Rz\u0105dowe Centrum Legislacji przygotowuje zmian\u0119 ustawy „Prawo przewozowe”pod k\u0105tem wyp\u0142aty odszkodowa\u0144 za opó\u017anienie lub odwo\u0142aniem regularnie kursuj\u0105cych \u015brodków transportowych. Projekt ten dotyka zarówno autobusów, jak i kolei. Projektowana ustawa stanowi wykonanie obowi\u0105zku dostosowania systemu prawnego do wyroku Trybuna\u0142u Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2008 r., sygn. akt SK 37\/07. Trybuna\u0142 Konstytucyjny orzek\u0142, \u017ce art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r, -Prawo przewozowe (Dz. U. z 2000 r. Nr 50, poz. 601, z pó\u017an. zm.), w cz\u0119\u015bci obejmuj\u0105cej zwrot ,je\u017celi szkoda wynik\u0142a z winy umy\u015blnej lub ra\u017c\u0105cego niedbalstwa przewo\u017anika’, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zwi\u0105zku z art. 31 ust. 3 i art. 76 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W przedmiotowym wyroku Trybuna\u0142 Konstytucyjny podda\u0142 kontroli przepis, który ogranicza odpowiedzialno\u015b\u0107 przewo\u017anika za szkody poniesione przez pasa\u017cera w wyniku opó\u017anienia albo odwo\u0142ania kursu, tylko do sytuacji gdy szkoda wynik\u0142a z winy umy\u015blnej lub ra\u017c\u0105cego niedbalstwa przewo\u017anika.
Zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 regulacj\u0105, przewo\u017anik odpowiada za odwo\u0142anie albo opó\u017anienie kursu, gdy zostanie mu udowodnione celowe dzia\u0142anie prowadz\u0105ce do opó\u017anienia albo odwo\u0142ania kursu, \u015bwiadome zaniechanie zapobie\u017cenia takiemu dzia\u0142aniu, albo niedbalstwo w jego kwalifikowanej postaci, czyli niezachowanie standardów obowi\u0105zuj\u0105cych w bran\u017cy przewozowej. Jednocze\u015bnie udowodnienie powy\u017cszych okoliczno\u015bci spoczywa na podró\u017cnym. Istota problemu sprowadza si\u0119 do sytuacji, w której podró\u017cny jako s\u0142absza strona umowy przewozu, zmuszony jest do wszcz\u0119cia i prowadzenia skomplikowanego post\u0119powania dowodowego zmierzaj\u0105cego do wykazania winy umy\u015blnej lub ra\u017c\u0105cego niedbalstwa przewo\u017anika (silniejszej strony umowy przewozu).
Przes\u0142ankami odpowiedzialno\u015b\u0107 przewo\u017anika, wynikaj\u0105cymi z art. 62 ust. 2 s\u0105: zawarcie umowy przewozu pomi\u0119dzy podró\u017cnym i przewo\u017anikiem, odwo\u0142anie kursu albo opó\u017anienie regularnie kursuj\u0105cego \u015brodka transportowego, szkoda po stronie podró\u017cnego powsta\u0142a w wyniku opó\u017anionego przyjazdu lub odwo\u0142ania kursu, wina przewo\u017anika w formie kwalifikowanej, adekwatny zwi\u0105zek przyczynowy pomi\u0119dzy szkod\u0105, a niewykonaniem (nienale\u017cytym wykonaniem) obowi\u0105zków umownych przez przewo\u017anika. Jednocze\u015bnie przewo\u017anik jest zobowi\u0105zany do naprawienia szkody tylko wówczas, gdy zostanie mu udowodniony brak elementarnej staranno\u015bci. W my\u015bl powy\u017cszego Trybuna\u0142 zakwestionowa\u0142 regulacj\u0119, w której odpowiedzialno\u015b\u0107 przewo\u017anika za opó\u017anienie albo odwo\u0142anie kursu jest co najmniej dyskusyjna, a ochrona praw pasa\u017cera iluzoryczna.
Przedmiotowa regulacja zosta\u0142a równie\u017c negatywnie oceniona przez przedstawicieli doktryny, którzy twierdz\u0105, i\u017c obowi\u0105zuj\u0105ce unormowanie nie zapewnia staranno\u015bci przewo\u017aników w zakresie terminowo\u015bci obs\u0142ugi podró\u017cnych. Zwracaj\u0105 oni uwag\u0119 na konieczno\u015b\u0107 wykazania: faktu zawarcia umowy, nienale\u017cytego jej wykonania, szkody po stronie podró\u017cnego, kwalifikowanej winy przewo\u017anika oraz adekwatnego zwi\u0105zku przyczynowego pomi\u0119dzy opó\u017anieniem, czy odwo\u0142aniem kursu a szkod\u0105, co oznacza znaczne trudno\u015bci, a niekiedy graniczy z niemo\u017cliwo\u015bci\u0105 (T. Szanci\u0142o, Prawo przewozowe. Komentarz, Warszawa 2008, s. 271). Bior\u0105c pod uwag\u0119 powy\u017csze ustawodawca powzi\u0105\u0142 dzia\u0142ania maj\u0105ce na celu wprowadzenie kompleksowej regulacji praw i obowi\u0105zków stron umowy przewozu tj, przewo\u017anika i podró\u017cnego w ustawie- Prawo przewozowe. Przyj\u0119te w projekcie rozwi\u0105zania s\u0105 równie\u017c zasadne ze wzgl\u0119du na zakresowy charakter powo\u0142anego powy\u017cej wyroku Trybuna\u0142u Konstytucyjnego
Odpowiedzialno\u015b\u0107 przewo\u017anika
Zgodnie z powy\u017cszym proponuje si\u0119 nadanie nowego brzmienia art. 62 ustawy, przez uregulowanie w jednym przepisie odpowiedzialno\u015bci przewo\u017anika zarówno za przedwczesny odjazd \u015brodka transportowego, jak i za opó\u017anienie przejazdu, czy te\u017c odwo\u0142anie regularnie kursuj\u0105cego \u015brodka transportowego. Ponadto projekt przewiduje dodanie art. 62a reguluj\u0105cego okoliczno\u015bci zwalniaj\u0105ce przewo\u017anika od odpowiedzialno\u015bci okre\u015blonej w art. 62 w brzemieniu zaprojektowanym w projekcie ustawy. Stosownie do projektowanej regulacji przewo\u017anik b\u0119dzie ponosi\u0142 odpowiedzialno\u015b\u0107 kontraktow\u0105 za szkod\u0119, jak\u0105 poniós\u0142 podró\u017cny wskutek: przedwczesnego odjazdu \u015brodka transportowego, opó\u017anionego przyjazdu, jak równie\u017c odwo\u0142ania regularnie kursuj\u0105cego \u015brodka transportowego.
Przyj\u0119cie takiego rozwi\u0105zania spowodowane jest okoliczno\u015bci\u0105, i\u017c umowa przewozu jest umow\u0105 typu adhezyjnego co oznacza, \u017ce podró\u017cny (jako s\u0142absza strona umowy) nie mo\u017ce wp\u0142yn\u0105\u0107 na tre\u015b\u0107 jej postanowie\u0144. Mo\u017ce jedynie, jak podkre\u015bli\u0142 w wyroku Trybuna\u0142 Konstytucyjny zgodzi\u0107 si\u0119 na proponowane warunki, albo zrezygnowa\u0107 z zawarcia umowy.
Zatem zasadnym jest wprowadzenie regulacji, zgodnie z któr\u0105 przewo\u017anik odpowiada\u0107 b\u0119dzie za szkod\u0119 poniesion\u0105 przez podró\u017cnego wskutek przedwczesnego odjazdu, jak i wskutek opó\u017anienia przyjazdu lub odwo\u0142ania regularnie kursuj\u0105cego \u015brodka transportowego, bez wzgl\u0119du na win\u0119 lub jej brak, gdy\u017c odpowiada\u0107 b\u0119dzie na zasadzie ryzyka. Jednocze\u015bnie przewo\u017anik b\u0119dzie móg\u0142 si\u0119 uwolni\u0107 od ponoszenia odpowiedzialno\u015bci wykazuj\u0105c zaj\u015bcie okoliczno\u015bci egzoneracyjnych, do których nale\u017c\u0105: si\u0142a wy\u017csza, wy\u0142\u0105czna wina poszkodowanego pasa\u017cera oraz powstanie szkody z winy osoby trzeciej, za któr\u0105 przewo\u017anik nie ponosi odpowiedzialno\u015bci. Ponadto, zgodnie z art, 62a ust. 2 przewo\u017anik b\u0119dzie zwolniony z ponoszenia odpowiedzialno\u015bci, w przypadku gdy poinformuje on podró\u017cnego o opó\u017anieniu \u015brodka transportowego jeszcze przed zakupem biletu, a mimo to podró\u017cny w dalszym ci\u0105gu zdecyduje si\u0119 na kontynuowanie podró\u017cy. W my\u015bl powy\u017cszych argumentów, projekt ustawy – Prawo przewozowe koresponduje z regulacj\u0105 dotycz\u0105c\u0105 odpowiedzialno\u015bci kontraktowej, zawartej w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z pó\u017an. zm.). Zgodnie z art. 471 K.c. d\u0142u\u017cnik jest zobowi\u0105zany do naprawienia szkody wynik\u0142ej z niewykonania lub nienale\u017cytego wykonania zobowi\u0105zania, je\u015bli jest ono nast\u0119pstwem okoliczno\u015bci, za które ponosi on odpowiedzialno\u015b\u0107. Natomiast w my\u015bl art. 472 K.c. d\u0142u\u017cnik odpowiada za niezachowanie nale\u017cytej staranno\u015bci, o ile z ustawy albo z czynno\u015bci prawnej nie wynika nic innego.
Przes\u0142ankami odpowiedzialno\u015bci w tym przypadku s\u0105: niewykonanie lub nienale\u017cyte wykonanie zobowi\u0105zania, b\u0119d\u0105ce nast\u0119pstwem okoliczno\u015bci za które d\u0142u\u017cnik ponosi odpowiedzialno\u015b\u0107 (czyli uchybienie podstawowemu obowi\u0105zkowi wynikaj\u0105cemu z tre\u015bci zobowi\u0105zania), powstanie szkody oraz zwi\u0105zek przyczynowo – skutkowy mi\u0119dzy niewykonaniem (nienale\u017cytym wykonaniem) zobowi\u0105zania a powsta\u0142\u0105 szkod\u0105. W stosunku do uczestników obrotu powszechnego wprowadzono domniemanie (art. 471 K.c), \u017ce niewykonanie (nienale\u017cyte wykonanie) zobowi\u0105zania jest nast\u0119pstwem okoliczno\u015bci, za które d\u0142u\u017cnik ponosi odpowiedzialno\u015b\u0107. To domniemanie, cho\u0107 wzruszalne, jest korzystne dla wierzycieli. Uzasadnione jest ono tym, \u017ce wierzyciele zazwyczaj nie znaj\u0105 okoliczno\u015bci, które wp\u0142yn\u0119\u0142y na niewykonanie (nienale\u017cyte wykonanie) zobowi\u0105zania, które z regu\u0142y znane s\u0105 d\u0142u\u017cnikom. Tym samym unikni\u0119cie przez d\u0142u\u017cnika odpowiedzialno\u015bci wymaga dowiedzenia przeze\u0144, \u017ce niewykonanie (nienale\u017cyte wykonanie) zobowi\u0105zania nast\u0105pi\u0142o z przyczyn, za które nie ponosi on odpowiedzialno\u015bci.
Projekt wprowadza równie\u017c art. 75 a, zgodnie z którym podró\u017cny b\u0119dzie móg\u0142 dochodzi\u0107 roszcze\u0144, powsta\u0142ych na podstawie art. 62 ustawy z tytu\u0142u niewykonania lub nienale\u017cytego wykonania umowy przewozu, w formie wezwania do polubownego zako\u0144czenia sporu. Proponowana regulacja ma za zadanie usprawnienie mechanizmu umo\u017cliwiaj\u0105cego szybkie zaspokojenie roszcze\u0144 podró\u017cnego, powsta\u0142ych w wyniku szkody spowodowanej przedwczesnym odjazdem, jak równie\u017c opó\u017anieniem przyjazdu czy odwo\u0142aniem regularnie kursuj\u0105cego \u015brodka transportowego, bez wst\u0119powania na drog\u0119 sadow\u0105 (art, 75a ust. I). Wprowadzenie obowi\u0105zku uprzedniego wyczerpania polubownego rozstrzygni\u0119cia sporu, uzna\u0107 nale\u017cy za zmian\u0119 jak najbardziej po\u017c\u0105dan\u0105, gdy\u017c w znacznym stopniu przyczyni si\u0119 do przyspieszenia zaspokojenia roszcze\u0144 pokrzywdzonego oraz uniemo\u017cliwi niepotrzebne przeci\u0105\u017cenie s\u0105dów. Jednocze\u015bnie na drog\u0119 post\u0119powania s\u0105dowego powinny by\u0107 kierowane jedynie takie sprawy, w których strony nie mog\u0105 doj\u015b\u0107 do porozumienia.
To samo rozwi\u0105zanie b\u0119dzie mia\u0142o równie\u017c zastosowanie do roszcze\u0144 z tytu\u0142u niewykonania lub nienale\u017cytego wykonania umowy przewozu, innych ni\u017c okre\u015blonych w art. 75 ust. 1 ustawy, czyli roszcze\u0144, które nie s\u0105 uregulowane w ustawie – Prawo przewozowe lub przepisach wydanych na jej podstawie (art. 75b). Nale\u017cy przy tym zauwa\u017cy\u0107, i\u017c wprawdzie w obowi\u0105zuj\u0105cym systemie prawa przewozowego (art. 75 ust. 1 ustawy) przewiduje si\u0119 obowi\u0105zek wyczerpania trybu reklamacyjnego przed skierowaniem sprawy do s\u0105du, jednak\u017ce mechanizm ten nie ma zastosowania do roszcze\u0144 nieuregulowanych w ustawie, a mianowicie z tytu\u0142u szkód na osobie podró\u017cnego. Do tego rodzaju roszcze\u0144 maj\u0105 zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego (art. 453 i nast.) odnosz\u0105ce si\u0119 do odpowiedzialno\u015bci deliktowej posiadaczy mechanicznych \u015brodków komunikacji.
Bior\u0105c po uwag\u0119 powy\u017csze, proponuje si\u0119 aby równie\u017c do tego typu spraw, wprowadzona zosta\u0142a mo\u017cliwo\u015bci zastosowania mechanizmu polubownego zako\u0144czenia sporu, przed wyst\u0105pieniem na drog\u0119 s\u0105dow\u0105. Niniejsza zmiana jest zasadna ze wzgl\u0119du na kompletno\u015b\u0107 spraw regulowanych w ww. ustawie. Zgodnie z art. 75a ust. 2 przewo\u017anik jest obowi\u0105zany do udzielenia pisemnej odpowiedzi na wezwanie do polubownego zako\u0144czenia sporu, w terminie 30 dni od dnia jego dor\u0119czenie. W przypadku niedope\u0142nienia tego obowi\u0105zku, zako\u0144czenie sporu b\u0119dzie równoznaczne z uwzgl\u0119dnieniem danego roszczenia. Od powy\u017cszego nale\u017cy odró\u017cni\u0107 regulacj\u0119 art. 75a ust. 4, zgodnie z któr\u0105 wezwanie do polubownego zako\u0144czenie sporu uwa\u017ca si\u0119 za bezskuteczne, je\u017celi przewo\u017anik nie zap\u0142aci dochodzonych nale\u017cno\u015bci w terminie 3 miesi\u0119cy od dnia dor\u0119czenia wezwania do polubownego zako\u0144czenia sporu. Powy\u017csze przewiduje mo\u017cliwo\u015b\u0107 nieuiszczenia przez przewo\u017anika dochodzonych nale\u017cno\u015bci w terminie 3 miesi\u0119cy od dnia dor\u0119czenia wezwania do polubownego zako\u0144czenia sporu, co powoduje otwarcie drogi do dochodzenia przez poszkodowanego roszcze\u0144 w post\u0119powaniu s\u0105dowym. Nale\u017cy przy tym zauwa\u017cy\u0107, i\u017c chodzi tu nie tylko o pozytywne ustosunkowanie si\u0119 do wysuwanego roszczenia (art. 75a ust. 2), lecz o efektywne dokonanie zap\u0142aty okre\u015blonej kwoty pieni\u0119\u017cnej (sformu\u0142owanie „wezwanie do polubownego zako\u0144czenia sporu uwa\u017ca si\u0119 za bezskuteczne’ oznacza, i\u017c \u017c\u0105danie poszkodowanego pozostaje w mocy – art. 75a ust. 4). Okres 3 miesi\u0119cy liczy si\u0119 od dnia dor\u0119czenia wezwania do polubownego zako\u0144czenia sporu w placówce kontrahenta albo te\u017c od dnia dor\u0119czenia przez poczt\u0119.
Do warunków, jakim powinno odpowiada\u0107 wezwanie do polubownego zako\u0144czenia sporu oraz trybu post\u0119powania polubownego, proponuje si\u0119 zastosowanie odpowiednio przepisów rozporz\u0105dzenia Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 24 lutego 2006 r. w sprawie ustalenia stanu przesy\u0142ek oraz post\u0119powania reklamacyjnego.
Jednocze\u015bnie zauwa\u017cy\u0107 nale\u017cy, i\u017c §10 niniejszego rozporz\u0105dzenia, zawiera istotn\u0105 norm\u0119 rozstrzygaj\u0105c\u0105 o prawach maj\u0105tkowych pasa\u017cerów. W zwi\u0105zku z powy\u017cszym w\u0142a\u015bciwym jest zakwalifikowanie tego przepisu jako materii ustawowej, st\u0105d te\u017c proponuje si\u0119 dodanie art. 75 ust. la, zgodnie z którym nieudzielenie przez przewo\u017anika odpowiedzi na reklamacj\u0119 w wymaganym terminie skutkuje jego uwzgl\u0119dnieniem.
Aspekt unijny
Tworz\u0105c niniejszy projekt, projektodawca wzi\u0105\u0142 równie\u017c pod uwag\u0119 regulacje prawa europejskiego, a w szczególno\u015bci rozporz\u0105dzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1371\/2007 z dnia 23 pa\u017adziernika 2007 r. dotycz\u0105ce praw i obowi\u0105zków pasa\u017cerów w ruchu kolejowym (Dz. Urz. UE L 315 z 3 grudnia 2007 r., s. 14-41). Celem niniejszego aktu jest wzmocnienie praw pasa\u017cerów w ruchu kolejowym oraz podniesienie jako\u015bci i efektywno\u015bci kolejowych us\u0142ug pasa\u017cerskich w ramach wspólnej polityki transportowej. Akt ten wejdzie w \u017cycie w dniu 3 grudnia 2009 r.
Nale\u017cy przy tym zauwa\u017cy\u0107, i\u017c materia powy\u017cszego rozporz\u0105dzenia reguluje w sposób szczegó\u0142owy zasady odpowiedzialno\u015bci przewo\u017aników, jednak\u017ce nie przewiduje niektórych mechanizmów ju\u017c funkcjonuj\u0105cych w ustawie – Prawo przewozowe lub proponowanych w niniejszym projekcie (np. obowi\u0105zek wyczerpania trybu reklamacyjnego oraz polubownego zako\u0144czenia sporu przed skierowaniem sprawy do s\u0105du).
W zwi\u0105zku z powy\u017cszym w projektowanym art. 9la wprost wskazano, i\u017c do transportu kolejowego, w zakresie nieuregulowanym w rozporz\u0105dzeniu (WE) nr 1371\/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 pa\u017adziernika 2007 r. dotycz\u0105cego praw i obowi\u0105zków pasa\u017cerów w ruchu kolejowym, stosuje si\u0119 przepisy ustawy.
Konsultacje spo\u0142eczne
Projekt ustawy zosta\u0142 przes\u0142any w ramach konsultacji spo\u0142ecznych do 18 organizacji:
Zrzeszenia Mi\u0119dzynarodowych Przewo\u017aników Drogowych w Polsce;
Polskiej Izby Gospodarczej Transportu Samochodowego i Spedycji;
Polskiego Stowarzyszenia Przewo\u017aników Autokarowych;
Sekretariatu Transportowców NSZZ „Solidarno\u015b\u0107’;
Ogólnopolskiego Zwi\u0105zku Pracodawców Transportu Samochodowego;
Ogólnopolskiego Zwi\u0105zku Pracodawców Transportu Drogowego;
PKP Intercity Sp. z o.o.;
PKP Przewozy Regionalne Sp. z o.o.;
PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.;
PKP Szybkiej Kolei Miejskiej w Trójmie\u015bcie sp. z o.o.
PKPS.A.;
Szybkiej Kolei Miejskiej Sp. z o.o.;
Kolei Mazowieckich – KM’ Sp. z o.o.;
Veolia Transport Polska;
ArrivaPCC;
Zwi\u0105zku Pracodawców Kolejowych;
Izby Gospodarczej Transportu L\u0105dowego;
Kolei Dolno\u015bl\u0105skich S. A..
Co do kosztów wprowadzenia regulacji to Rz\u0105dowe Centrum Legislacji nie potrafi ich oszacowa\u0107. Jedno jest pewne –projektowane regulacje nie wp\u0142yn\u0105 na zwi\u0119kszenie wydatków bud\u017cetu pa\u0144stwa oraz bud\u017cetów jednostek samorz\u0105du terytorialnego poniewa\u017c przewo\u017anicy pasa\u017cerscy s\u0105 samodzielnymi podmiotami gospodarczymi obowi\u0105zanymi do wyp\u0142aty odszkodowa\u0144 z w\u0142asnych \u015brodków.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","categories":[26],"tags":[338],"class_list":["post-28339","infobus","type-infobus","status-publish","hentry","category-przewoznicy","tag-ustawa"],"acf":[],"yoast_head":"\n