Rok 1990 okaza\u0142 si\u0119 ostatnim rokiem wsp\u00f3\u0142pracy polsko – w\u0119gierskiej. Zako\u0144czono w Jelczu produkcj\u0119 popularnego autobusu M11, natomiast w ofercie tego producenta w segmencie miejskim pozosta\u0142 jedynie niezbyt nowoczesny ju\u017c model PR110M. Dlatego w pocz\u0105tkach lat 90. ubieg\u0142ego stulecia jelcza\u0144scy konstruktorzy, chc\u0105c dor\u00f3wna\u0107 zachodniej konkurencji, opracowali kilka ciekawych prototyp\u00f3w, podejmuj\u0105c wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z renomowanymi producentami autobus\u00f3w o zasi\u0119gu globalnym. Konstrukcje te opisujemy poni\u017cej.<\/p>\n
\n
Jelcz dla Hiszpanii<\/strong><\/p>\n W roku 1991 Jelcza\u0144skie Zak\u0142ady Samochodowe opracowa\u0142y autobus przeznaczony dla hiszpa\u0144skiego przewo\u017anika Spectra. Turystyczny pojazd powsta\u0142 w oparciu o standardowy model PR110D i otrzyma\u0142 oznaczenie PR110DC. Konstrukcyjnie nie odr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 on od pierwowzoru. Nap\u0119dzany by\u0142 jednak\u017ce zupe\u0142nie inn\u0105 jednostk\u0105 – Cummins 6CTA8,3-10 z zap\u0142onem samoczynnym, do\u0142adowan\u0105, o maksymalnej mocy 240 KM. By\u0142 to pierwszy silnik tej w\u0142a\u015bnie firmy, zastosowany w autobusie marki Jelcz. Umieszczony zosta\u0142 tradycyjnie, pionowo za tyln\u0105 osi\u0105. Jednostka Cummins o pojemno\u015bci 8,3 dm3 zosta\u0142a zblokowana z sze\u015bciobiegow\u0105, mechaniczn\u0105 skrzyni\u0105 typu S6-90 z multiplikatorem GV90. Skrzynia ta posiada\u0142a ca\u0142kowicie odmienne prze\u0142o\u017cenia w stosunku do standardowej S6-90, stosowanej w Jelczach PR110D i p\u00f3\u017aniejszych T120. Wyposa\u017cony tak autobus osi\u0105ga\u0142 pr\u0119dko\u015b\u0107 99 km\/h, przy masie ca\u0142kowitej 16 000 kg. Masa w\u0142asna pojazdu wynosi\u0142a 10 800 kg.\u00a0 \n Wsp\u00f3\u0142praca JZS – MAN<\/strong><\/p>\n W styczniu 1991 roku podpisane zosta\u0142o porozumienie pomi\u0119dzy JZS a niemieckim producentem pojazd\u00f3w u\u017cytkowych – firm\u0105 MAN. Porozumienie to obejmowa\u0142o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 w zakresie stosowania silnik\u00f3w niemieckiego producenta w pojazdach Jelcz. Niemcy zainteresowani byli ponadto monta\u017cem, a w p\u00f3\u017aniejszym okresie mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c produkcj\u0105 swoich pojazd\u00f3w w podwroc\u0142awskiej fabryce. Tymczasem konstruktorzy JZS, wi\u0105\u017c\u0105c nadziej\u0119 ze wsp\u00f3\u0142prac\u0105 z MAN-em, powr\u00f3cili do koncepcji przegubowego autobusu, opartego na konstrukcji PR110M, kt\u00f3ry mia\u0142by posiada\u0107 przegub i wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ce elementy niemieckiego producenta, albo nawet ca\u0142e jego podwozie (SG xx2). Pierwszym owocem tej wsp\u00f3\u0142pracy sta\u0142 si\u0119 wyprodukowany w 1991 roku Jelcz PR110MM Miejski autobus powsta\u0142 na bazie produkowanego seryjnie modelu PR110M. Jelcz PR110MM zachowa\u0142 konstrukcj\u0119 PR110M, jednak\u017ce wyposa\u017cony zosta\u0142 w ca\u0142kowicie odmienn\u0105 jednostk\u0119 – MAN D2566UH\/205 z zap\u0142onem samoczynnym o mocy maksymalnej 210 KM i pojemno\u015bci 11,413 dm3. Nowo\u015bci\u0105 by\u0142a r\u00f3wnie\u017c automatyczna 4-biegowa skrzynia typu ZF 4HP500 z integralnym zwalniaczem. Autobus osi\u0105ga\u0142 maksymaln\u0105 pr\u0119dko\u015b\u0107 82 km\/h. Masa w\u0142asna pojazdu wynosi\u0142a 9800 kg, natomiast ca\u0142kowita – 17 500 kg.\u00a0 Tabela 1: Dane techniczne prototypowych Jelczy.<\/p>\n Autobus specjalnego przeznaczenia<\/strong> \n Modernizacja PR110M<\/strong><\/p>\n W roku 1992 jelcza\u0144scy konstruktorzy zdecydowali si\u0119 wreszcie na modernizacj\u0119 przestarza\u0142ego autobusu PR110M, kt\u00f3ry pozostawa\u0142 w ofercie JZS jako jedyny autobus miejski. Nowy autobus oznaczono symbolem 120M. \n Jelcz T120 w produkcji seryjnej<\/strong><\/p>\n Zaprezentowany w roku 1989 autobus turystyczny Jelcz T120, stanowi\u0105cy modernizacj\u0119 popularnego dot\u0105d modelu PR110D, trafi\u0142 do seryjnej produkcji w roku 1992. Szczeg\u00f3\u0142owo opisywali\u015bmy ten model w poprzednim odcinku, po\u015bwi\u0119conym historii Jelcza. Warto jednak nadmieni\u0107, i\u017c – obok standardowego T120 – do oferty JZS trafi\u0142 r\u00f3wnie\u017c autobus T120M, wyposa\u017cony, na wz\u00f3r prototypu PR110DM, w silnik typu MAN D2866TUH, umieszczony poziomo za osi\u0105 tyln\u0105, o maksymalnej mocy 311 KM. Jelcz T120M wyposa\u017cony w tak\u0105 jednostk\u0119 oferowany by\u0142 tylko do roku 1993, jelcza\u0144skie bramy opu\u015bci\u0142o w tym okresie bardzo niewiele tego typu pojazd\u00f3w. Obie wersje T120 oferowane by\u0142y w wersji Standard oraz Komfort. <\/p>\n \n Wsp\u00f3\u0142praca Jelcz – Volvo<\/strong><\/p>\n Pod koniec 1991 roku zarz\u0105d JZS podj\u0105\u0142 rozmowy o wsp\u00f3\u0142pracy z przedstawicielami szwedzkiego koncernu Volvo. Poszukiwano t\u0105 drog\u0105 partnera strategicznego, kt\u00f3ry zdecydowa\u0142by si\u0119 zainwestowa\u0107 w podwroc\u0142awsk\u0105 fabryk\u0119 i dostarczy\u0107 jej nowych technologii produkcji autobus\u00f3w. Tabela 2: Dane techniczne opisywanych Jelczy.<\/p>\n Literatura:
\n Jelcz PR110DC posiada\u0142 wodne ogrzewanie wn\u0119trza (zastosowano tu podgrzewacz wody firmy Webasto) oraz pi\u0119\u0107 nagrzewnic. Skuteczn\u0105 wentylacj\u0119 zapewnia\u0142y kana\u0142y powietrzne z wentylatorami elektrycznymi, indywidualne nawiewy pasa\u017cerskie oraz otwierane pokrywy dachowe i przesuwne g\u00f3rne partie okien bocznych. W autobusie zastosowano indywidualne fotele typu mi\u0119kkiego, pozbawione mo\u017cliwo\u015bci odchylania opar\u0107. W odr\u00f3\u017cnieniu od dotychczasowych modeli PR110D, Jelcz PR110DC wyposa\u017cony zosta\u0142 w dwuskrzyd\u0142owe tylne drzwi, sterowane pneumatycznie z miejsca kierowcy i otwierane na zewn\u0105trz (identyczne drzwi, jakie stosowane by\u0142y z przodu – o szeroko\u015bci 660 mm). Pozostawiono drzwi dla kierowcy z lewej strony na zwisie przednim, otwierane na klamk\u0119. Pojazd pomie\u015bci\u0107 m\u00f3g\u0142 50 pasa\u017cer\u00f3w na miejscach siedz\u0105cych.
\n Jelcz PR110DC powsta\u0142 w jednym tylko, prototypowym egzemplarzu. \u00d3w prototyp trafi\u0142 na drogi Hiszpanii i najprawdopodobniej je\u017adzi tam do dnia dzisiejszego. Ciekawostk\u0105 pozostaje fakt, i\u017c do polskich odbiorc\u00f3w trafi\u0142y w tym okresie standardowe Jelcze PR110D, nap\u0119dzane mieleck\u0105 jednostk\u0105, ale wyposa\u017cone, wzorem PR110DC, w pneumatyczne drzwi tylne. W dowodach rejestracyjnych figuruj\u0105 jako Jelcze PR110DC…<\/p>\n
\n Jelcz PR110MM powsta\u0142 w jednym tylko egzemplarzu i trafi\u0142 do eksploatacji do Miejskiego Przedsi\u0119biorstwa Komunikacyjnego we Wroc\u0142awiu, gdzie je\u017adzi do chwili obecnej.
\n Kolejnym owocem wsp\u00f3\u0142pracy JZS-MAN sta\u0142 si\u0119 prototypowy autobus, oznaczony symbolem PR110DM. W odr\u00f3\u017cnieniu od egzemplarzy seryjnych, zastosowano w PR110DM wysokopr\u0119\u017cn\u0105 jednostk\u0119 typu MAN D2866TUH, umieszczon\u0105 poziomo za osi\u0105 tyln\u0105. Silnik o pojemno\u015bci 11,9 dm3 osi\u0105ga\u0142 maksymaln\u0105 moc 311 KM. Skrzynia bieg\u00f3w zamontowana w PR110DM to standardowa, 6-biegowa konstrukcja S6-90 z Tczewa. Autobus posiada\u0142 mas\u0119 w\u0142asn\u0105 10 800 kg, natomiast masa ca\u0142kowita wynosi\u0142a 16 000 kg. Pomie\u015bci\u0107 m\u00f3g\u0142 og\u00f3\u0142em 48 pasa\u017cer\u00f3w na miejscach siedz\u0105cych. Osi\u0105ga\u0142 pr\u0119dko\u015b\u0107 117 km\/h. Prototyp PR110DM wykonany zosta\u0142 w wersji luksusowej – wyposa\u017cono go w toalet\u0119 (umiejscowion\u0105 z lewej strony pojazdu na zwisie tylnym) oraz klimatyzator przestrzeni pasa\u017cerskiej firmy Webasto. Wsp\u00f3\u0142praca JZS-MAN nie obj\u0119\u0142a monta\u017cu niemieckich autobus\u00f3w w podwroc\u0142awskiej fabryce. Jednak\u017ce silniki MAN stosowane s\u0105 w pojazdach Jelcz z powodzeniem do chwili obecnej.\u00a0 <\/p>\n\n
\n <\/td>\n PR110DC<\/td>\n PR110MM<\/td>\n PR110DM<\/td>\n<\/tr>\n \n rok prod.<\/td>\n prot. 1991<\/td>\n prot. 1991<\/td>\n prot. 1991<\/td>\n<\/tr>\n \n rodzaj<\/td>\n mi\u0119dzymiastowy<\/td>\n miejski<\/td>\n mi\u0119dzymiastowy<\/td>\n<\/tr>\n \n konstrukcja<\/td>\n samono\u015bna<\/td>\n samono\u015bna<\/td>\n samono\u015bna<\/td>\n<\/tr>\n \n uk\u0142. silnika<\/td>\n pionowy<\/td>\n poziomy<\/td>\n poziomy<\/td>\n<\/tr>\n \n d\u0142ugo\u015b\u0107<\/td>\n 12 000 mm<\/td>\n 12 000 mm<\/td>\n 12 000 mm<\/td>\n<\/tr>\n \n szeroko\u015b\u0107<\/td>\n 2500 mm<\/td>\n 2500 mm<\/td>\n 2500 mm<\/td>\n<\/tr>\n \n wysoko\u015b\u0107<\/td>\n 3180 mm<\/td>\n 3040 mm<\/td>\n 3180 mm<\/td>\n<\/tr>\n \n rozstaw osi<\/td>\n 6100 mm<\/td>\n 6100 mm<\/td>\n 6100 mm<\/td>\n<\/tr>\n \n masa w\u0142asna<\/td>\n 10 800 kg<\/td>\n 9800 kg<\/td>\n 10 800 kg<\/td>\n<\/tr>\n \n masa ca\u0142kowita<\/td>\n 16 000 kg<\/td>\n 17 500 kg<\/td>\n 16 000 kg<\/td>\n<\/tr>\n \n silnik<\/td>\n Cummins 6CTA8,3-10<\/td>\n MAN D2566UH\/205<\/td>\n MAN D2866TUH<\/td>\n<\/tr>\n \n moc silnika<\/td>\n 240 KM<\/td>\n 210 KM<\/td>\n 311 KM<\/td>\n<\/tr>\n \n pr\u0119dk. max<\/td>\n 99 km\/h<\/td>\n 82 km\/h<\/td>\n 117 km\/h<\/td>\n<\/tr>\n \n skrz. bieg\u00f3w<\/td>\n S6-90 – GV90<\/td>\n aut.
\n ZF 4HP500<\/td>\nS6-90<\/td>\n<\/tr>\n \n most nap\u0119dowy<\/td>\n MT1032.A<\/td>\n MT1032.A<\/td>\n MT1032.A<\/td>\n<\/tr>\n \n poj. pasa\u017cer.<\/td>\n 50<\/td>\n 110
\n (36 siedz.)<\/td>\n48<\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n
\n R\u00f3wnie\u017c w roku 1991 bramy JZS opu\u015bci\u0142 konferencyjny autobus, skonstruowany na bazie standardowego modelu PR110D. Technicznie nie odr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 on od pierwowzoru. Posiada\u0142 jednak ca\u0142kowicie odmienne wn\u0119trze, oczywi\u015bcie klimatyzowane – sal\u0119 konferencyjn\u0105 wyposa\u017con\u0105 w wygodne fotele, barek, szaf\u0119 oraz st\u00f3\u0142. Pojazdem tym JZS powr\u00f3ci\u0142y do tradycji zaprezentowanego w roku 1963 prototypu Jelcz-Super.<\/p>\n
\n W stosunku do PR 110M, Jelcz 120M wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 przede wszystkim zmienion\u0105 g\u00f3rn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 \u015bciany przedniej. Wykonano j\u0105 z tworzywa sztucznego, znacznie wyg\u0142adzaj\u0105c kanciaste dot\u0105d zako\u0144czenia. Zmieniono r\u00f3wnie\u017c \u015bcian\u0119 tyln\u0105. W miejsce pot\u0119\u017cnej szyby, kt\u00f3ra wymiarami odpowiada\u0142a szybie przedniej i by\u0142a jedynie odwrotnie umieszczona, pojawi\u0142a si\u0119 szyba o znacznie mniejszych wymiarach, si\u0119gaj\u0105ca g\u00f3rnej kraw\u0119dzi. Jelcz 120M zachowa\u0142 wymiary swojego poprzednika: d\u0142ugo\u015b\u0107 12000 mm, szeroko\u015b\u0107 2500 mm i wysoko\u015b\u0107 3040 mm. Przekonstruowano jednak tyln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 pojazdu, nieznacznie obni\u017caj\u0105c wznios pod\u0142ogi. W 120M wznios pod\u0142ogi wynosi\u0142 642 mm (prz\u00f3d), 712 mm (\u015brodek) i 955 mm (ty\u0142), dla por\u00f3wnania w Jelczu PR 110M warto\u015bci te wynosi\u0142y odpowiednio 642\/712\/957 mm. Dodatkowo w autobusie 120M obni\u017cono wysoko\u015b\u0107 tylnego stopnia wej\u015bciowego, dzi\u0119ki czemu sta\u0142a si\u0119 ona jednakowa dla stopni wej\u015bciowych we wszystkich wej\u015bciach i wynosi\u0142a 359 mm (w PR 110M wysoko\u015b\u0107 stopnia wej\u015bciowego w tylnych drzwiach wynosi\u0142a 379 mm). Masa w\u0142asna Jelcza 120M pozosta\u0142a niezmieniona i wynosi\u0142a 9800 kg. W stosunku do PR 110M zwi\u0119kszono natomiast mas\u0119 ca\u0142kowit\u0105 pojazdu (z 17280 kg do 17500 kg).
\n Jelcz 120M posiada\u0142 nadwozie samono\u015bne. Szkielety \u015bcian spawane by\u0142y do ramy kratownicowej i pokryte z zewn\u0105trz blach\u0105 stalow\u0105. Autobus wyposa\u017cono w trzy pary dwuskrzyd\u0142owych drzwi w uk\u0142adzie 2-2-2, sterowanych elektropneumatycznie przez kierowc\u0119. Skuteczn\u0105 wentylacj\u0119 wn\u0119trza zapewnia\u0142y dwie pokrywy dachowe, przesuwne okna boczne oraz wentylatory nagrzewnic. Jelcz 120M pomie\u015bci\u0107 m\u00f3g\u0142 110 pasa\u017cer\u00f3w, podobnie jak PR 110M, jednak\u017ce na miejscach siedz\u0105cych podr\u00f3\u017cowa\u0107 mog\u0142y ju\u017c tylko 34 osoby (a wi\u0119c o dwie mniej, ni\u017c w poprzedniku). Sta\u0142o si\u0119 tak za spraw\u0105 nieco innego rozplanowania wn\u0119trza. Naprzeciwko trzecich drzwi wygospodarowano przestrze\u0144 dla pasa\u017cer\u00f3w stoj\u0105cych, rezygnuj\u0105c z dw\u00f3ch podw\u00f3jnych foteli. Dodatkowy podw\u00f3jny fotel pojawi\u0142 si\u0119 natomiast w przedniej cz\u0119\u015bci pojazdu, po lewej stronie. Pomniejszono w ten spos\u00f3b przestrze\u0144 dla w\u00f3zk\u00f3w dzieci\u0119cych. Pierwsze wersje 120M wyposa\u017cono w tradycyjne fotele typu mi\u0119kkiego, wype\u0142nione g\u0105bk\u0105 i pokryte sk\u00f3ropodobnym obiciem. Pojawi\u0142a si\u0119 wtedy r\u00f3wnie\u017c opcja wyko\u0144czenia foteli tkanin\u0105 na \u017cyczenie odbiorcy. Do Jelczy 120M montowano kabin\u0119 kierowcy typu zamkni\u0119tego.\u00a0\u00a0
\n Do nap\u0119du Jelcza 120M pos\u0142u\u017cy\u0142a zmodernizowana mielecka jednostka typu SWT 11\/300\/1 z zap\u0142onem samoczynnym o maksymalnej mocy 220 KM (w PR 110M stosowano jednostk\u0119 typu SW 680\/78\/1 o mocy maksymalnej 185 KM). Autobus osi\u0105ga\u0142 pr\u0119dko\u015b\u0107 maksymaln\u0105 74,5 km\/h.\u00a0 Silnik umieszczony by\u0142 poziomo na zwisie tylnym. Do 120M montowano 4-biegow\u0105 skrzyni\u0119 mechaniczn\u0105 typu S4-95 z Tczewa. Autobus posiada\u0142 pneumatyczno-mechaniczne zawieszenie. Ko\u0142a osi przedniej typu NZ6A1 zawieszone zosta\u0142y niezale\u017cnie\u00a0 poprzez dwa miechy pneumatyczne oraz spr\u0119\u017cyny \u015brubowe. Tylny most typu MT 1032A oparty zosta\u0142 na czterech miechach pneumatycznych i resorach pi\u00f3rowych. Jelcz 120M wyposa\u017cony by\u0142 w b\u0119bnowy, sterowany pneumatycznie hamulec zasadniczy. Ponadto posiada\u0142 hamulec silnikowy (dla wersji z mechaniczn\u0105 skrzyni\u0105 bieg\u00f3w) i hamulec postojowy. Na \u017cyczenie nabywcy uk\u0142ad hamulcowy m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 wyposa\u017cony w ABS. Jeszcze w roku 1992 pojawi\u0142a si\u0119 opcja monta\u017cu silnika typu MAN D2866 UH z zap\u0142onem samoczynnym o mocy maksymalnej 245 KM. Autobus, oznaczony symbolem 120MM osi\u0105ga\u0142 maksymaln\u0105 pr\u0119dko\u015b\u0107 82 km\/h i wyposa\u017cony by\u0142 w automatyczn\u0105 4-biegow\u0105 skrzyni\u0119 typu ZF 4 HP500. Powsta\u0142a jedynie niewielka partia Jelczy 120MM.<\/p>\n
\n Owocem podj\u0119tej ze Szwedami wsp\u00f3\u0142pracy sta\u0142 si\u0119 prototyp autobusu 120MV, zaprezentowany w 1992 roku. Pojazd wyposa\u017cony zosta\u0142 w silnik typu VOLVO THD 102 KF z zap\u0142onem samoczynnym o mocy maksymalnej 245 KM i osi\u0105ga\u0142 pr\u0119dko\u015b\u0107 82 km\/h. Posiada\u0142 automatyczn\u0105 4-biegow\u0105 skrzyni\u0119 typu ZF 4 HP500. Masa w\u0142asna pojazdu wynosi\u0142a 9800 kg, natomiast ca\u0142kowita – 17 500 kg. Jelcz 120MV testowany by\u0142 mi\u0119dzy innymi na ulicach Wroc\u0142awia w ruchu liniowym. W p\u00f3\u017aniejszym okresie prototyp zosta\u0142 przebudowany – zamontowano w nim tradycyjn\u0105 jednostk\u0119 typu SWT 11\/300\/1. Silnik szwedzkiego producenta okaza\u0142 si\u0119 zbyt ci\u0119\u017cki, co sta\u0142o si\u0119 powodem p\u0119kania kratownicy w tylnej cz\u0119\u015bci konstrukcji. Autobus trafi\u0142 na ulice Rzeszowa, gdzie eksploatowany jest do chwili obecnej.
\n W tym samym okresie powsta\u0142 w Jelczu prototyp autobusu dalekobie\u017cnego, wyposa\u017cony w sze\u015bciocylindrowy, wysokopr\u0119\u017cny, turbodo\u0142adowany silnik VOLVO THD102KB o maksymalnej mocy 285 KM, umieszczony poziomo na zwisie tylnym. Jednostka ta mia\u0142a pojemno\u015b\u0107 9,6 dm3. Pojazd oznaczono symbolem T120V. Autobus m\u00f3g\u0142 przewie\u017a\u0107 48 pasa\u017cer\u00f3w. Konstrukcyjnie nie odr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 od pierwowzoru (T120), wyposa\u017cony by\u0142 r\u00f3wnie\u017c w tak\u0105 sam\u0105 skrzyni\u0119 – manualn\u0105 6-biegow\u0105 typu S6-90. Masa w\u0142asna pojazdu wynosi\u0142a 10 800 kg, natomiast ca\u0142kowita – 16 000 kg. Jelcze 120MV oraz T120V mia\u0142y w zamierzeniu producenta stanowi\u0107 ta\u0144sz\u0105 alternatyw\u0119 dla u\u017cywanych pojazd\u00f3w, sprowadzanych masowo przez polskich przewo\u017anik\u00f3w z kraj\u00f3w Europy Zachodniej. Nowoczesne silniki, spe\u0142niaj\u0105ce surowe, europejskie normy czysto\u015bci i ha\u0142asu, komfort prowadzenia dla kierowcy i jazdy dla pasa\u017cer\u00f3w w po\u0142\u0105czeniu z tradycyjn\u0105, sprawdzon\u0105 konstrukcj\u0105 podwozia oraz nadwozia stanowi\u0142yby zapewne ciekaw\u0105 propozycj\u0119 dla potencjalnych odbiorc\u00f3w. Niestety, historia lubi si\u0119 cz\u0119sto powtarza\u0107 i na prototypach zako\u0144czono prace konstruktorskie…\u00a0
\n R\u00f3wnie\u017c w 1992 roku jelcza\u0144sk\u0105 hal\u0119 produkcyjn\u0105 opu\u015bci\u0142 prototyp wysokopod\u0142ogowego przegubowego autobusu miejskiego, oznaczonego symbolem Jelcz M180 – Volvo B10MA. Pojazd o d\u0142ugo\u015bci 18 metr\u00f3w m\u00f3g\u0142 pomie\u015bci\u0107 187 pasa\u017cer\u00f3w (33 na miejscach siedz\u0105cych i 154 na miejscach stoj\u0105cych). Stanowi\u0142 hybryd\u0119 podwozia Volvo B10MA oraz nadwozia austriackiej firmy Steyr. Posiada\u0142 automatyczn\u0105 skrzyni\u0119 4-biegow\u0105 ZF 4HP500 oraz silnik Volvo THD 102KB o maksymalnej mocy 286 KM (w opcji przewidywano stosowanie s\u0142abszej jednostki o mocy 245 KM przy tej samej pojemno\u015bci), umieszczony pomi\u0119dzy osi\u0105 przedni\u0105 a \u015brodkowym mostem nap\u0119dowym. Wyposa\u017cenie wn\u0119trza prototypu pochodzi\u0142o z Austrii. Swobodn\u0105 wymian\u0119 pasa\u017cer\u00f3w zapewnia\u0142y cztery pary dwuskrzyd\u0142owych drzwi, rozmieszczonych w tradycyjnym uk\u0142adzie 2-2-2-2.
\n Konstrukcj\u0119 autobusu stanowi\u0142a rama no\u015bna, po\u0142\u0105czona integralnie z nadwoziem. Szkielet pojazdu wykonano ze spawanych profili zamkni\u0119tych. Poszycie zewn\u0119trzne \u015bcian bocznych stanowi\u0142a blacha obustronnie ocynkowana, natomiast \u015bciany przednia i tylna wykonane by\u0142y z tworzywa sztucznego PWS. Szyby przedni\u0105 oraz tyln\u0105 osadzono w uszczelkach, natomiast szyby boczne by\u0142y klejone do szkieletu nadwozia. Jelcz M180 stanowi\u0142 zatem ca\u0142kowicie odmienn\u0105 konstrukcj\u0119 w por\u00f3wnaniu do rodzimych produkt\u00f3w JZS. Posiada\u0142 znakomite zabezpieczenie antykorozyjne oraz, jako pierwszy autobus marki Jelcz, klejone szyby boczne. Wentylacj\u0119 wn\u0119trza zapewnia\u0142y g\u00f3rne, przesuwne partie szyb bocznych oraz unoszone klapy dachowe. Ponadto wentylacja mog\u0142a si\u0119 odbywa\u0107 poprzez wymuszony obieg nagrzewnic. W opcji pojawi\u0142a si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 monta\u017cu elektrycznych nagrzewnic dachowych oraz sterowanych elektrycznie klap dachowych. Ogrzewanie autobusu odbywa\u0142o si\u0119 poprzez w\u0142\u0105czone w uk\u0142ad ch\u0142odzenia silnika nagrzewnice oraz niezale\u017cny agregat grzewczy firmy Webasto, nap\u0119dzany olejem nap\u0119dowym. Zawieszenie Jelcza M180 stanowi\u0142y sztywne osie z resorowaniem pneumatycznym. O\u015b pierwsz\u0105 wyposa\u017cono w dwa miechy powietrzne, natomiast \u015brodkowy most oraz o\u015b tyln\u0105 – w cztery. Na wszystkich osiach zamontowane zosta\u0142y stabilizatory. Tylna o\u015b wyposa\u017cona zosta\u0142a w sztywno zamocowane podw\u00f3jne ko\u0142a i nie mia\u0142a mo\u017cliwo\u015bci skr\u0119tu, jak mia\u0142o to miejsce np. w popularnym Ikarusie 280. Jednak\u017ce autobus posiada\u0142 stosunkowo ma\u0142\u0105 \u015brednic\u0119 skr\u0119tu (24 m), dzi\u0119ki zastosowaniu specjalnego przegubu firmy Volvo. W autobusie zastosowano mechanizm kierowniczy typu ZF 8043 ze wspomaganiem hydraulicznym. Uk\u0142ad hamulcowy stanowi\u0142y hamulce b\u0119bnowe. Hamulec roboczy to dwuobwodowy nadci\u015bnieniowy uk\u0142ad powietrzny. Ponadto autobus wyposa\u017cono w hamulec postojowy (bezpiecze\u0144stwa). Masa w\u0142asna pojazdu wynosi\u0142a 14 500 kg, natomiast ca\u0142kowita – 28 000 kg.
\n Nowy autobus wzbudzi\u0142 powszechne zainteresowanie w\u015br\u00f3d polskich przedsi\u0119biorstw przewozowych, jednak\u017ce jego wysoka cena skutecznie odstraszy\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 potencjalnych nabywc\u00f3w. Co ciekawe jednak – cena Jelcza M180 mie\u015bci\u0142a si\u0119 w luce pomi\u0119dzy Ikarusem 280 a nowocze\u015bniejszym konstrukcyjnie Ikarusem 435 (tzw. „pchaczem”). Na zakup siedmiu Jelczy M180 zdecydowa\u0142o si\u0119 w 1993 roku jedynie wroc\u0142awskie Miejskie Przedsi\u0119biorstwo Komunikacyjne. Pojazdy te otrzyma\u0142y wyposa\u017cenie wn\u0119trza ju\u017c nie z Austrii, ale z JZS, co nieco obni\u017cy\u0142o koszty. Natomiast prototypowy Jelcz M180 trafi\u0142 na ulice Warszawy, gdzie do chwili obecnej kursuje w barwach MZA.
\n W tym okresie pojawi\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c propozycja produkcji zunifikowanego z M180 autobusu solo o standartowej d\u0142ugo\u015bci 12 metr\u00f3w, ale ostatecznie do jej realizacji nie dosz\u0142o. Jelcza\u0144skie Zak\u0142ady Samochodowe zrezygnowa\u0142y z dalszej kooperacji z Volvo. Za g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0119 tej decyzji uchodzi\u0142o zbyt niskie zainteresowanie polskich przewo\u017anik\u00f3w autobusami M180, spowodowane wysok\u0105 cen\u0105 pojazdu oraz uruchomieniem w naszym kraju monta\u017cu przemys\u0142owego Ikarusa 280. <\/p>\n\n
\n <\/td>\n 120M<\/td>\n 120MM<\/td>\n 120MV<\/td>\n T120V<\/td>\n M180<\/td>\n<\/tr>\n \n rodzaj<\/td>\n miejski<\/td>\n miejski<\/td>\n miejski<\/td>\n dalekobie\u017cny<\/td>\n miejski<\/td>\n<\/tr>\n \n rok prod.<\/td>\n 1992-2003<\/td>\n 1992-1993<\/td>\n 1992 prototyp<\/td>\n 1992
\n prototyp<\/td>\n1992-1993<\/td>\n<\/tr>\n \n konstrukcja<\/td>\n samono\u015bna<\/td>\n samono\u015bna<\/td>\n samono\u015bna<\/td>\n samono\u015bna<\/td>\n ramowa<\/td>\n<\/tr>\n \n uk\u0142ad silnika<\/td>\n poziomy<\/td>\n poziomy<\/td>\n poziomy<\/td>\n poziomy<\/td>\n poziomy<\/td>\n<\/tr>\n \n uk\u0142ad drzwi<\/td>\n 2-2-2<\/td>\n 2-2-2<\/td>\n 2-2-2<\/td>\n 2-0-1<\/td>\n 2-2-2-2<\/td>\n<\/tr>\n \n d\u0142ugo\u015b\u0107<\/td>\n 12 000 mm<\/td>\n 12 000 mm<\/td>\n 12 000 mm<\/td>\n 12 000 mm<\/td>\n 18 000 mm<\/td>\n<\/tr>\n \n szeroko\u015b\u0107<\/td>\n 2500 mm<\/td>\n 2500 mm<\/td>\n 2500 mm<\/td>\n 2500 mm<\/td>\n 2500 mm<\/td>\n<\/tr>\n \n wysoko\u015b\u0107<\/td>\n 3040 mm<\/td>\n 3040 mm<\/td>\n 3040 mm<\/td>\n 3180 mm<\/td>\n 3240 mm<\/td>\n<\/tr>\n \n rozstaw osi<\/td>\n 6100 mm<\/td>\n 6100 mm<\/td>\n 6100 mm<\/td>\n 6100 mm<\/td>\n 5500+6400 mm<\/td>\n<\/tr>\n \n masa w\u0142asna<\/td>\n 9800 kg<\/td>\n 9800 kg<\/td>\n 9800 kg<\/td>\n 10 800 kg<\/td>\n 14 500 kg<\/td>\n<\/tr>\n \n masa ca\u0142kowita<\/td>\n 17 500 kg<\/td>\n 17 500 kg<\/td>\n 17 500 kg<\/td>\n 16 000 kg<\/td>\n 28 000 kg<\/td>\n<\/tr>\n \n wysoko\u015b\u0107 pod\u0142ogi
\n prz\u00f3d\/\u015brodek\/ty\u0142<\/td>\n642\/712\/955 mm<\/td>\n 642\/712\/955 mm<\/td>\n 642\/712\/955 mm<\/td>\n 1040\/-\/1040
\n mm<\/td>\nbd.\/bd.\/bd.\/bd.<\/td>\n<\/tr>\n \n silnik<\/td>\n SWT 11\/300\/1<\/td>\n MAN D2866UH<\/td>\n VOLVO
\n THD 102 KF<\/td>\nVOLVO THD102KB<\/td>\n VOLVO THD102KB<\/td>\n<\/tr>\n \n moc silnika<\/td>\n 220 KM<\/td>\n 245 KM<\/td>\n 245 KM<\/td>\n 286 KM<\/td>\n 286 KM<\/td>\n<\/tr>\n \n pr\u0119dk. max<\/td>\n 74,5 km\/h<\/td>\n 82 km\/h<\/td>\n 82 km\/h<\/td>\n 117 km\/h<\/td>\n 80 km\/h<\/td>\n<\/tr>\n \n skrzynia bieg\u00f3w<\/td>\n manualna
\n S4-95<\/td>\nautomatyczna
\n ZF4 HP500<\/td>\nautomatyczna
\n ZF4 HP500<\/td>\nmanualna
\n S6-90<\/td>\nautomatyczna
\n ZF 4HP500<\/td>\n<\/tr>\n\n ilo\u015b\u0107 miejsc<\/td>\n 110\/34<\/td>\n 110\/34<\/td>\n 110\/34<\/td>\n 48<\/td>\n 187\/33<\/td>\n<\/tr>\n<\/table>\n
\n Materia\u0142y archiwalne JZS.
\n Supel \u0141., Nieznane polskie autobusy – cz\u0119\u015b\u0107 2, Autobusy TEST 1-2\/2002.
\n Supel \u0141., Trzynastoletnia ewolucja: Jelcz 120M – cz\u0119\u015b\u0107 1, Autobusy TEST 5\/2005.
\n Sawicki J., Na drogach Europy Zachodniej: Jelcz, Auto – Technika Motoryzacyjna 9\/1991<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7069,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","categories":[26],"tags":[2594],"class_list":["post-7068","infobus","type-infobus","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category-przewoznicy","tag-jelcz"],"acf":[],"yoast_head":"\n