Przedstawiamy wyst\u0105pienie prezesa zarz\u0105du PIGTSiS Zdzis\u0142awa Szczerbaciuka, w sprawie sytuacji przedsi\u0119biorstw PKS wyg\u0142oszone 22 kwietnia br. podczas obrad sejmowej Komisji Infrastruktury. Oto jego tre\u015b\u0107:
’W imieniu PIGTSiS, organizacji samorz\u0105du gospodarczego, zrzeszaj\u0105cej prawie wszystkie przedsi\u0119biorstwa wywodz\u0105ce si\u0119 z by\u0142ej PKS, przedstawiam problemy z jakimi borykaj\u0105 si\u0119 te przedsi\u0119biorstwa oraz problemy które naszym zdaniem powinny zosta\u0107 rozwi\u0105zane, dla zapewnienia prawid\u0142owego funkcjonowania autobusowej komunikacji regionalnej.
W roku 1990 utworzono w miejsce istniej\u0105cych 4 du\u017cych przedsi\u0119biorstw, 176 przedsi\u0119biorstw wykonuj\u0105cych komunikacj\u0119 publiczn\u0105. W roku 1996 organem za\u0142o\u017cycielskim tych przedsi\u0119biorstw stali si\u0119 wojewodowie. Od roku 1999 trwa proces przekszta\u0142ce\u0144 w\u0142asno\u015bciowych i organizacyjnych tych firm. W wyniku dokonanych przekszta\u0142ce\u0144 w dniu 1 kwietnia 2008 r. z by\u0142ych PPKS funkcjonowa\u0142o: <\/p>\n
• 25 Przedsi\u0119biorstw Pa\u0144stwowej Komunikacji Samochodowej (14,7%), które nadzorowane s\u0105 przez wojewodów, w tym PPKS w Lublinie w sk\u0142ad którego od 1 wrze\u015bnia 2007 r. w\u0142\u0105czono dotychczasowe Przedsi\u0119biorstwa PKS w Hrubieszowie, Krasnymstawie, Tomaszowie Lubelskim i W\u0142odawie przekszta\u0142cone w Oddzia\u0142y tego Przedsi\u0119biorstwa, <\/p>\n
• 70 firm skomercjalizowanych (41,2%) i funkcjonuj\u0105cych jako jednoosobowe spó\u0142ki skarbu pa\u0144stwa nadzorowane przez Ministra Skarbu, <\/p>\n
• 75 sprywatyzowanych(44,1%), w tym 14 przedsi\u0119biorstw w ramach jednego koncernu Veolia, W okresie 18 lat 5 przedsi\u0119biorstw PPKS (Tychy, B\u0119dzin, Chrzanów, Pabianice, Miechów) zosta\u0142o zlikwidowanych.
W tym okresie nast\u0105pi\u0142y olbrzymie zmiany w autobusowej regionalnej komunikacji regularnej. Pojawia\u0142y si\u0119 na tym rynku nowo tworzone ma\u0142e przedsi\u0119biorstwa, oraz bardzo du\u017ca liczba osób fizycznych które realizuj\u0105 takie przewozy. Przez pierwsze 8 lat nie by\u0142o w tym wzgl\u0119dzie praktycznie \u017cadnej regulacji prawnej. Od 1998 r. na wykonywanie przewozów regularnych wprowadzono wymóg uzyskania zezwolenia wydawanego przez wojewodów lub ministra w\u0142a\u015bciwego do spraw transportu. Funkcjonowa\u0142a tak\u017ce tzw. koordynacja rozk\u0142adów jazdy. Liberalizacja i deregulacja rynku przewozów pasa\u017cerskich spowodowa\u0142a, \u017ce nowe podmioty rozpoczyna\u0142y obs\u0142ug\u0119 linii i kursów zapewniaj\u0105cych wysok\u0105 rentowno\u015b\u0107, tak\u017ce PPKS stopniowo odchodzi\u0142y od obs\u0142ugi nierentownych kursów. Od 2002 roku kompetencje do wydawania zezwole\u0144 na wykonywanie krajowych przewozów regularnych zosta\u0142y przekazane do organów administracji samorz\u0105dowej. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcza w drogowym transporcie osób formalnie jest dzia\u0142alno\u015bci\u0105 podlegaj\u0105c\u0105 regulacji prawnej. Regulacja prawna w tym zakresie opiera si\u0119 na ustawie z 21 wrze\u015bnia 2001 r. o transporcie drogowym. Ustawa wyznacza na regulatora rynku –organy administracji samorz\u0105dowej wszystkich szczebli. Praktycznie jednak , ta rola sprowadza si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do wydania niezb\u0119dnej decyzji administracyjnej –„zezwolenia”na ka\u017cd\u0105 wnioskowan\u0105 przez przewo\u017anika relacj\u0119 zwan\u0105 w ustawie „Lini\u0105”, oraz pobrania okre\u015blonych w ustawie op\u0142at administracyjnych.
Zdaniem naszego \u015brodowiska obowi\u0105zuj\u0105cy system nie zapewnia praktycznie \u017cadnej regulacji rynku, toleruje powszechn\u0105 deregulacj\u0119 tego rynku, oraz ma jedynie funkcje fiskalne. Ustawa zawiera luki prawne i stwarza ogromne pole dowolno\u015bci w interpretacji poszczególnych zapisów. W konkretnych przypadka rozumienia poj\u0119cia linii, przystanku, zezwolenia, biletu itp. spotykamy si\u0119 z ró\u017cnymi interpretacjami poszczególnych urz\u0119dów samorz\u0105dowych. Tak\u017ce ministerstwo w\u0142a\u015bciwe dla spraw transportu bardzo cz\u0119sto zmienia swoj\u0105 interpretacj\u0119 poszczególnych przepisów. Do tego nak\u0142ada si\u0119 orzecznictwo wojewódzkich kolegiów odwo\u0142awczych, które w zasadzie stwierdzaj\u0105 w swoich orzeczeniach, \u017ce ustawa nie daje w\u0142adzom samorz\u0105dowym \u017cadnej podstawy do odmowy wydania przewo\u017anikowi zezwolenia o które wnosi.
Faktycznym organizatorem komunikacji w Polsce jest kilka tysi\u0119cy przewo\u017aników, którzy organizuj\u0105 komunikacj\u0119 jedynie w sytuacji wyst\u0119powania szansy na pokrycie kosztów zwi\u0105zanych z realizacj\u0105 tego typu przewozów i o zezwolenia na wykonywanie tak dobranych linii wyst\u0119puj\u0105 do organów samorz\u0105du terytorialnego. Organy te nie maj\u0105 \u017cadnych ustawowych uprawnie\u0144 do na\u0142o\u017cenia na przewo\u017anika jakichkolwiek obowi\u0105zków zmierzaj\u0105cych do wykonywania komunikacji z uwzgl\u0119dnieniem interesu lokalnych spo\u0142eczno\u015bci.
Podstawowym organizatorem i realizatorem komunikacji regionalnej o charakterze publicznym, wykonuj\u0105cy tak\u017ce komunikacj\u0119 nieefektywn\u0105 ekonomicznie – s\u0105 przewo\u017anicy wywodz\u0105cy si\u0119 z by\u0142ych przedsi\u0119biorstw komunikacji samochodowej, którzy obecnie funkcjonuj\u0105 w ró\u017cnej postaci organizacyjnej i w\u0142asno\u015bciowej. Przewo\u017anicy ci finansuj\u0105 ten rodzaj komunikacji z nadwy\u017cek finansowych uzyskiwanych na liniach rentownych oraz z nadwy\u017cek z innej dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej. Spadaj\u0105ca rentowno\u015b\u0107 z komunikacji pasa\u017cerskiej, oraz post\u0119puj\u0105cy proces prywatyzacji, powoduje, \u017ce ten sposób finansowania potrzeb spo\u0142ecznych zanika.
Rynek przewozów regionalnych jest naszym zdaniem ca\u0142kowicie rozregulowany. Panuje na nim ca\u0142kowita swoboda konkurencji, a ponadto dzia\u0142a na nim nieokre\u015blona, ale bardzo du\u017ca liczba przewo\u017aników którzy wykonuj\u0105 przewozy nielegalnie pod p\u0142aszczykiem wykonywania tzw. przewozów okazjonalnych. Przewo\u017anicy poddawani s\u0105 ró\u017cnym zasadom funkcjonowania i kontroli. Szczególnemu trybowi kontroli poddawane s\u0105 du\u017ce, zorganizowane firmy, g\u0142ównie by\u0142e i obecne przedsi\u0119biorstwa PKS. Jest je po pierwsze \u0142atwo kontrolowa\u0107, a po drugie podlegaj\u0105 ostrym naciskom aby wykonywa\u0142y komunikacj\u0119 na liniach, na których \u017caden inny przewo\u017anik jej nie wykonuje.
Obecn\u0105 sytuacj\u0119 w zakresie popytu i poda\u017cy, panuj\u0105c\u0105 na rynku autobusowej regionalnej komunikacji publicznej jest niezmiernie trudno w sposób prawid\u0142owy oceni\u0107. Po prostu w Polsce nikt nie posiada danych o liczbie realizowanych linii, kursów, autobusach uczestnicz\u0105cych w przewozach, liczbie pasa\u017cerów, wykonanej i oferowanej pracy przewozowej.
Dane statystyczne gromadzone przez GUS, poniewa\u017c opieraj\u0105 si\u0119 na danych zbieranych od ok. 4% (s\u0142ownie: czterech procent) ilo\u015bci przewo\u017aników, nie mog\u0105 dawa\u0107 prawid\u0142owego obrazu tego rynku. Wynika to z faktu, \u017ce nie zbiera si\u0119 tam danych od przedsi\u0119biorców zatrudniaj\u0105cych mniej ni\u017c 9 osób a w tej grupie znajduje si\u0119 prawie 8.000 ma\u0142ych przewo\u017aników prywatnych posiadaj\u0105cych krajowe licencje na przewóz osób, którzy skoro funkcjonuj\u0105, to musz\u0105 realizowa\u0107 jakie\u015b przewozy, brak w tym zakresie jakiejkolwiek wiedzy pomimo, \u017ce przewo\u017anicy ci to ok. 96% podmiotów posiadaj\u0105cych stosowne uprawnienia.
Dodatkowo mo\u017cna si\u0119 opiera\u0107 na zbieranych przez Ministra Infrastruktury informacji od organów samorz\u0105du terytorialnego, które wskazuj\u0105, \u017ce do 2007 r. udzielono ju\u017c o oko\u0142o:<\/p>\n
• 8,3 tys. licencji na krajowy przewóz osób, dla oko\u0142o 57,2 tys. pojazdów, podczas gdy w przedsi\u0119biorstwach i spó\u0142kach PKS znajduje si\u0119 ok. 16,5 tys. autobusów,<\/p>\n
• 26,4 tys. zezwole\u0144 na przewozy regularne (wraz z oko\u0142o 111,1 tys. wypisów z tych zezwole\u0144),<\/p>\n
• 2,8 tys. zezwole\u0144 na przewozy regularne specjalne (wraz z ok. 6,7 tys. wypisów z tych zezwole\u0144) <\/p>\n
O ilo\u015bci funkcjonuj\u0105cej komunikacji regionalnej znacz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 danych posiada Polska Izba Gospodarcza Transportu Samochodowego i Spedycji w Warszawie. S\u0105 one tak\u017ce niepe\u0142ne i zawieraj\u0105 informacje jakie uda\u0142o si\u0119 PIGTSiS zebra\u0107 od wspó\u0142pracuj\u0105cych z ni\u0105 616 przewo\u017aników, 4 Urz\u0119dów Marsza\u0142kowskich, 136 powiatów oraz 27 gmin. Dane te znajduj\u0105 si\u0119 w opracowanym i administrowanym przez PIGTSiS „Elektronicznym systemie informacji i wsparcia przedsi\u0119biorców w zakresie pasa\u017cerskiej komunikacji samochodowej –Centralna Informacja dla Pasa\u017cerów”. Informacje te wprowadzane s\u0105 do Systemu przez przewo\u017aników lub pracowników PIGTSiS i wykorzystywane s\u0105 przez przewo\u017aników oraz niektóre samorz\u0105dy terytorialne a tak\u017ce dost\u0119pne s\u0105 dla wszystkich pasa\u017cerów na ogólnodost\u0119pnej stronie internetowej www.autobusowyrozkladjazdy.pl . Nie s\u0105 dane pe\u0142ne, poniewa\u017c brakuje przepisów prawnych nakazuj\u0105cych przewo\u017anikom lub organom samorz\u0105du terytorialnego udost\u0119pnia\u0107 informacje o rozk\u0142adach jazdy wszystkim ch\u0119tnym do ich ogólnodost\u0119pnej publikacji. Cz\u0119\u015b\u0107 przewo\u017aników oraz samorz\u0105dów nadal traktuje wydane decyzje administracyjne –zezwolenia na wykonywanie krajowych przewozów regularnych wraz z rozk\u0142adami jazdy jako dane poufne.Z tych niepe\u0142nych danych wynika, \u017ce 170 przedsi\u0119biorstwa i spó\u0142ki PKS realizuj\u0105 19.419 linii komunikacyjnych, co stanowi ok. 73,5% wszystkich linii komunikacyjnych rejestrowanych przez statystyki GUS, które podaj\u0105, \u017ce jest ich ok. 26,2 tys.
Przedsi\u0119biorstwa i spó\u0142ki PKS realizuj\u0105 rocznie ok. 18,2 mln kursów, co daje \u015brednio ponad 50 tys. kursów dziennie. D\u0142ugo\u015b\u0107 wszystkich linii komunikacyjnych realizowanych przez przedsi\u0119biorstwa i spó\u0142ki PKS wynosi 1.691 mln km a oferowana praca przewozowa 781,519 mln wozokilometrów.
Liczba pasa\u017cerów od roku 1990 systematycznie spada, g\u0142ównie dlatego, \u017ce spada liczba osób czynnych zawodowo, spada liczba uczniów, wzrasta gwa\u0142townie liczba samochodów osobowych, wzrasta liczba kursów wykonywanych przez komunikacj\u0119 miejsk\u0105 poza obszarem w\u0142asnego miasta. Ponadto poprawa warunków \u017cycia na terenach wiejskich eliminuje cz\u0119\u015b\u0107 potrzeb przewozowych zwi\u0105zanych np. z zaopatrzeniem w artyku\u0142y spo\u017cywcze czy przemys\u0142owe. Podstawowe relacje przedstawiaj\u0105 si\u0119 nast\u0119puj\u0105co: <\/p>\n
| \n LP<\/div>\n<\/td>\n \n | Tre\u015b\u0107<\/div>\n<\/td>\n \n | 1990<\/div>\n<\/td>\n \n | 2000<\/div>\n<\/td>\n \n | 2005<\/div>\n<\/td>\n \n | 2006 <\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n \n | 1<\/div>\n<\/td>\n \n | Praca przewozowa w mln pkm<\/div>\n<\/td>\n \n | 46.599<\/div>\n<\/td>\n \n | 31.735<\/div>\n<\/td>\n \n | 29.314<\/div>\n<\/td>\n \n | 28.148 <\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n \n | 2<\/div>\n<\/td>\n \n | Pasa\u017cerowie w tys. osób<\/div>\n<\/td>\n \n | 2.084,7<\/div>\n<\/td>\n \n | 954,5<\/div>\n<\/td>\n \n | 782,0<\/div>\n<\/td>\n \n | 751,5 <\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n \n | 3<\/div>\n<\/td>\n \n | \u015arednia odleg\u0142o\u015b\u0107 przewozu<\/div>\n<\/td>\n \n | 22,3<\/div>\n<\/td>\n \n | 33,2<\/div>\n<\/td>\n \n | 37,5<\/div>\n<\/td>\n \n | 37,5 <\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n \n | 4<\/div>\n<\/td>\n \n | Autobusy w tys.<\/div>\n<\/td>\n \n | 92,1<\/div>\n<\/td>\n \n | 82,4<\/div>\n<\/td>\n \n | 79,6<\/div>\n<\/td>\n \n | 83,5 <\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n <\/div>\n S\u0105 to wielko\u015bci zbierane przez GUS, a wi\u0119c nie obejmuj\u0105 przedsi\u0119biorców deklaruj\u0105cych, \u017ce zatrudniaj\u0105 mniej ni\u017c 9 osób (poza liczb\u0105 autobusów). <\/p>\n Realizowane przebiegi przez przedsi\u0119biorstwa i spó\u0142ki PKS : <\/div>\n
|