W swoim najnowszy raporcie NIK negatywnie oceni\u0142a Ministerstwa Skarbu Pa\u0144stwa w zakresie restrukturyzacji bran\u017cy transportu autobusowego. Krytycznie oceniono te\u017c dzia\u0142alno\u015b\u0107 spó\u0142ek i przedsi\u0119biorstw PKS. Zdaniem kontrolerów, dzia\u0142ania podejmowane przez urz\u0119dników nie uwzgl\u0119dnia\u0142y uwarunkowa\u0144 funkcjonowania spó\u0142ek i przedsi\u0119biorstw, a brak rzetelnej analizy sytuacji poszczególnych podmiotów powodowa\u0142 b\u0142\u0119dne decyzje co do zmian w\u0142asno\u015bciowych i organizacyjnych. NIK negatywnie oceni\u0142a dzia\u0142ania ministra Skarbu Pa\u0144stwa, wykonuj\u0105cego prawa w\u0142a\u015bcicielskie wobec 80 spó\u0142ek z tej bran\u017cy. Wed\u0142ug inspektorów, podejmowa\u0142 on decyzje dotycz\u0105ce ich przekszta\u0142ce\u0144 z pomini\u0119ciem rekomendacji, zawartych w zlecanych przez niego analizach prywatyzacyjnych. Nie uwzgl\u0119dnia\u0142 w tych decyzjach czynników takich, jak interes spó\u0142ek i wynikaj\u0105ca z tego warto\u015b\u0107 spó\u0142ek jako maj\u0105tku Skarbu Pa\u0144stwa, czy te\u017c interes spo\u0142eczny zwi\u0105zany ze \u015bwiadczeniem przez te spó\u0142ki us\u0142ug o charakterze u\u017cyteczno\u015bci publicznej. Zarówno komercjalizacja przedsi\u0119biorstw pa\u0144stwowych komunikacji samochodowej, jak te\u017c przekazywanie przez ministra akcji jednoosobowych spó\u0142ek Skarbu Pa\u0144stwa na rzecz jednostek samorz\u0105du terytorialnego (komunalizacja) nie doprowadzi\u0142y do usprawnienia zarz\u0105dzania lub skutecznej restrukturyzacji tych podmiotów.
Podobnie negatywnie NIK oceni\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 spó\u0142ek i przedsi\u0119biorstw komunikacji samochodowej. Z raportu pokontrolnego wynika, \u017ce restrukturyzacja by\u0142a nieprawid\u0142owo przygotowana i realizowana. Niegospodarnie i nieefektywnie zarz\u0105dzano maj\u0105tkiem, zw\u0142aszcza nieruchomo\u015bciami oraz taborem autobusowym. W dzia\u0142aniach zwi\u0105zanych ze sprzeda\u017c\u0105 maj\u0105tku naruszano obowi\u0105zuj\u0105ce przepisy, podejmowano decyzje gospodarcze o negatywnych skutkach finansowych. Odnawiaj\u0105c tabor autobusowy stosowano nieprzejrzyste zasady, skutkuj\u0105ce nieprawid\u0142owo\u015bciami w wymiarze finansowym oraz zarz\u0105dzaniu. Zakup i sprzeda\u017c \u015brodków trwa\u0142ych (autobusów i nieruchomo\u015bci) niejednokrotnie by\u0142 realizowany w warunkach nierównego dost\u0119pu do informacji oraz przy dowolno\u015bci w podejmowaniu decyzji zarówno co do nabywcy, jak i ceny sprzeda\u017cy.
Negatywna ocena dotyczy te\u017c wykonywania przewozów pasa\u017cerskich. Spó\u0142ki i przedsi\u0119biorstwa komunikacji samochodowej narusza\u0142y przepisy dotycz\u0105ce zasad wykonywania przewozów, w tym zw\u0142aszcza warunki udzielonych zezwole\u0144 oraz obowi\u0105zki informacyjne wobec pasa\u017cerów. Nierzetelna by\u0142a obs\u0142uga pasa\u017cerów. Nie dochowano przepisów w zakresie informacji dla podró\u017cnych, nie podejmowano dzia\u0142a\u0144 podnosz\u0105cych jako\u015b\u0107 us\u0142ug przewozowych. W ocenie NIK, niepe\u0142ne zrealizowanie w latach 2007-2010 niezb\u0119dnych zada\u0144, ograniczenie inwestycji, utrzymywanie wyeksploatowanego taboru oraz wysokie koszty dzia\u0142alno\u015bci, w warunkach wyst\u0119puj\u0105cej silnej konkurencji ze strony innych przewo\u017aników, mo\u017ce stanowi\u0107 zagro\u017cenie dla dalszej dzia\u0142alno\u015bci cz\u0119\u015bci podmiotów.
A oto pe\u0142na synteza wyników kontroli NIK:
1. Dzia\u0142ania Ministra SP i wojewodów wobec podmiotów bran\u017cy transportu autobusowego w zakresie restrukturyzacji by\u0142y podejmowane bez merytorycznego przygotowania i spójnej koncepcji. Minister SP zaniecha\u0142 opracowania strategii bran\u017cowej i pozbawiony rzetelnych podstaw podejmowa\u0142 zmienne, nieskuteczne lub b\u0142\u0119dne decyzje dotycz\u0105ce przekszta\u0142ce\u0144 poszczególnych spó\u0142ek. Minister SP nierzetelnie wykonywa\u0142 te\u017c swoje zadania z zakresu nadzoru w\u0142a\u015bcicielskiego, co spowodowa\u0142o zaniechanie niezb\u0119dnych dzia\u0142a\u0144 naprawczych w spó\u0142kach o najgorszej kondycji ekonomicznej.
2. Przekszta\u0142cenia w\u0142asno\u015bciowe by\u0142y realizowane w ograniczonym zakresie. Wojewodowie jako organy za\u0142o\u017cycielskie przedsi\u0119biorstw pa\u0144stwowej komunikacji samochodowej g\u0142ównie realizowali procesy komercjalizacji. Z kolei procesy prywatyzacji, realizowane przez Ministra SP, by\u0142y niew\u0142a\u015bciwe przygotowane i nierzetelnie prowadzone. Opierano si\u0119 na wadliwie przygotowanych analizach, w negocjacjach z inwestorami nie uwzgl\u0119dniono celów prywatyzacji, przyjmuj\u0105c w niektórych przypadkach bez negocjacji nierealne i nieadekwatne do potrzeb propozycje inwestorów. Minister SP skupia\u0142 si\u0119 w dzia\u0142aniach zwi\u0105zanych z prywatyzacj\u0105 na osi\u0105gni\u0119ciu jak najlepszych efektów finansowych z tytu\u0142u prywatyzacji, pomijaj\u0105c wbrew rekomendacjom zawartym w analizach spó\u0142ek potrzeb\u0119 zabezpieczenia interesu prywatyzowanych spó\u0142ek poprzez ich dokapitalizowanie lub zagwarantowanie rzetelnego programu rozwoju i restrukturyzacji.
3. Skupiaj\u0105c nadzór nad dominuj\u0105c\u0105 grup\u0105 podmiotów z bran\u017cy komunikacji samochodowej, Minister SP nie zapewni\u0142 im warunków do rozwoju i utrzymania pozycji rynkowej. Nieprzygotowane procesy prywatyzacji, a tak\u017ce komunalizacji, spowodowa\u0142y niski stopie\u0144 ich finalizacji. Komercjalizacja przedsi\u0119biorstw pa\u0144stwowych oraz komunalizacja spó\u0142ek na rzecz jednostek samorz\u0105du terytorialnego skutkowa\u0142a jedynie zmian\u0105 organu administracji publicznej, wykonuj\u0105cego uprawnienia w\u0142a\u015bcicielskie. Procesy te nie spowodowa\u0142y poprawy zarz\u0105dzania spó\u0142kami, podlegaj\u0105cymi tym zmianom.
4. Spó\u0142ki i przedsi\u0119biorstwa komunikacji samochodowej prowadzi\u0142y dzia\u0142ania restrukturyzacyjne bez rzetelnego ich przygotowania. Nie podejmowano po\u017c\u0105danych dzia\u0142a\u0144 (ograniczenie kosztów, pozyskiwanie nowych \u017aróde\u0142 przychodów) lub realizowano je nieprawid\u0142owo. Ograniczano si\u0119 do sprzeda\u017cy nieruchomo\u015bci w celu poprawy rentowno\u015bci, lecz przynosi\u0142o to jednorazowy wzrost przychodów, bowiem przy braku innych dzia\u0142a\u0144, powodowa\u0142o jedynie krótkotrwa\u0142\u0105 popraw\u0119 wyników ekonomiczno-finansowych.
5. Przewozy osób transportem drogowym, b\u0119d\u0105ce podstawow\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 skontrolowanych podmiotów, by\u0142y wykonywane nieprawid\u0142owo pod wzgl\u0119dem legalno\u015bci, gospodarno\u015bci, rzetelno\u015bci i celowo\u015bci. W szczególno\u015bci przewozy by\u0142y realizowane z naruszeniem warunków udzielonych zezwole\u0144 oraz zasad wykonywania takich przewozów okre\u015blonych w ustawie o transporcie drogowym. Nie podejmowano te\u017c nale\u017cytych dzia\u0142a\u0144 dotycz\u0105cych analizy rynku i dostosowania wykonywanej dzia\u0142alno\u015bci do warunków otoczenia gospodarczego.
6. Spó\u0142ki i przedsi\u0119biorstwa komunikacji samochodowej nie dba\u0142y o jako\u015b\u0107 wykonywanych us\u0142ug przewozowych. Nie wype\u0142niano obowi\u0105zków informacyjnych wobec pasa\u017cerów oraz nie dbano o wysoki poziom obs\u0142ugi podró\u017cnych. Utrudnia\u0142o to dost\u0119p do oferty przewozowej poszczególnych spó\u0142ek i przedsi\u0119biorstw, co obni\u017ca\u0142o atrakcyjno\u015b\u0107 oferty handlowej kontrolowanych podmiotów i pogarsza\u0142y ich pozycj\u0119 rynkow\u0105 w sytuacji rosn\u0105cej konkurencji.
7. Dzia\u0142ania spó\u0142ek i przedsi\u0119biorstw w zakresie rozporz\u0105dzania maj\u0105tkiem by\u0142y niegospodarne. Utrzymywano du\u017cy maj\u0105tek, zb\u0119dny w prowadzonej dzia\u0142alno\u015bci i generuj\u0105cy koszty, a w niektórych przypadkach przy zbyciu sk\u0142adników maj\u0105tku naruszano obowi\u0105zuj\u0105ce przepisy. Zarówno zakupy taboru, jak i sprzeda\u017c sk\u0142adników maj\u0105tku trwa\u0142ego odbywa\u0142y si\u0119 w warunkach nierównego dost\u0119pu do informacji oraz przy dowolno\u015bci w podejmowaniu decyzji. Dzia\u0142ania zwi\u0105zane z odnawianiem taboru by\u0142y nierzetelnie przygotowane, co powodowa\u0142o nieosi\u0105gni\u0119cie celu wymiany taboru, jakim by\u0142o obni\u017cenie kosztów eksploatacji i unowocze\u015bnienie taboru dla skuteczniejszej konkurencji na rynku przewozów.
8. Wskutek nieprawid\u0142owego zarz\u0105dzania, a tak\u017ce nieefektywnego nadzoru w\u0142a\u015bcicielskiego, spó\u0142ki i przedsi\u0119biorstwa nieskutecznie przeciwstawia\u0142y si\u0119 zagro\u017ceniom wynikaj\u0105cym ze specyfiki rynku przewozów (spadek liczby pasa\u017cerów, uzale\u017cnienie od kosztów paliwa, wzrastaj\u0105ca konkurencja). Wyniki ekonomiczno-finansowe pogarsza\u0142y si\u0119 w kontrolowanym okresie, co w kilku przypadkach spowodowa\u0142o likwidacj\u0119 lub og\u0142oszenie upad\u0142o\u015bci.
9. \u0141\u0105czne finansowe rezultaty kontroli wynosz\u0105 12 774,8 tys. z\u0142, w tym: uszczuplenie \u015brodków lub aktywów –931,9 tys. z\u0142 (kwota 756,3 tys. z\u0142 zani\u017conych przychodów w 4 spó\u0142kach i przedsi\u0119biorstwach ze sprzeda\u017cy sk\u0142adników maj\u0105tku trwa\u0142ego z powodu niezastosowania trybu przetargowego i zbycia poni\u017cej warto\u015bci rynkowej, kwota 66,1 tys. z\u0142 zani\u017conych dochodów ze \u015bwiadczenia us\u0142ug wynajmu pomieszcze\u0144 w jednej spó\u0142ce, kwota 102,1 tys. z\u0142 niedobranych nale\u017cno\u015bci przez jednostki administracji publicznej), kwoty wydatkowane z naruszeniem prawa –931,9 tys. z\u0142 (kwota 876,0 tys. Z\u0142 wydatkowana przez jedn\u0105 spó\u0142k\u0119 z przekroczeniem zakresu upowa\u017cnienia do dokonania wydatków, kwota 55,9 tys. z\u0142 wydatkowana przez organ administracji pa\u0144stwowej z naruszeniem przepisów prawa), kwoty wydatkowane z naruszeniem zasad nale\u017cytego zarz\u0105dzania finansami –10 911,0 tys. z\u0142 (kwota 10 818,7 tys. z\u0142 niecelowych i niegospodarnych wydatków dokonanych przez 10 przedsi\u0119biorstw i spó\u0142ek zwi\u0105zanych z zakupem lub odtworzeniem
\u015brodków trwa\u0142ych, g\u0142ównie autobusów, a ponadto kwota 92,3 tys. z\u0142 niecelowo wydatkowana
przez jedn\u0105 spó\u0142k\u0119). W wyniku kontroli NIK wyegzekwowano nienale\u017cnie wyp\u0142acon\u0105 przez spó\u0142k\u0119 kwot\u0119
92 336,87 z\u0142.
Wnioski pokontrolne
Wyniki kontroli restrukturyzacji i prywatyzacji przedsi\u0119biorstw transportu autobusowego wskazuj\u0105 na konieczno\u015b\u0107 podj\u0119cia nast\u0119puj\u0105cych dzia\u0142a\u0144:
1. Opracowania przez Ministra Skarbu Pa\u0144stwa programu restrukturyzacji spó\u0142ek transportu samochodowego, uwzgl\u0119dniaj\u0105cego uwarunkowania poszczególnych spó\u0142ek.
2. Zapewnienia rzetelnych i skutecznych mechanizmów nadzoru w\u0142a\u015bcicielskiego Ministra SP, w tym obejmuj\u0105cych egzekwowanie wykonania przez zarz\u0105dy spó\u0142ek programów restrukturyzacyjnych.
3. Wprowadzenia w spó\u0142kach i przedsi\u0119biorstwach bran\u017cy transportu autobusowego mechanizmów racjonalizuj\u0105cych dzia\u0142ania w zakresie nabywania i zbywania sk\u0142adników maj\u0105tku, zw\u0142aszcza taboru autobusowego.
4. Restrukturyzacji maj\u0105tkowej i kosztowej, realizowanej przez zarz\u0105dy spó\u0142ek, zapewniaj\u0105cej utrzymanie pozycji rynkowej.
5. Uproszczenia procedury zmiany zezwole\u0144 na przewozy regularne w transporcie drogowym osób, okre\u015blonej w ustawie o transporcie drogowym. Kontrola wykaza\u0142a, \u017ce przy wniosku o zmian\u0119 posiadanego zezwolenia na
przewozy regularne przewo\u017anik w sposób nieuzasadniony ma obowi\u0105zek przedk\u0142ada\u0107 wszystkie dokumenty, jakie s\u0105 wymagane przy wniosku o nowe zezwolenie. Powoduje to sytuacje, gdy przy niewielkiej zmianie w rozk\u0142adzie jazdy (np. zmianie o 5 minut godziny rozpocz\u0119cia kursu) przewo\u017anik ma obowi\u0105zek zgromadzi\u0107 i przekaza\u0107 udzielaj\u0105cemu zezwolenia obszern\u0105 dokumentacj\u0119, przedk\u0142adan\u0105 ju\u017c przy wniosku o udzielenie tego zezwolenia. Wyd\u0142u\u017ca to czas rozpatrywania i udzielania zgody na zmiany zezwole\u0144, a tym samym ogranicza
przewo\u017anikom mo\u017cliwo\u015b\u0107 elastycznego dostosowywania rozk\u0142adów jazdy do warunków rynkowych (np. zmieniaj\u0105cego si\u0119 zapotrzebowania na przewozy na danych liniach).
Ponadto, NIK wnioskowa\u0142a o podj\u0119cie nast\u0119puj\u0105cych dzia\u0142a\u0144 w wyst\u0105pieniach pokontrolnych skierowanych do:
Ministra Skarbu Pa\u0144stwa:
1. Zapewnienie jednolitej wyk\u0142adni prawa oraz przejrzysto\u015bci stosowanych kryteriów przy rozpatrywaniu wniosków jednostek samorz\u0105du terytorialnego o komunalizacj\u0119.
2. Rozwa\u017cenie zmian w statutach spó\u0142ek PKS z udzia\u0142em Skarbu Pa\u0144stwa, dotycz\u0105cych wymogu uzyskiwania zgód organów nadzorczych na zawarcie umów leasingu oraz zakupu autobusów w jednej transakcji lub serii powi\u0105zanych ze sob\u0105 transakcji.
3. Podj\u0119cie dzia\u0142a\u0144 zwi\u0105zanych z wype\u0142nieniem obowi\u0105zku niezw\u0142ocznego zawiadomienia o pope\u0142nieniu przez zarz\u0105d PKS w Kielcach SA czynu okre\u015blonego w art. 79 pkt 3 ustawy o rachunkowo\u015bci.
wojewodów:
1. Ustalenie zakresu zobowi\u0105za\u0144 inwestycyjnych w umowach prywatyzacyjnych w sposób zabezpieczaj\u0105cy cele prywatyzacji oraz interes prywatyzowanego przedsi\u0119biorstwa.
2. Wype\u0142nianie zada\u0144 w zakresie nadzoru w\u0142a\u015bcicielskiego nad przedsi\u0119biorstwami w oparciu o rzetelne analizy ich sytuacji ekonomiczno-finansowej.
I na koniec podstawowe dane dt. kontroli NIK. Obj\u0119\u0142a ona lata 2007-2009 i I pó\u0142rocze 2010 r. Analizie poddano Ministerstwo Skarbu Pa\u0144stwa, pi\u0119\u0107 urz\u0119dów wojewódzkich, dwie jednostki samorz\u0105du terytorialnego oraz 31 spó\u0142ek i przedsi\u0119biorstw komunikacji samochodowej. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","categories":[26],"tags":[415],"class_list":["post-31818","infobus","type-infobus","status-publish","hentry","category-przewoznicy","tag-nik"],"acf":[],"yoast_head":"\n