maj\u0105 by\u0107 nast\u0119puj\u0105ce programy:<\/p>\n Wszystkie powy\u017csze zagadnienia podporz\u0105dkowane zosta\u0142y nadrz\u0119dnym warto\u015bciom, takim jak: profesjonalizm, etyka, jako\u015b\u0107, przejrzysto\u015b\u0107 procedur i bezpiecze\u0144stwo.<\/p>\n \n Konferencja prasowa „Rynek miejskich przewoz\u00f3w autobusowych w Polsce – realia i perspektywy rozwoju”.<\/strong><\/p>\n Konferencj\u0119 prasow\u0105 otworzy\u0142 przedstawiciel LIGNAR PR Sp. z o.o. – Piotr Lignar, kt\u00f3ry kr\u00f3tko scharakteryzowa\u0142 zagadnienia dotycz\u0105ce akcji „Czysty rynek – nowa jako\u015b\u0107”, wprowadzi\u0142 uczestnik\u00f3w w tematyk\u0119 oraz przedstawi\u0142 prelegent\u00f3w. Jako pierwszy referat przedstawi\u0142 prof. dr hab. in\u017c. Wies\u0142aw Starowicz – Kierownik Zak\u0142adu Organizacji i Ekonomiki Transportu na Wydziale In\u017cynierii L\u0105dowej Politechniki Krakowskiej, Prezes Stowarzyszenia In\u017cynier\u00f3w i Technik\u00f3w Komunikacji Rzeczpospolitej Polskiej. W swoim wyst\u0105pieniu p.t. ” Charakterystyka rynku przewoz\u00f3w miejskich w polskich miastach” przedstawi\u0142 on najwa\u017cniejsze problemy funkcjonowania transportu miejskiego. Przed 1989 r. MPK w imieniu pa\u0144stwa zarz\u0105dza\u0142y przewozami, wykonywa\u0142y je i kontrolowa\u0142y. Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 wraz z wej\u015bciem w \u017cycie ustawy o gminach, kiedy to przedsi\u0119biorstwa komunikacyjne sta\u0142y si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 poszczeg\u00f3lnych gmin. Obecnie, jak zauwa\u017cy\u0142 profesor Starowicz, oko\u0142o 75% z nich to sp\u00f3\u0142ki, reszta funkcjonuje w postaci zak\u0142ad\u00f3w bud\u017cetowych. 2. Odpowiedni Wydzia\u0142 Urz\u0119du Miasta – UM Bia\u0142ystok Z powy\u017cej przedstawionych modeli zarz\u0105dzania komunikacj\u0105 miejsk\u0105 najkorzystniejszy jest wariat pierwszy. Umo\u017cliwia on bowiem zlecanie przewoz\u00f3w w drodze przetarg\u00f3w. Najlepiej mo\u017cliwo\u015bci wyp\u0142ywaj\u0105ce z wybranego rozwi\u0105zania wykorzystuj\u0105 obecnie ZKM Gdynia i KZK GOP, na zlecenie kt\u00f3rych 30% przewoz\u00f3w realizuj\u0105 przewo\u017anicy wy\u0142onieni w przetargach. W tym miejscu warto wspomnie\u0107, i\u017c na gdy\u0144skich liniach je\u017adzi 9 firm: PKA, PKM, PKT, PKS Gda\u0144sk, PKS Gdynia, PKS Wejherowo, Gryf Kartuzy, Ornowski Travel oraz Architektom Sopot, dla KZK GOP pracuje ich natomiast\u00a0 kilkana\u015bcie. Dla por\u00f3wnania w stolicy kraju przewozy takie stanowi\u0105 zaledwie 10% og\u00f3\u0142u. W przypadku pozosta\u0142ych dw\u00f3ch rozwi\u0105za\u0144 Urz\u0105d Zam\u00f3wie\u0144 Publicznych pozwala na bezprzetargowe udost\u0119pnianie przewoz\u00f3w miejskim przedsi\u0119biorstwom. Tak wygl\u0105da sytuacja w praktyce. Profesor Starowicz zaprezentowa\u0142 tak\u017ce teoretycznie najlepsze rozwi\u0105zanie. Mianowicie sfera organizacji przewoz\u00f3w powinna by\u0107 w ka\u017cdym mie\u015bcie oddzielona od sfery ich wykonywania, konieczne by\u0142oby tak\u017ce ustalenie obszar\u00f3w dzia\u0142ania i struktur funkcjonowania organizatora przewoz\u00f3w. Nowe mo\u017cliwo\u015bci daj\u0105 przepisy Unii Europejskiej (projekt rozporz\u0105dzenia COM 319). Zdaniem prelegenta dobrym rozwi\u0105zaniem by\u0142oby wprowadzenie tzw. „konkurencji regulowanej”. W modelu tym wyr\u00f3\u017cni\u0142 on kilka zasadniczych kwestii. Mianowicie – funkcj\u0119 organizatora przewoz\u00f3w pe\u0142ni miasto, kt\u00f3re zamawia us\u0142ugi. Umo\u017cliwia tym samym przewo\u017anikom, zar\u00f3wno publicznym jak i prywatnym, konkurowanie o kontrakty na wykonywanie przewoz\u00f3w. Umowy zawierane s\u0105 przez strony na kilka b\u0105d\u017a kilkana\u015bcie lat. Zdaniem profesora Starowicza aby mo\u017cliwe by\u0142o wprowadzenie takich rozwi\u0105za\u0144 w Polsce, potrzebne s\u0105 zmiany, maj\u0105ce na celu otworzenie rynku. Nale\u017cy spodziewa\u0107 si\u0119 ich w roku 2010. Tymi wnioskami zako\u0144czy\u0142 on swoje wyst\u0105pienie .<\/p>\n \n Partnerstwo publiczno – prywatne w komunikacji miejskiej<\/strong><\/p>\n Drugim prelegentem by\u0142 dr Tadeusz Dyr z Zak\u0142adu Logistyki i Marketingu Politechniki Radomskiej, kt\u00f3ry wyg\u0142osi\u0142 referat na temat ” Partnerstwo publiczno – prywatne w komunikacji miejskiej”. Poruszone tu zosta\u0142y najwa\u017cniejsze problemy dotycz\u0105ce tego zagadnienia. Zasadniczym celem PPP jest wsp\u00f3\u0142uczestniczenie sektor\u00f3w publicznego i prywatnego w realizacji okre\u015blonych za\u0142o\u017ce\u0144 (w tym przypadku obs\u0142uga komunikacji miejskiej) przy osi\u0105gni\u0119ciu zysk\u00f3w. Tym samym nast\u0119puje tak\u017ce podzia\u0142 odpowiedzialno\u015bci i ryzyka, a tak\u017ce koszt\u00f3w pomi\u0119dzy wspomniane wy\u017cej jednostki. Korzy\u015bci z takiego sposobu organizowania komunikacji miejskiej osi\u0105gaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c obie strony – prywatny przewo\u017anik ma zapewniony komfort i stabilno\u015b\u0107 prowadzenia dzia\u0142alno\u015bci, oferuj\u0105c w zamian dodatkowy kapita\u0142 i sprawno\u015b\u0107 zarz\u0105dzania. W swoim wyst\u0105pieniu dr Dyr zaprezentowa\u0142 kilka form PPP takich jak komercjalizacja i korporyzacja, kontraktacja us\u0142ug, kontrakty menad\u017cerskie, umowy dzier\u017cawy, koncesjonowanie, czy w\u0142asno\u015b\u0107 prywatna. Niekt\u00f3rym z nich warto przyjrze\u0107 si\u0119 bli\u017cej. Korporatyzacja polega na przekszta\u0142ceniu przedsi\u0119biorstwa pa\u0144stwowego w sp\u00f3\u0142k\u0119 prawa handlowego, co powoduje zwi\u0119kszenie samodzielno\u015bci i formalne oddzielenie w\u0142asno\u015bci od zarz\u0105dzania. Jak wynika z danych przedstawionych przez prelegenta do 2003 roku 75% przedsi\u0119biorstw przewozowych przekszta\u0142cono w sp\u00f3\u0142ki (z o.o.), pozosta\u0142e to zak\u0142ady bud\u017cetowe. Rzadko jednak wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z wprowadzeniem PPP. Kontraktacja us\u0142ug – to zlecanie podmiotom prywatnym wykonywania us\u0142ug, za kt\u00f3re odpowiedzialno\u015b\u0107 ponosz\u0105 w\u0142adze publiczne. Wyb\u00f3r operatora nast\u0119puje w przetargu, do kt\u00f3rego mog\u0105 przyst\u0105pi\u0107 zar\u00f3wno przewo\u017anicy pa\u0144stwowi, jak i prywatni. Z danych przedstawionych przez dr Dyra wynika, i\u017c udzia\u0142 prywatnych podmiot\u00f3w w obs\u0142udze komunikacji miejskiej kszta\u0142towa\u0142 si\u0119 od 1,54% w Szczecinie do 74,4% w Elbl\u0105gu, w wi\u0119kszo\u015bci z 15 miast, kt\u00f3re zdecydowa\u0142y si\u0119 na kontraktacj\u0119 us\u0142ug, wynosi\u0142 on od 8% do 33%. <\/p>\n \n Kolejn\u0105 zalet\u0105 systemu PPP jest obni\u017cenie koszt\u00f3w. Najlepiej ilustruj\u0105 to dane zebrane przez dr Dyra, z kt\u00f3rych wynika, i\u017c \u015bredni koszt jednego wozokilometra w przypadku PPP wynosi\u0142 3,38z\u0142. w 1998 r., 3,96z\u0142. w 2000 r. i 4,43z\u0142. w 2003 r., z kolei w sp\u00f3\u0142ce z o.o. i zak\u0142adach bud\u017cetowych w analogicznych okresach sumy te kszta\u0142towa\u0142y si\u0119 nast\u0119puj\u0105co: 3,44z\u0142.\/3,61z\u0142., 4,62z\u0142.\/4,18z\u0142. oraz 4,99z\u0142.\/5,09z\u0142. Nie ulega zatem w\u0105tpliwo\u015bci, i\u017c tradycyjny model zarz\u0105dzania komunikacj\u0105 jest o wiele dro\u017cszy ni\u017c partnerstwo publiczno-prywatne. Na marginesie warto doda\u0107, i\u017c problematyka PPP by\u0142a tak\u017ce przedmiotem referatu, przedstawionego podczas pa\u017adziernikowej konferencji w Pa\u0142acu Kultury i Nauki, o kt\u00f3rej pisali\u015bmy w jednym z poprzednich wyda\u0144 „Infobusa”. Tematyka ta jest niew\u0105tpliwie interesuj\u0105ca, jeszcze nie raz b\u0119dzie ona przedmiotem wyk\u0142adu i dyskusji. Niestety nie wsz\u0119dzie jest mo\u017cliwe „pokojowe” wprowadzenie partnerstwa publiczno – prywatnego. Jako przyk\u0142ad nale\u017cy wskaza\u0107 Radom, o kt\u00f3rym wspomnia\u0142 r\u00f3wnie\u017c dr Dyr. W mie\u015bcie tym, w wyniku strajku pracownik\u00f3w MPK, zagwarantowano temu przewo\u017anikowi 70% rynku. Doda\u0107 trzeba, i\u017c w Radomiu uda\u0142o si\u0119 w\u0142a\u015bciwie zaistnie\u0107 tylko jednej prywatnej firmie – ITS A. Michalczewski.\u00a0 Zagro\u017ceniem dla przedsi\u0119biorstw komunikacyjnych, w momencie braku zainteresowania PPP, mog\u0105 by\u0107 ponadto prywatni przewo\u017anicy, kt\u00f3rzy cz\u0119sto dysponuj\u0105 jednym b\u0105d\u017a kilkoma autobusami lub busami. Nie zawsze bowiem stosuj\u0105 si\u0119 oni do obowi\u0105zuj\u0105cych przepis\u00f3w lub skutecznie je obchodz\u0105.<\/p>\n \n Etyka i spo\u0142eczna odpowiedzialno\u015b\u0107 w biznesie<\/strong><\/p>\n Trzeci referat zaprezentowa\u0142 prof. dr hab. Wojciech Gasperski – Prorektor Wy\u017cszej Szko\u0142y Przedsi\u0119biorczo\u015bci i Zarz\u0105dzania im. L. Ko\u017ami\u0144skiego, Dyrektor Centrum Etyki Biznesu WSPiZ. Jego wyst\u0105pienie „Etyka i spo\u0142eczna odpowiedzialno\u015b\u0107 w biznesie” znacznie wykracza\u0142o poza tematyk\u0119 rynku miejskich przewoz\u00f3w autobusowych. Z uwagi na powy\u017csze, omawiaj\u0105c ten referat, ogranicz\u0119 si\u0119 do wskazania jedynie najwa\u017cniejszych problem\u00f3w. Przedstawiona zosta\u0142a obecna sytuacja \u017cycia biznesowego i gospodarczego pod wzgl\u0119dem etycznym oraz spo\u0142ecznej odpowiedzialno\u015bci. Niestety, zdaniem prelegenta, nie wygl\u0105da ona najlepiej. Dlatego te\u017c zaproponowa\u0142 on kilka rozwi\u0105za\u0144, kt\u00f3re mog\u0142yby poprawi\u0107 sytuacj\u0119 (m.in. kodeks etyki). Problematyka ta jest o tyle wa\u017cna, i\u017c odnosi si\u0119 tak\u017ce do komunikacji miejskiej. A przecie\u017c d\u0105\u017cenie do oczyszczenia tego rynku jest zasadniczym celem przy\u015bwiecaj\u0105cym pomys\u0142odawcom i organizatorom akcji\u00a0 „Czysty rynek – nowa jako\u015b\u0107”.\n
\n
\n
\n Maj\u0105c na uwadze powy\u017csze informacje prelegent wskaza\u0142 trzy modele zarz\u0105dzania przez gminy transportem miejskim:
\n 1 .Wydzielenie ze struktur urz\u0119dniczych jednostki zarz\u0105dzaj\u0105cej transportem\u00a0 zbiorowym – w Polsce model ten wybra\u0142y nast\u0119puj\u0105ce miasta:<\/p>\n\n
\n 3. Scedowanie odpowiedzialno\u015bci na MPK.<\/p>\n
\n Jako nast\u0119pn\u0105 cech\u0119 pozytywn\u0105 prelegent wskaza\u0142 udzia\u0142 prywatnego przewo\u017anika w finansowaniu zakupu i odtwarzaniu taboru. Za przyk\u0142ad pos\u0142u\u017cy\u0142a Warszawa, gdzie w 2002 roku w wyniku przetargu na obs\u0142ug\u0119 linii komunikacyjnych wy\u0142oniono dwie firmy – Mobilis i ITS A. Michalczewski, kt\u00f3re do ruchu wprowadzi\u0142y ponad 100 niskopod\u0142ogowych autobus\u00f3w (Solaris Urbinetto 10 i MAN NL223). W tym samym okresie MZA obs\u0142uguj\u0105ce 90% przewoz\u00f3w zakupi\u0142y jedynie 56 takich pojazd\u00f3w. Dzier\u017cawa maj\u0105tku publicznego w komunikacji miejskiej umo\u017cliwia prywatnemu przedsi\u0119biorcy prowadzenie dzia\u0142alno\u015bci w oparciu o wy\u017cej wspomniany, nie wymaga jednak ponoszenia odpowiedzialno\u015bci za jego odtworzenie oraz za inwestycje. To pozostaje bowiem w gestii podmiotu publicznego. R\u00f3wnie\u017c w tym przypadku dr Dyr popar\u0142 swoj\u0105 tez\u0119 danymi, z kt\u00f3rych wynika\u0142o, \u017ce PPP jest rozwi\u0105zaniem korzystniejszym.
\n Swoje wyst\u0105pienie prelegent zako\u0144czy\u0142 przedstawieniem wniosk\u00f3w. Z uwagi na ich trafno\u015b\u0107 warto przytoczy\u0107 je w ca\u0142o\u015bci. Oto one:<\/p>\n\n
\n Ostatni\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 wtorkowej by\u0142y pytania do prelegent\u00f3w. Najwa\u017cniejsz\u0105 kwesti\u0105 poruszon\u0105 przez dziennikarzy by\u0142o otwarcie rynku na zagraniczne koncerny. Obecnie jest on bowiem praktycznie zamkni\u0119ty. Wyj\u0105tkiem jest tylko Connex, kt\u00f3ry obs\u0142uguje na zlecenia warszawskiego ZTM-u kilka linii w stolicy. Inaczej sytuacja wygl\u0105da na rynku przewoz\u00f3w regionalnych i mi\u0119dzymiastowych (ten sam koncern przej\u0105\u0142 ju\u017c kilka PKS-\u00f3w).<\/p>\n