Prezentujemy wybrane zagadnienia i wnioski z raportu NIK, dotycz\u0105cego funkcjonowania komunikacji miejskiej w poszczególnych miastach Polski.<\/p>\n
Istotne ustalenia kontroli<\/strong>
Kontrola NIK nie ujawni\u0142a nieprawid\u0142owo\u015bci, pod wzgl\u0119dem legalno\u015bci i rzetelno\u015bci, w zakresie dokonanych przekszta\u0142ce\u0144 organizacyjnych w komunikacji miejskiej, w szczególno\u015bci w procesie przekszta\u0142ce\u0144 przedsi\u0119biorstw komunalnych i zak\u0142adów bud\u017cetowych w spó\u0142ki prawa handlowego. Natomiast NIK negatywnie ocenia, pod wzgl\u0119dem gospodarno\u015bci, efekty niektórych z tych przekszta\u0142ce\u0144.
W 4 miastach (z 16, na terenie których przeprowadzono kontrole) jednostki wykonuj\u0105ce przewozy w komunikacji miejskiej ju\u017c na etapie ich przekszta\u0142ce\u0144 w spó\u0142ki komunalne nie tylko, \u017ce nie zosta\u0142y przez w\u0142adze miast wyposa\u017cone w \u015brodki niezb\u0119dne dla prawid\u0142owego wykonywania ich zada\u0144 przewozowych, ale zosta\u0142y obci\u0105\u017cone sp\u0142atami zaci\u0105gni\u0119tych przez w\u0142adze miasta zobowi\u0105za\u0144 w obszarze dzia\u0142ania komunikacji miejskiej. Dzia\u0142ania takie stawia\u0142y spó\u0142ki komunalne na pocz\u0105tku ich dzia\u0142alno\u015bci w trudnej sytuacji finansowej, uniemo\u017cliwia\u0142y im osi\u0105gni\u0119cie zysku bilansowego i rozwój. W szczególno\u015bci pozbawia\u0142y \u015brodków na zakup nowego taboru, a co za tym idzie, popraw\u0119 warunków podró\u017cowania w komunikacji miejskiej.
Miejskie Zak\u0142ady Autobusowe w Warszawie, po ich przekszta\u0142ceniu z dniem 1 stycznia 2003 r. w spó\u0142k\u0119 z o.o., zosta\u0142y obci\u0105\u017cone zobowi\u0105zaniami m.st. Warszawy w wysoko\u015bci 111,8 mln z\u0142, za autobusy zakupione w latach 1999 – 2002 i wniesione do maj\u0105tku spó\u0142ki po dokonaniu przekszta\u0142cenia. Obci\u0105\u017cenie to stanowi\u0142o równowarto\u015b\u0107 74,9% kapita\u0142u zak\u0142adowego spó\u0142ki wynosz\u0105cego 149,3 mln z\u0142 (znajduj\u0105cego pokrycie g\u0142ównie w warto\u015bci posiadanych autobusów) i przes\u0105dza\u0142o o braku wiarygodno\u015bci finansowej koniecznej do uzyskania kredytu komercyjnego na wymian\u0119 taboru autobusowego. Zarz\u0105d m. st. Warszawy, mimo przyj\u0119tych zobowi\u0105za\u0144, nie wniós\u0142 w 2003 r. do maj\u0105tku Miejskich Zak\u0142adów Autobusowych, nieruchomo\u015bci (w tym zajezdni autobusowych), którymi dysponowa\u0142y jako zak\u0142ad bud\u017cetowy. Przekazanie wspomnianych nieruchomo\u015bci nast\u0105pi\u0142o dopiero w trakcie kontroli NIK. Zarz\u0105d Warszawy nie udzieli\u0142 tak\u017ce spó\u0142ce pomocy w sp\u0142acie zobowi\u0105za\u0144 Miasta z tytu\u0142u zakupionych autobusów Gmina Wa\u0142brzych dopiero w okresie pomi\u0119dzy 1 kwietnia a 30 wrze\u015bnia 2005 r. uregulowa\u0142a swoje zobowi\u0105zania finansowe, w kwocie 1 362 tys. z\u0142, wobec Miejskiego Przedsi\u0119biorstwa Komunikacyjnego w Wa\u0142brzychu z tytu\u0142u przej\u0119cia od Gminy Wa\u0142brzych z dniem 1 pa\u017adziernika 2001 r. przez MPK nale\u017cno\u015bci oraz zobowi\u0105za\u0144, jakie pozosta\u0142y po zlikwidowanym zak\u0142adzie bud\u017cetowym Gminy – Miejskim Zak\u0142adzie Komunikacyjnym w Wa\u0142brzychu. Kwot\u0119 ró\u017cnicy mi\u0119dzy zobowi\u0105zaniami i nale\u017cno\u015bciami Gmina zobowi\u0105za\u0142a si\u0119 przekaza\u0107 na konto MPK w terminie do dnia 31 grudnia 2002 r. Przekazanie w kwietniu 2002 r. przez Zarz\u0105d Miasta Bydgoszczy spó\u0142ce komunalnej – Miejskie Zak\u0142ady Komunikacyjne sp. z o.o., d\u0142ugu miasta Bydgoszczy w kwocie 5.927,3 tys. euro, zaci\u0105gni\u0119tego w 1997 r. na zakup autobusów, wp\u0142yn\u0119\u0142o w okresie sp\u0142aty kredytu (do pa\u017adziernika 2005 r.) negatywnie na sytuacj\u0119 finansow\u0105 spó\u0142ki i spowodowa\u0142o zaprzestanie zakupu przez ni\u0105 taboru. Strata MZK w 2004 r. ze sprzeda\u017cy us\u0142ug wynios\u0142a 53 tys. z\u0142, ale strata netto ogó\u0142em, spowodowana sp\u0142at\u0105 kredytu, wynios\u0142a 12,9 mln z\u0142, podczas gdy w latach 1999-2001 spó\u0142ka wypracowa\u0142a zysk w wysoko\u015bci od 920 tys. z\u0142 do 1,6 mln z\u0142.
W okresie funkcjonowania jednostek komunikacji miejskiej po przeprowadzonych przekszta\u0142ceniach w\u0142adze 7 miast nie wywi\u0105zywa\u0142y si\u0119 z zobowi\u0105za\u0144 przyj\u0119tych wobec spó\u0142ek komunalnych b\u0119d\u0105cych przewo\u017anikami i nie przekazywa\u0142y im \u015brodków finansowych nale\u017cnych za zrealizowane us\u0142ugi przewozowe.
W\u0142adze Lublina, pomimo zobowi\u0105zania si\u0119 do pokrywania przewo\u017anikowi strat przychodów, wynikaj\u0105cych z respektowania przez niego ulg w cenach biletów, nie rekompensowa\u0142y w pe\u0142ni tych strat. Kwota przewidziana w bud\u017cecie miasta na zrekompensowanie ulg przewozowych stanowi\u0142a w 2004 r. tylko 18,8 % kwoty wnioskowanej przez Miejskie Przedsi\u0119biorstwo Komunikacyjne Sp. z o.o. oraz 27,1 % kwoty wnioskowanej w 2005 r. Miejskie Przedsi\u0119biorstwo Komunikacyjne Sp. z o.o. w Gnie\u017anie wyst\u0105pi\u0142o do Urz\u0119du Miasta o zrekompensowanie utraconych wp\u0142ywów z tytu\u0142u stosowania ustalonych przez Rad\u0119 Miasta Gniezna ulg, zarówno dotycz\u0105cych przejazdów ulgowych, jak i bezp\u0142atnych w 2004 r. na kwot\u0119 2.758 tys. z\u0142, a w I pó\u0142roczu 2005 r. – 1.227 tys. z\u0142. Natomiast Urz\u0105d Miasta zrekompensowa\u0142 te straty MPK odpowiednio w 73,1% i w 84,6 %. Prezydent Miasta poda\u0142, w z\u0142o\u017conych wyja\u015bnieniach, jako przyczyn\u0119 nie rekompensowania MPK Gniezno ca\u0142o\u015bci utraconych wp\u0142ywów, i\u017c „wnioski o rekompensat\u0119 utraconych wp\u0142ywów opiewa\u0142y na kwoty zdecydowanie przewy\u017cszaj\u0105ce mo\u017cliwo\u015bci finansowe bud\u017cetu miasta’. Przekazane z bud\u017cetu miasta Rzeszowa kwoty refundacji nie pokrywa\u0142y w pe\u0142ni okre\u015blonych przez Miejskie Przedsi\u0119biorstwo Komunikacyjne utraty przychodów z tytu\u0142u uprawnie\u0144 do ulgowych i bezp\u0142atnych przejazdów uzyskanych na podstawie uchwa\u0142 Rady Miasta i uprawnie\u0144 ustawowych. W ramach refundacji MPK otrzyma\u0142o w 2003 r. kwot\u0119 6,5 mln z\u0142, co stanowi\u0142o 53,5% kwoty, o której zwrot jako niezb\u0119dnego minimum do sprawnego funkcjonowania przedsi\u0119biorstwa wyst\u0119powa\u0142o MPK i która stanowi\u0142a tylko 70 % kwoty utraty przychodów. W 2004 r. kwota refundacji z bud\u017cetu Miasta wynosi\u0142a 50,98% kwoty, o któr\u0105 wyst\u0119powa\u0142o MPK. W bud\u017cecie Miasta na 2005 r. przewidziana zosta\u0142a kwota stanowi\u0105ca 53,07 % kwoty, o któr\u0105 wyst\u0119powa\u0142o MPK.
Dokonanie przekszta\u0142ce\u0144 organizacyjnych w zakresie jednostek wykonuj\u0105cych funkcje organizacyjne i regulacyjne w komunikacji miejskiej oraz przekszta\u0142cenie jednostek realizuj\u0105cych przewozy w spó\u0142ki prawa handlowego nie by\u0142o jednoznaczne z popraw\u0105 racjonalno\u015bci ich funkcjonowania. Nadal w niektórych miastach przewozy w komunikacji miejskiej by\u0142y wykonywane, bez technicznego lub ekonomicznego uzasadnienia, przez wi\u0119cej ni\u017c jednego przewo\u017anika komunalnego. Dzia\u0142anie kilku takich przewo\u017aników skutkowa\u0142o wzrostem kosztu ich funkcjonowania, powodowanym nieracjonalno\u015bci\u0105 wykorzystania taboru (np. ka\u017cdy przewo\u017anik musia\u0142 niezale\u017cnie utrzymywa\u0107 niezb\u0119dn\u0105 rezerw\u0119 taboru).
W Bia\u0142ymstoku przewozami autobusowymi zajmowa\u0142y si\u0119 miejskie spó\u0142ki z o.o.: Komunalne Przedsi\u0119biorstwo Komunikacji Miejskiej, Komunalne Przedsi\u0119biorstwo Komunikacyjne oraz Komunalny Zak\u0142ad Komunikacyjny. W Szczecinie przewozy tramwajowe realizowa\u0142 Miejski Zak\u0142ad Komunikacyjny (zak\u0142ad bud\u017cetowy), a przewozy autobusowe wykonywa\u0142y komunalne spó\u0142ki z o.o.: Szczeci\u0144skie Przedsi\u0119biorstwo Autobusowe „Klonowica’, Szczeci\u0144skie Przedsi\u0119biorstwo Autobusowe „D\u0105bie’ i Szczeci\u0144sko-Polickie Przedsi\u0119biorstwo Komunikacyjne oraz przedsi\u0119biorcy niekomunalni.
NIK ocenia negatywnie, pod wzgl\u0119dem rzetelno\u015bci, sprawowanie przez zarz\u0105dy 6 miast nadzoru nad funkcjonowaniem komunikacji miejskiej, pozwalaj\u0105ce na naruszanie przepisów prawa w trakcie tej dzia\u0142alno\u015bci.
Naruszenia te polega\u0142y na:
– prowadzeniu dzia\u0142alno\u015bci przewozowej w zakresie wi\u0119kszym od posiadanego upowa\u017cnienia do dysponowania maj\u0105tkiem miasta i powodowania z tego tytu\u0142u strat.
Zarz\u0105d Miasta Tychy nie orientowa\u0142 si\u0119, na jakiej podstawie i na jakich warunkach finansowych Miejski Zarz\u0105d Komunikacji w Tychach organizowa\u0142 przewozy pasa\u017cerskie na terenie 12 o\u015bciennych gmin, poza miastem Miko\u0142ów. MZK (zak\u0142ad bud\u017cetowy) wykonywa\u0142 od 1997 r. przewozy pasa\u017cerskie w Tychach oraz na terenie 13 gmin poza miastem Tychy, mimo i\u017c Rada Miasta nie podj\u0119\u0142a uchwa\u0142 w sprawach wspó\u0142dzia\u0142ania gminy Tychy z innymi gminami w tym zakresie. W przypadku 6 gmin nie zawarto w tej sprawie porozumie\u0144 komunalnych, ani \u017cadnych innych umów, w zwi\u0105zku z czym gminy te nie partycypowa\u0142y w kosztach przewozów. W przypadku 4 gmin podstaw\u0105 do realizowania na ich terenie transportu zbiorowego by\u0142y umowy lub porozumienia mi\u0119dzygminne zawarte na prze\u0142omie lat 1996-1997 pomi\u0119dzy tymi gminami, a gmin\u0105 Tychy, reprezentowan\u0105 przez ówczesnych cz\u0142onków Zarz\u0105du Miasta – bez wymaganej zgody Rady Miasta. W przypadku 3 dalszych gmin podstaw\u0119 do realizowania na ich terenie transportu zbiorowego stanowi\u0142y umowy podpisane w grudniu 1996 r. przez te gminy z MZK, reprezentowanym przez ówczesne jego kierownictwo, bez uprzedniego zawarcia przez ustawowych przedstawicieli gminy Tychy umów lub porozumie\u0144 mi\u0119dzygminnych. Tylko z gmin\u0105 Miko\u0142ów zosta\u0142o zawarte porozumienie dotycz\u0105ce organizowania przez gmin\u0119 Tychy lokalnego transportu zbiorowego na terenie gminy Miko\u0142ów i po\u0142\u0105cze\u0144 mi\u0119dzygminnych oraz partycypowania przez gmin\u0119 Miko\u0142ów w kosztach \u015bwiadczenia us\u0142ug komunikacyjnych.
– prowadzeniu przewozów w komunikacji miejskiej bez wymaganych licencji i zezwole\u0144;
Miejski Zak\u0142ad Komunikacyjny w K\u0119dzierzynie-Ko\u017alu, realizuj\u0105cy przewozy autobusowe w komunikacji miejskiej nie posiada\u0142 licencji na wykonywanie transportu drogowego, wymaganej przepisem art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 wrze\u015bnia 2001 r. o transporcie drogowym. Urz\u0105d Miasta uznawa\u0142, i\u017c MZK, jako zak\u0142ad bud\u017cetowy realizuj\u0105cy zadania w\u0142asne gminy, nie ma obowi\u0105zku posiadania licencji.
Szczeci\u0144skie Przedsi\u0119biorstwo Autobusowe „Klonowica’ Sp. z o.o. wykonywa\u0142a przewozy w komunikacji miejskiej na 4 regularnych liniach bez posiadania zezwole\u0144 wymaganych przepisami art. 18 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, a zezwolenia posiadane dla 19 linii regularnych straci\u0142y aktualno\u015b\u0107. Dopiero w trakcie trwania kontroli NIK Spó\u0142ka wyst\u0105pi\u0142a do Prezydenta Szczecina z wnioskami o wydanie brakuj\u0105cych i aktualizacj\u0119
posiadanych zezwole\u0144.
– dokonywania przez osoby do tego nieuprawnione kontroli posiadania przez pasa\u017cerów dokumentów uprawniaj\u0105cych do przejazdu.
Mimo, i\u017c przepisy art. 33a ust. 1 i 3 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe stanowi\u0105, \u017ce kontroli dokumentów przewozu mo\u017ce dokonywa\u0107 przewo\u017anik lub osoba przez niego upowa\u017cniona, którzy w razie stwierdzenia braku odpowiedniego dokumentu przewozu albo dokumentu uprawniaj\u0105cego do przejazdu bezp\u0142atnego lub ulgowego powinni pobra\u0107 w\u0142a\u015bciw\u0105 nale\u017cno\u015b\u0107 i op\u0142at\u0119 dodatkow\u0105, w 5 miastach kontrole takie przeprowadzali, nie maj\u0105c stosownego upowa\u017cnienia, pracownicy jednostek wykonuj\u0105cych funkcje organizacyjne i regulacyjne w komunikacji miejskiej. Przy czym w 4 z tych miast jednostki organizacyjne dokonuj\u0105ce bezprawnie kontroli dokumentów przewozu jeszcze dodatkowo zleci\u0142y dokonywanie takich kontroli innym, zewn\u0119trznym podmiotom gospodarczym.
W Bydgoszczy zadanie dokonywania kontroli dokumentów przewozu zosta\u0142o na\u0142o\u017cone na Zarz\u0105d Dróg Miejskich i Komunikacji Publicznej uchwa\u0142ami Rady Miasta i Zarz\u0105du Miasta. Faktycznie kontrole przeprowadzali pracownicy „Renoma’ sp. z o.o., na mocy umowy cywilno-prawnej zawartej z Zarz\u0105dem Dróg Miejskich i Komunikacji Publicznej.
W Warszawie kontroli dokumentów przewozu dokonywali pracownicy Zarz\u0105du Transportu Miejskiego, gdy\u017c zawarte przez ZTM z przewo\u017anikami komunalnymi, tj. Miejskimi Zak\u0142adami Autobusowymi, Tramwajami Warszawskimi i Metrem Warszawskim, porozumienia w sprawie wykonywania przewozów w komunikacji miejskiej zawiera\u0142y postanowienia upowa\u017cniaj\u0105ce ZTM do wykonywania takich kontroli. Jednak\u017ce tego rodzaju kontrole ZTM przeprowadza\u0142 równie\u017c w \u015brodkach transportowych innych (prywatnych) przewo\u017aników pomimo, i\u017c zawarte z nimi umowy na wykonywanie us\u0142ug przewozowych nie zawiera\u0142y stosownych upowa\u017cnie\u0144. Ponadto w pojazdach wszystkich przewo\u017aników kontrole dokumentów przewozu by\u0142y przeprowadzane równie\u017c przez pracowników przedsi\u0119biorcy pod firm\u0105 ZET-KA s.c. – na podstawie umowy zawartej z tym przedsi\u0119biorc\u0105 przez dyrektora ZTM, dzia\u0142aj\u0105cego z upowa\u017cnienia Prezydenta m. st. Warszawy. Jednostki dokonuj\u0105ce bezprawnie kontroli dokumentów przejazdu dzia\u0142ania takie uzasadnia\u0142y, w z\u0142o\u017conych w trakcie kontroli wyja\u015bnieniach, faktem prowadzenia przez nie sprzeda\u017cy biletów pasa\u017cerom komunikacji miejskiej oraz zawierania umów z przewo\u017anikami na wykonywanie przez nich us\u0142ug przewozowych na rzecz posiadaczy takich biletów. Podnosili równie\u017c argument o braku ekonomicznego zainteresowania przewo\u017aników kontrolami biletów, za które op\u0142aty nie stanowi\u0105 przychodu przewo\u017anika.
Funkcjonowanie konkurencji w obszarze komunikacji miejskiej
Konkurencja na rynku przewozów komunikacji miejskiej w skontrolowanych podmiotach funkcjonuje w bardzo niewielkim stopniu, zdecydowanie przewa\u017ca monopol przewo\u017aników komunalnych. Wprawdzie w 5 miastach spo\u015bród 16, w których przeprowadzono kontrole, przewozy wykonywali równie\u017c przewo\u017anicy prywatni, ale fakt ten nie spowodowa\u0142 powstania faktycznej konkurencji. Tylko w jednym mie\u015bcie, w Elbl\u0105gu, przewozy w komunikacji autobusowej realizowane s\u0105 w ca\u0142o\u015bci przez przewo\u017aników prywatnych (trzech) wybranych w przetargu nieograniczonym (funkcjonuje tam równie\u017c przewo\u017anik komunalny Tramwaje Elbl\u0105skie Sp. z o.o.). W pozosta\u0142ych 4 miastach, mimo funkcjonowania przewo\u017aników prywatnych obok przewo\u017aników komunalnych, nie mo\u017cna uzna\u0107, i\u017c wyst\u0119puj\u0105 w nich elementy konkurencji, gdy\u017c udzia\u0142 przewo\u017aników prywatnych ogranicza si\u0119 do kilkunastu procent ca\u0142o\u015bci przewozów.
Nawet w miastach, w których dzia\u0142aj\u0105 prywatni przewo\u017anicy w komunikacji miejskiej, konkurencja nie funkcjonowa\u0142a, gdy\u017c w\u0142adze miast podejmowa\u0142y lub akceptowa\u0142y dzia\u0142ania zapewniaj\u0105ce uprzywilejowan\u0105 pozycj\u0119 przewo\u017aników komunalnych na tym rynku przewozowym. Np. w umowach zawieranych z przewo\u017anikami komunalnymi wprowadzano postanowienia gwarantuj\u0105ce im okre\u015blony udzia\u0142 w przewozach:
W Warszawie zawarte w dniu 27 grudnia 2002 r. pomi\u0119dzy Zarz\u0105dem Transportu Miejskiego a Miejskimi Zak\u0142adami Autobusowymi „Porozumienie w sprawie realizacji us\u0142ug przewozowych \u015brodkami komunikacji zbiorowej w latach 2003 – 2010′, zawiera\u0142o zapisy gwarantuj\u0105ce MZA do ko\u0144ca 2005 r. co najmniej 85% udzia\u0142u w przewozach autobusowych realizowanych na zlecenie ZTM. W okresie do 2010 r. udzia\u0142 ten nie móg\u0142 spa\u015b\u0107 poni\u017cej 75%. Zawarta przez Zarz\u0105d Dróg Miejskich i Komunikacji Publicznej w Bydgoszczy umowa z 27 stycznia 2003 r. z Miejskimi Zak\u0142adami Komunikacyjnymi sp. z o.o. na \u015bwiadczenie us\u0142ug przewozowych zawiera\u0142a postanowienie: „przewo\u017anik w latach 2003 – 2005 (…) b\u0119dzie mia\u0142 zabezpieczone wykonawstwo ok. 80% wozokilometrów w komunikacji autobusowej i 100% wzkm w komunikacji tramwajowej w ramach systemu miejskiej komunikacji zbiorowej.’
Umowa na \u015bwiadczenie us\u0142ug w komunikacji miejskiej w Gda\u0144sku przez Zak\u0142ad Komunikacji Miejskiej sp. z o.o. zawiera\u0142a zapis, \u017ce w okresie 2 lat od jej zawarcia ZKM b\u0119dzie wykonywa\u0107 us\u0142ugi przewozowe na wszystkich nowo tworzonych liniach. Po tym okresie tj. od 1 stycznia 2006 r. Zarz\u0105d Transportu Miejskiego b\u0119dzie dokonywa\u0142 wyboru przewo\u017anika do obs\u0142ugi nowo tworzonych linii w drodze post\u0119powania przetargowego. Pe\u0142ne otwarcie rynku us\u0142ug komunikacyjnych w Gda\u0144sku nast\u0105pi\u0107 ma od 2009 r.
W ocenie NIK zawarcie powy\u017cej przytoczonych ustale\u0144 w umowach z przewo\u017anikami jest niezgodne z art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi\u0105cym, \u017ce zakazane s\u0105 porozumienia, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku w\u0142a\u015bciwym, polegaj\u0105ce w szczególno\u015bci na ograniczaniu dost\u0119pu do rynku przedsi\u0119biorców nieobj\u0119tych porozumieniem.
W 5 miastach (z 16) przewo\u017anicy komunikacji miejskiej byli wybierani w przetargu nieograniczonym, lecz przyj\u0119cie takiej formy wyboru przewo\u017aników nie oznacza\u0142o, \u017ce zosta\u0142y zachowane zasady uczciwej konkurencji i przewo\u017anicy komunalni nie b\u0119d\u0105 preferowani. Przyk\u0142adowo:
Zarz\u0105d Dróg i Transportu Miejskiego w Szczecinie przyst\u0119puj\u0105c do wyboru, w formie post\u0119powania o zamówienie publiczne, w 2005 r. na okres 10 lat wykonawców przewozów autobusowych komunikacji miejskiej, przedmiot zamówienia okre\u015bli\u0142 w sposób preferuj\u0105cy dotychczasowych przewo\u017aników b\u0119d\u0105cych spó\u0142kami miejskimi. B\u0119d\u0105ce przedmiotem zamówienia linie autobusowe do obs\u0142ugi zgrupowano w sposób pokrywaj\u0105cy si\u0119 z rejonem komunikacyjnym obs\u0142ugiwanym przez dotychczasowych przewo\u017aników komunalnych, a warunki stawiane potencjalnym wykonawcom (m.in. ilo\u015b\u0107 i wiek taboru) odpowiada\u0142y warunkom spe\u0142nianym przez spó\u0142ki miejskie. Jednocze\u015bnie 10-letni okres udzielenia zamówienia, utrwala\u0142 by istniej\u0105cy stan organizacyjny i sposób funkcjonowania komunikacji miejskiej. To post\u0119powanie o udzielenie zamówienia publicznego zosta\u0142o uniewa\u017cnione. Miejskie Przedsi\u0119biorstwo Komunikacyjne Sp. z o.o. w Wa\u0142brzychu przyst\u0119puj\u0105c do przetargu organizowanego w 2004 r. przez Zarz\u0105d Dróg i Komunikacji na \u015bwiadczenia us\u0142ug przewozowych w komunikacji miejskiej organizowanej przez Gmin\u0119 Wa\u0142brzych zaproponowa\u0142o cen\u0119 1 wozokilometra nie opart\u0105 na przeprowadzonej kalkulacji w\u0142asnych kosztów lecz dostosowa\u0142o swoj\u0105 ofert\u0119 do poznanych mo\u017cliwo\u015bci finansowych Gminy.
Miejski Zarz\u0105d Komunikacji w Tychach og\u0142osi\u0142 w listopadzie przetarg nieograniczony na wykonywanie zbiorowej komunikacji miejskiej w okresie od 1.01.2006 r. do 31.12.2008 r. Przetarg dotyczy\u0142 wykonywania przewozów na wszystkich liniach komunikacji miejskiej: autobusowych, mikrobusowych i trolejbusowych, bez mo\u017cliwo\u015bci sk\u0142adania ofert na obs\u0142ug\u0119 poszczególnych linii komunikacyjnych. Sformu\u0142owane w Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia warunki przetargu uniemo\u017cliwia\u0142y praktycznie ubieganie si\u0119 o zamówienie komukolwiek innemu ni\u017c dwóm miejskim spó\u0142kom komunalnym. W z\u0142o\u017conym zamawiaj\u0105cemu przez jednego z przewo\u017aników prote\u015bcie podniesiono spraw\u0119 warunków preferuj\u0105cych spó\u0142ki komunalne, lecz protest ten zosta\u0142 w ca\u0142o\u015bci odrzucony, bez uzasadnienia tego rozstrzygni\u0119cia, tj. z naruszeniem art. 183 ust. 2 ustawy Prawo zamówie\u0144 publicznych.
Protestuj\u0105cy wniós\u0142 odwo\u0142anie do Prezesa Urz\u0119du Zamówie\u0144 Publicznych i do czasu ostatecznego rozstrzygni\u0119cia protestu, zamawiaj\u0105cy nie mo\u017ce zawrze\u0107 umowy, która zast\u0105pi\u0142aby umow\u0119 wygasaj\u0105c\u0105 z dniem 31 grudnia 2005 r., tym samym zosta\u0142o zagro\u017cone funkcjonowanie komunikacji zbiorowej na terenie Tych i 13 okolicznych gmin. W ocenie NIK w post\u0119powaniach tych naruszono zasad\u0119 zachowania uczciwej konkurencji oraz równego traktowania oferentów wymagan\u0105 art. 7 ust. 1 ustawy Prawo zamówie\u0144 publicznych. Brak w\u0142a\u015bciwego nadzoru ze strony w\u0142adz miasta i niewprowadzenie stosownych uregulowa\u0144 organizacyjnych w przypadku funkcjonowania znacznej liczby przewo\u017aników na rynku us\u0142ug przewozowych, prowadzi nie do powstania zdrowej konkurencji lecz do sytuacji patologicznych, przyk\u0142adem czego mo\u017ce by\u0107 funkcjonowanie komunikacji miejskiej w Lublinie (o czym NIK informowa\u0142 w\u0142adze miasta po kontroli przeprowadzonej w 2003 r.). W Lublinie przewozy w komunikacji miejskiej wykonywa\u0142 przewo\u017anik komunalny Miejskie Przedsi\u0119biorstwo Komunikacyjne sp. z o.o. oraz 27 przedsi\u0119biorców na podstawie zezwole\u0144 na wykonywanie przewozów regularnych w komunikacji miejskiej. W\u0142adze Miasta nie podejmowa\u0142y dzia\u0142a\u0144 zmierzaj\u0105cych do zaanga\u017cowania tych przewo\u017aników do wykonywania przewozów w komunikacji publicznej (które stanowi\u0105 realizacj\u0119 zadania w\u0142asnego gminy) i wykonuj\u0105 oni przewozy w sposób dla siebie najkorzystniejszy. W efekcie przewo\u017anicy prywatni, konkuruj\u0105c cenowo z przewozami realizowanymi przez spó\u0142k\u0119 komunaln\u0105, odbieraj\u0105 tej spó\u0142ce pasa\u017cerów w godzinach szczytów komunikacyjnych, a Miasto zostaje pozbawione przychodów ze sprzeda\u017cy biletów. Miastu jednak pozostaje problem zapewnienia mieszka\u0144com dost\u0119pu do komunikacji publicznej w okresach poza szczytami przewozowymi, gdy nast\u0119puje spadek rentowno\u015bci us\u0142ug przewozowych spowodowany spadkiem liczby pasa\u017cerów.
Jako\u015b\u0107 komunikacji miejskiej
W ocenie NIK, ustalenia kontroli daj\u0105 podstaw\u0119 do stwierdzenia, \u017ce dokonane w skontrolowanych podmiotach przekszta\u0142cenia nie wp\u0142yn\u0119\u0142y na popraw\u0119 bezpiecze\u0144stwa podró\u017cowania \u015brodkami komunikacji miejskiej, ze wzgl\u0119du na z\u0142y stan techniczny taboru. W 9 miastach, spo\u015bród miast w których przeprowadzono kontrol\u0119, jednostki organizuj\u0105ce przewozy komunikacji miejskiej lub realizuj\u0105ce te przewozy dokonywa\u0142y bada\u0144 marketingowych w zakresie oceny funkcjonowania komunikacji miejskiej przez osoby z niej korzystaj\u0105ce. Wprawdzie w 8 z tych miast funkcjonowanie komunikacji miejskiej by\u0142o przez pasa\u017cerów oceniane dobrze, a tylko w jednym (Starachowice) funkcjonowanie komunikacji miejskiej oceniono dostatecznie, to jednak ustalenia kontroli NIK nie potwierdzaj\u0105 tak dobrej oceny funkcjonowania komunikacji miejskiej.
NIK w szczególno\u015bci negatywnie ocenia przewo\u017aników za stan techniczny taboru przy pomocy którego by\u0142y realizowane przewozy komunikacji miejskiej. By\u0142 to g\u0142ównie tabor eksploatowany od wielu lat o przestarza\u0142ych rozwi\u0105zaniach technicznych. \u015aredni wiek wagonów tramwajowych u poszczególnych przewo\u017aników mie\u015bci\u0142 si\u0119 w przedziale od 33 lat (Tramwaje Elbl\u0105skie sp. z o.o.) do 21,5 lat (Tramwaje Warszawskie sp. z o.o.). \u015aredni wiek eksploatowanych autobusów wynosi\u0142 od 13,6 lat (Miejski Zak\u0142ad Komunikacyjny sp. z o.o. w Starachowicach) do 8,2 lat (Rejonowe Przedsi\u0119biorstwo Komunikacji Miejskiej sp. z o.o. w Bochni). Tak d\u0142ugi okres eksploatacji posiadanego taboru skutkowa\u0142 konieczno\u015bci\u0105 cz\u0119stszego dokonywania jego napraw, a co z tym zwi\u0105zane, wy\u0142\u0105czania jego z przewozów. U skontrolowanych przewo\u017aników wska\u017anik gotowo\u015bci technicznej taboru46 mie\u015bci\u0142 si\u0119 w przedziale od 73,8% (Przedsi\u0119biorstwo Komunikacji Miejskiej sp. z o.o. w Tychach) do 97,5% (Zak\u0142ad Komunikacji Miejskiej sp. z o.o. w Gda\u0144sku).
Dokonywane przez przewo\u017aników bie\u017c\u0105ce naprawy eksploatowanego taboru nie gwarantowa\u0142y jednak pasa\u017cerom komunikacji miejskiej w pe\u0142ni bezpiecznych podró\u017cy. Przeprowadzone w trakcie kontroli, na zlecenie NIK, przez Inspekcj\u0119 Transportu Drogowego oraz Policj\u0119 badania stanu technicznego pojazdów kursuj\u0105cych w komunikacji miejskiej wykaza\u0142y nieodpowiedni stan techniczny znacznej cz\u0119\u015bci pojazdów komunikacji miejskiej.
Badaniami obj\u0119to 691 pojazdów, tj. 15% ogó\u0142u pojazdów posiadanych przez 19 skontrolowanych przewo\u017aników i w 391 pojazdach, tj. 46% pojazdów skontrolowanych, stwierdzono usterki w zakresie ich stanu technicznego lub w wyposa\u017ceniu niezb\u0119dnym do prowadzenia przewozów pasa\u017cerskich. Usterki ujawnione w 121 pojazdach, tj. 17,5% skontrolowanych, w takim stopniu zagra\u017ca\u0142y bezpiecze\u0144stwu podró\u017cnych lub bezpiecze\u0144stwu ruchu drogowego, \u017ce kontroluj\u0105cy (Policja) spowodowali wycofanie tych pojazdów z ruchu, przez zatrzymanie dowodów rejestracyjnych pojazdów.
O rodzaju i skali ujawnionych usterek \u015bwiadcz\u0105 nast\u0119puj\u0105ce przyk\u0142ady:
Przeprowadzona w grudniu 2005 roku przez Wojewódzki Inspektorat Transportu Drogowego w Bia\u0142ymstoku kontrola stanu technicznego 220 autobusów s\u0142u\u017c\u0105cych do przewozu osób w komunikacji miejskiej (72 % ogólnego stanu taboru) wykaza\u0142a w 115 z nich (52,3 %) usterki stanu technicznego i niezb\u0119dnego wyposa\u017cenia w zakresie bezpiecze\u0144stwa, takie jak: brak m\u0142otków do rozbicia wyj\u015b\u0107 awaryjnych stanowi\u0105cych obowi\u0105zkowe wyposa\u017cenie (83 przypadki), brak lub niew\u0142a\u015bciwe oznaczenie wyj\u015b\u0107 awaryjnych (39), niesprawne urz\u0105dzenie do awaryjnego otwierania drzwi (6), niesprawne o\u015bwietlenie zewn\u0119trzne (21), niesprawno\u015b\u0107 uk\u0142adu hamulcowego (12), brak mo\u017cliwo\u015bci w\u0142\u0105czenia wstecznego biegu (2), p\u0119kni\u0119ta szyba i niesprawno\u015b\u0107 uk\u0142adu kierowniczego (po 1 przypadku), przekroczenie dopuszczalnych norm w zakresie emisji spalin (5). W zwi\u0105zku ze stwierdzonymi usterkami stanu technicznego zatrzymano dowody rejestracyjne 26 autobusów (11,8 % skontrolowanych).
Funkcjonariusze Powiatowej Komendy Policji w Policach dokonuj\u0105c w dniach 3-13.10.2005 r. kontroli powracaj\u0105cych z trasy 25 autobusów w\u0142asno\u015bci Szczeci\u0144sko-Polickiego Przedsi\u0119biorstwa Komunikacyjnego sp. z o.o. (z 69 b\u0119d\u0105cych w dyspozycji Spó\u0142ki) zakwestionowali stan techniczny 20 pojazdów (80 % kontrolowanych). Funkcjonariusze Policji stwierdzili niew\u0142a\u015bciwy stan techniczny stwarzaj\u0105cy zagro\u017cenia dla ruchu drogowego upowa\u017cniaj\u0105cy do zatrzymania dowodów rejestracyjnych 15 autobusów (60% kontrolowanych). Spó\u0142ka, dopiero w wyniku tej kontroli, 1 autobus przeznaczy\u0142a do kasacji
(z uwagi na du\u017cy stopie\u0144 skorodowania nadwozia oraz ubytki w oblachowaniu zewn\u0119trznym), a 3 pojazdy wycofa\u0142a z eksploatacji i skierowa\u0142a do remontu. Usterki w stanie technicznym autobusów mia\u0142y miejsce, mimo i\u017c Spó\u0142ka od marca 2004 r. posiada certyfikat potwierdzaj\u0105cy wprowadzenie i stosowanie systemu zarz\u0105dzania jako\u015bci\u0105 (zgodnie z wymaganiami normy PN-EN ISO 9001:2001) w zakresie transportu zbiorowego w komunikacji miejskiej oraz us\u0142ug diagnostycznych na w\u0142asnej Stacji Kontroli Pojazdów. Przeprowadzane przez Wojewódzki Inspektorat Transportu Drogowego w Warszawie (WITD) kontrole stanu technicznego autobusów nale\u017c\u0105cych do Miejskich Zak\u0142adów Autobusowych sp. z o.o. systematycznie ujawnia\u0142y pojazdy w stanie zagra\u017caj\u0105cym bezpiecze\u0144stwu ruchu drogowego i bezpiecze\u0144stwu pasa\u017cerów. W 2003 r. inspektorzy WITD wycofali z eksploatacji (przez zatrzymanie dowodów rejestracyjnych) 15 z 16 (94%) skontrolowanych autobusów, w 2004 r. stwierdzili usterki w 21% skontrolowanych autobusów (w tym 12% zatrzymano dowody rejestracyjne), a w 2005 r. (do 20 pa\u017adziernika) ujawnili usterki w 26% skontrolowanych autobusów. Podczas kontroli NIK, spo\u015bród 62 skontrolowanych autobusów w 17 (27% skontrolowanych) stwierdzono usterki, przy czym usterki te by\u0142y
tak istotne, \u017ce 15 pojazdów (24%) zosta\u0142o przez WITD wycofanych z ruchu (zatrzymano ich dowody rejestracyjne).
W Tyskich Liniach Trolejbusowych sp. z o.o. dokumentacja okresowych przegl\u0105dów trolejbusów nie zawiera\u0142a wskaza\u0144 do usuni\u0119cia stwierdzonych usterek technicznych pojazdów (braki lub niedostateczne wyizolowania por\u0119czy drzwi, podstopni i silnika trakcyjnego), co w konsekwencji skutkowa\u0142o brakiem zapewnienia wymaganego poziomu bezpiecze\u0144stwa pasa\u017cerom. W zwi\u0105zku z ujawnionymi usterkami stanu technicznego pojazdów, Inspekcja Transportu Drogowego wszcz\u0119\u0142a 13 post\u0119powa\u0144 administracyjnych, w trybie art. 75 pkt 1 ustawy o transporcie drogowym, wobec przedsi\u0119biorców eksploatuj\u0105cych te pojazdy.
Nieprawid\u0142owo\u015b\u0107 stanowi\u0142o okresowe funkcjonowanie Metra Warszawskiego bez posiadania \u015bwiadectw bezpiecze\u0144stwa, o których mowa w art. 18 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym. W 2004 r. przez miesi\u0105c i 10 dni metro funkcjonowa\u0142o bez posiadania \u015bwiadectwa bezpiecze\u0144stwa dla zarz\u0105dcy infrastruktury, a przez 3 miesi\u0105ce bez \u015bwiadectwa bezpiecze\u0144stwa dla przewo\u017anika kolejowego. Natomiast w 2005 r. przez dwa miesi\u0105ce i 19 dni ponownie prowadzono przewozy bez posiadania stosownych \u015bwiadectw.
Obowi\u0105zek uzyskania do dnia 31 grudnia 2003 r. \u015bwiadectw bezpiecze\u0144stwa na\u0142o\u017cy\u0142 na przewo\u017aników kolejowych i zarz\u0105dców infrastruktury kolejowej art. 69 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym. Realizuj\u0105c ten obowi\u0105zek Zarz\u0105d Metra Warszawskiego Sp. z o.o. wyst\u0105pi\u0142 do Urz\u0119du Transportu Kolejowego w dniu 8 wrze\u015bnia 2003 r. o \u015bwiadectwo bezpiecze\u0144stwa dla zarz\u0105dcy infrastruktury i otrzyma\u0142o je w dniu 10 lutego 2004 r. W dniu 1 kwietnia 2004 r. Metro Warszawskie otrzyma\u0142o, na podstawie wyst\u0105pienia z dnia 4 grudnia 2003 r., \u015bwiadectwo bezpiecze\u0144stwa dla przewo\u017anika kolejowego. Wspomniane \u015bwiadectwa zosta\u0142y wydane Metru Warszawskiemu z terminem wa\u017cno\u015bci do dnia 28 lutego 2005 r. W zwi\u0105zku z tym, Metro wyst\u0105pi\u0142o w dniu 25 stycznia 2005 r. do UTK o przed\u0142u\u017cenie wa\u017cno\u015bci \u015bwiadectw. Nowe \u015bwiadectwa bezpiecze\u0144stwa zosta\u0142y wydane dopiero z dniem 20 czerwca 2005 r.
W ocenie NIK przyczyna braku \u015bwiadectw bezpiecze\u0144stwa tkwi\u0142a w g\u0142ównej mierze, w przed\u0142u\u017caj\u0105cym si\u0119 nadmiernie za\u0142atwianiu spraw przez Urz\u0105d Transportu Kolejowego.
Izba pozytywnie ocenia, pod wzgl\u0119dem rzetelno\u015bci, przewo\u017aników w zakresie dba\u0142o\u015bci o zapewnienie pasa\u017cerom komunikacji miejskiej punktualno\u015bci i niezawodno\u015bci kursowania tej komunikacji.
W skontrolowanych przedsi\u0119biorstwach komunikacyjnych wska\u017anik punktualno\u015bci wynosi\u0142 od 85% (Miejskie Zak\u0142ady Autobusowe Sp. z o.o. w Warszawie) do 100% (Metro Warszawskie sp. z o.o.). Wska\u017anik niezawodno\u015bci tylko w przypadku jednego przewo\u017anika (Miejskie Przedsi\u0119biorstwo Komunikacyjne sp. z o.o. w \u0141odzi) wynosi\u0142 97,2%, u pozosta\u0142ych przewo\u017aników mie\u015bci\u0142 si\u0119 w przedziale 99,3% – 100%.
NIK pozytywnie ocenia, pod wzgl\u0119dem rzetelno\u015bci, przewo\u017aników równie\u017c w zakresie wywi\u0105zywania si\u0119 z obowi\u0105zku, okre\u015blonego w art. 2 i art. 11 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe, podawania do publicznej wiadomo\u015bci na wszystkich dworcach i przystankach rozk\u0142adów jazdy i ich okresowej aktualizacji oraz podawania do publicznej wiadomo\u015bci stosowanych taryf i cenników. Ma\u0142o istotne nieprawid\u0142owo\u015bci w tym zakresie ustalono jedynie w 4 miastach.
Kontrola nie ujawni\u0142a istotnych nieprawid\u0142owo\u015bci w zakresie rozpatrywania skarg zg\u0142aszanych przez pasa\u017cerów komunikacji miejskiej.
Zmiany w organizacji funkcjonowania komunikacji miejskiej by\u0142y we wszystkich miastach, w których przeprowadzono kontrol\u0119, poprzedzane konsultacjami, w mniejszym lub wi\u0119kszym zakresie, z u\u017cytkownikami tej komunikacji.
Ustalenia kontroli wskazuj\u0105, \u017ce we wszystkich miastach, w których przeprowadzono kontrol\u0119, przewozy pasa\u017cerów \u015brodkami komunikacji miejskiej w okresie obj\u0119tym kontrol\u0105 mia\u0142y tendencj\u0119 malej\u0105c\u0105 (z wyj\u0105tkiem przewozów realizowanych przez Metro Warszawskie sp. z o.o.). Jedn\u0105 z przyczyn odchodzenia podró\u017cnych od komunikacji miejskiej jest stan techniczny i estetyczny maj\u0105cych przeci\u0119tnie ok. 10 lat autobusów i ok. 25 lat tramwajów, a wymiana taboru nast\u0119puje w tempie nie gwarantuj\u0105cym skrócenia \u015bredniego wieku taboru.
Wprawdzie tylko 8% obj\u0119tych kontrol\u0105 przewo\u017aników dokona\u0142o zakupu nowego taboru przed 2000 r., lecz zakupy dokonane po tym terminie te\u017c nie spowodowa\u0142y znacz\u0105cego odnowienia taboru. Zakupione nowe autobusy tylko u 3 przewo\u017aników spowodowa\u0142y licz\u0105c\u0105 si\u0119 odnow\u0119 taboru, stanowi\u0142y bowiem równowarto\u015b\u0107 36% (2000 r. – Rejonowe Przedsi\u0119biorstwo Komunikacji Miejskiej sp. z o.o. w Bochni), 14,5% (2004 r. – Szczeci\u0144sko-Polickie Przedsi\u0119biorstwo Komunikacyjne sp. z o.o.) i 9,8% (2001 r. – Tramwaje Warszawskie) inwentarzowego stanu taboru. U pozosta\u0142ych przewo\u017aników zakupiony tabor stanowi\u0142 jedynie od 1,2% (2005 r. – Miejskie Zak\u0142ady Autobusowe w Warszawie) do 8% (2003 r. – Miejskie Przedsi\u0119biorstwo Komunikacyjne sp. z o.o. w Gnie\u017anie).
Izba pozytywnie, pod wzgl\u0119dem legalno\u015bci, ocenia wi\u0119kszo\u015b\u0107 skontrolowanych przewo\u017aników w zakresie dokonywanych zakupów taboru dla potrzeb komunikacji miejskiej. Dokonywane one by\u0142y w okresie obj\u0119tym kontrol\u0105 na zasadach okre\u015blonych przepisami ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówie\u0144 publicznych. Kontrola ujawni\u0142a nieprawid\u0142owo\u015bci w zakresie przestrzegania przepisów tej ustawy tylko w jednym przypadku.
W trakcie prowadzonego przez Miejskie Zak\u0142ady Komunikacyjne w Bydgoszczy post\u0119powania o udzielenie zamówienia publicznego w trybie przetargu nieograniczonego na zakup 23 autobusów nast\u0105pi\u0142o naruszenie przepisów art. 41 pkt. 2 (niew\u0142a\u015bciwe nazewnictwo trybu na og\u0142oszeniu wywieszonym w siedzibie Spó\u0142ki), art. 86 ust. 3 (podanie niepe\u0142nej kwoty przeznaczonej na realizacj\u0119 zamówienia), art. 89 ust. 1 (nie zasadne odrzucenie jednej z ofert) ustawy Prawo zamówie\u0144 publicznych.
Przewo\u017anicy nie posiadaj\u0105c wystarczaj\u0105cych \u015brodków na zakup nowego taboru kupowali tabor nie nowy, ju\u017c kilka lat eksploatowany, ale znajduj\u0105cy si\u0119 w stanie technicznym lepszym ni\u017c posiadany przez kupuj\u0105cego. Uczyni\u0142a tak 1\/3 przewo\u017aników.
Z ustale\u0144 kontroli wynika, i\u017c 80% skontrolowanych przewo\u017aników planowa\u0142o zakup nowego taboru. Z tego u po\u0142owy trwa\u0142o przygotowanie do podpisania stosownych umów, lub trwa\u0142o post\u0119powanie o udzielenie zamówienia publicznego. Zarz\u0105dy po\u0142owy miast, w których przeprowadzono kontrol\u0119, planowa\u0142y przedsi\u0119wzi\u0119cia maj\u0105ce na celu rozwój komunikacji miejskiej, w szczególno\u015bci budow\u0119 nowych linii tramwajowych (Warszawa, \u0141ód\u017a) oraz uruchomienie nowych linii autobusowych.
Wykorzystanie \u015brodków publicznych w komunikacji miejskiej
We wszystkich miastach, w których przeprowadzono kontrole, funkcjonowanie komunikacji miejskiej by\u0142o dofinansowywane ze \u015brodków bud\u017cetów gmin. Dofinansowanie to wynios\u0142o ogó\u0142em 1247 mln z\u0142 w 2004 r. oraz zosta\u0142o zaplanowane w kwocie 1371 mln z\u0142 na 2005 r. W poszczególnych miastach dofinansowanie to stanowi\u0142o w 2004 r. od 64,8% (w Warszawie) do 15,1% (w Rzeszowie) ca\u0142kowitych kosztów funkcjonowania tej komunikacji.
Wydatkowanie tak znacznych \u015brodków publicznych na komunikacj\u0119 miejsk\u0105 nie by\u0142o, w ocenie NIK, rzetelnie nadzorowane przez w\u0142adze samorz\u0105dowe. W po\u0142owie miast (8) ich w\u0142adze nie analizowa\u0142y efektywno\u015bci wykorzystania \u015brodków przeznaczanych na funkcjonowanie komunikacji miejskiej oraz nie ocenia\u0142y wp\u0142ywu istniej\u0105cych rozwi\u0105za\u0144 komunikacyjnych na efektywno\u015b\u0107 wykorzystania \u015brodków publicznych, a w kolejnych 2 miastach analizy takie prowadzono w ograniczonym zakresie. Dokonanie tego typu analiz pozwoli\u0142oby, w ocenie NIK, na rzeteln\u0105 ocen\u0119 efektywno\u015bci wykorzystania \u015brodków przeznaczonych na komunikacj\u0119 miejsk\u0105 i by\u0142oby spe\u0142nieniem wymaga\u0144 okre\u015blonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych54, wed\u0142ug których wydatkowanie \u015brodków winno by\u0107 dokonywane w sposób oszcz\u0119dny, z zachowaniem zasady uzyskiwania najlepszych efektów z danych nak\u0142adów.
W Szczecinie Zarz\u0105d Dróg i Transportu Miejskiego, mimo i\u017c by\u0142 organizatorem komunikacji miejskiej, nie posiada\u0142 informacji o liczbie pasa\u017cerów korzystaj\u0105cych z okre\u015blonych rodzajów biletów. Nie prowadzi\u0142 ewidencji kosztów w uk\u0142adzie kalkulacyjnym i nie dysponowa\u0142 rachunkiem ekonomicznej efektywno\u015bci linii. Zarz\u0105d nie prowadzi\u0142 bada\u0144 ruchu na liniach komunikacyjnych oraz nie analizowa\u0142 potrzeb pasa\u017cerów dotycz\u0105cych funkcjonowania komunikacji miejskiej.
Zarz\u0105dy miast i ich organy stanowi\u0105ce, b\u0105d\u017a bezkrytycznie przyjmowa\u0142y i zatwierdza\u0142y ceny biletów komunikacji miejskiej w wysoko\u015bciach proponowanych przez przewo\u017aników, lub obarcza\u0142y przewo\u017aników skutkami prowadzonej przez siebie polityki socjalnej, polegaj\u0105cej na rozszerzaniu na kolejne grupy mieszka\u0144ców uprawnie\u0144 do biletów ulgowych lub bezp\u0142atnych przewozów. G\u0142ównie skutkiem takiej polityki w 2004 r. spo\u015bród przewo\u017aników funkcjonuj\u0105cych w formie spó\u0142ek komunalnych 10 55 ponios\u0142o na swej dzia\u0142alno\u015bci straty finansowe. W spó\u0142kach tych rentowno\u015b\u0107 sprzeda\u017cy netto wynios\u0142a od -24,9% (Szczeci\u0144skie Przedsi\u0119biorstwo Autobusowe „D\u0105bie’) do -1,5% (Rejonowe Przedsi\u0119biorstwo Komunikacji Miejskiej w Bochni). Rentowno\u015b\u0107 11 spó\u0142ek56, które nie mia\u0142y strat wynios\u0142a od 0,02% (Tyskie Linie Trolejbusowe) do 3,03% (Metro Warszawskie). Takie efekty gospodarcze spó\u0142ek komunalnych nie stwarza\u0142y im warunków niezb\u0119dnych do dokonywania koniecznej wymiany taboru.
W\u0142adze miast (poni\u017cej wymienionych) b\u0105d\u017a nie wyp\u0142aca\u0142y terminowo przewo\u017anikom ich nale\u017cno\u015bci b\u0105d\u017a wymusza\u0142y na spó\u0142kach, których by\u0142y jedynymi w\u0142a\u015bcicielami, przyj\u0119cie w zawieranych umowach stawek op\u0142at za wykonanie 1 wozokilometra w wysoko\u015bci niepokrywaj\u0105cej kosztów przewozu.
Na koniec 2004 roku zobowi\u0105zania Urz\u0119du Miasta Bia\u0142ystok wobec przewo\u017aników wynosi\u0142y 9,1 mln z\u0142 (za 2004 r.), za\u015b na koniec I pó\u0142rocza 2005 roku 5,6 mln z\u0142 (za 2005 r.). W umowach nie okre\u015blono sankcji za nieterminowe regulowanie zobowi\u0105za\u0144 i Urz\u0105d nie p\u0142aci\u0142 przewo\u017anikom odsetek za zw\u0142ok\u0119, a wyliczona w trakcie kontroli warto\u015b\u0107 odsetek ustawowych z tego tytu\u0142u za 2004 r. i 8 miesi\u0119cy 2005 r. wynios\u0142a \u0142\u0105cznie 163 tys. z\u0142. Komunalne Przedsi\u0119biorstwo Komunikacyjne sp. z o.o. w Bia\u0142ymstoku ponios\u0142o w latach 2003-2005 straty na dzia\u0142alno\u015bci komunikacyjnej odpowiednio: 600,8 tys. z\u0142, 605,2 tys. z\u0142 i 474 tys. z\u0142, gdy\u017c uzyskiwane stawki za wozokilometr autobusów dwucz\u0142onowych (którymi realizowano od 43,6% do 44,5% us\u0142ug) by\u0142y ni\u017csze od rzeczywistego kosztu wozokilometra odpowiednio o: 0,76 z\u0142, 0,45 z\u0142 i 0,42 z\u0142.
W Warszawie, wysoko\u015b\u0107 stawek za wozokm by\u0142a ustalana w drodze negocjacji pomi\u0119dzy Miejskimi Zak\u0142adami Autobusowymi sp. z o.o. i Zarz\u0105dem Transportu Miejskiego wielokrotnie (najcz\u0119\u015bciej w okresach miesi\u0119cznych). Stawki te ustalano w wysoko\u015bciach ni\u017cszych od proponowanych przez Zarz\u0105d Spó\u0142ki, który swoje propozycje uzasadnia\u0142 ponoszonymi kosztami us\u0142ug. W konsekwencji ustalona stawka za wozokm by\u0142a \u015brednio w 2003 r. o 23 gr. ni\u017csza od kosztu uzyskania tego przychodu, a w 2004 r. o 20 gr. pomimo, i\u017c Spó\u0142ka w 2004 r., w porównaniu do roku poprzedniego, osi\u0105gn\u0119\u0142a spadek kosztu 1 wozokm o 16 gr. przy wzro\u015bcie ceny oleju nap\u0119dowego o 55%. Nieprowadzenie przez w\u0142adze, wcze\u015bniej wymienionych 8 miast, analiz efektywno\u015bci wydatkowania \u015brodków na komunikacj\u0119 miejska prowadzi\u0142o do ponoszenia nieuzasadnionych wydatków na t\u0119 komunikacj\u0119, a przewo\u017anikom pozwala\u0142o na uzyskiwanie nienale\u017cnych przychodów, na co wskazuj\u0105 poni\u017csze przyk\u0142ady.
Miejski Zarz\u0105d Komunikacji w Tychach, zak\u0142ad bud\u017cetowy, organizator i regulator komunikacji miejskiej, bezzasadnie finansowa\u0142 koszty funkcjonowania tej komunikacji równie\u017c na terenie 13 s\u0105siednich gmin. Niepokryte przez te gminy koszty zrealizowanych na ich terenie us\u0142ug komunikacyjnych zosta\u0142y sfinansowane ze \u015brodków bud\u017cetowych miasta Tychy (tj. dotacji i przychodów w\u0142asnych MZK) w kwocie ogó\u0142em 15,4 min z\u0142 za 2004 r. oraz I pó\u0142rocze 2005 r. Stanowi\u0142o to w 2004 r. równowarto\u015b\u0107 97,1% kwoty dotacji przekazanej w MZK ze \u015brodków bud\u017cetu miasta Tychy na sfinansowanie kosztów przewozów w komunikacji miejskiej, a w I pó\u0142roczu 2005 r. równowarto\u015b\u0107 89,7% dotacji. W sk\u0142adanych zarz\u0105dowi miasta sprawozdaniach finansowych z wykonania bud\u017cetu MZK przedstawia\u0142 niezgodne ze stanem faktycznym informacje o pracy przewozowej wykonanej na terenie poszczególnych gmin, a tak\u017ce \u017aród\u0142ach sfinansowania kosztów tych przewozów.
W latach 2003-2004 przewo\u017anicy komunikacji miejskiej w Bydgoszczy, realizuj\u0105cy przewozy na podstawie umów z Zarz\u0105dem Dróg Miejskich i Komunikacji Publicznej, wykona\u0142y prac\u0119 przewozow\u0105 mniejsz\u0105 o 772120 wozokilometrów od prognozowanej, b\u0119d\u0105cej podstaw\u0105 naliczenia dotacji przekazanej z bud\u017cetu miasta dla ZDMiKP. Ró\u017cnica mi\u0119dzy dotacj\u0105 przekazan\u0105, a nale\u017cn\u0105 za ilo\u015b\u0107 wykonanych wozokilometrów wynosi\u0142a 1.215 tys. z\u0142. Dopiero w trakcie kontroli NIK podj\u0119to czynno\u015bci zmierzaj\u0105ce do
zwrotu kwoty nienale\u017cnie pobranej dotacji.
NIK ocenia negatywnie, pod wzgl\u0119dem gospodarno\u015bci i rzetelno\u015bci organizatorów komunikacji miejskiej i przewo\u017aników komunalnych (poni\u017cej opisanych), którzy nie przejawiali nale\u017cytej dba\u0142o\u015bci o pozyskiwanie wp\u0142ywów za realizowane us\u0142ugi przewozowe:
Strata bilansowa Miejskiego Zak\u0142adu Komunikacyjnego sp. z o.o.
w Starachowicach netto za 2004 r. wynios\u0142a 491,8 tys. z\u0142. Jednocze\u015bnie z kwoty144,3 tys. z\u0142 op\u0142at dodatkowych nale\u017cnych od pasa\u017cerów za jazd\u0119 bez biletów do MZK wp\u0142yn\u0119\u0142o tylko ok. 9%. W stosunku do pozosta\u0142ej kwoty 131.469,30 z\u0142 dzia\u0142ania windykacyjne MZK ograniczy\u0142y si\u0119 jedynie do wystawienia wezwa\u0144 bez dalszego dochodzenia nale\u017cno\u015bci. Ponadto kwota nale\u017cno\u015bci za jazd\u0119 bez biletu nie zosta\u0142a uj\u0119ta w ewidencji ksi\u0119gowej Spó\u0142ki,
pomimo obowi\u0105zku wynikaj\u0105cego z art. 6 ust. 1 i art. 24 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 wrze\u015bnia 1994 r. o rachunkowo\u015bci. Zarz\u0105d Dróg i Komunikacji w Wa\u0142brzychu, jednostka bud\u017cetowa zajmuj\u0105ca si\u0119 m.in. organizacj\u0105 komunikacji miejskiej, bezpodstawnie nie ujmowa\u0142
w ewidencji ksi\u0119gowej nale\u017cno\u015bci z tytu\u0142u niezap\u0142aconych op\u0142at dodatkowych (za jazd\u0119 bez biletu), które na koniec czerwca 2005 r. wynosi\u0142y 7,7 mln z\u0142. Efektywno\u015b\u0107 windykacji tych nale\u017cno\u015bci wynosi\u0142a ok. 5%, co doprowadzi\u0142o, w okresie od 1 stycznia 2000 r. do 30 czerwca 2005 r., do przedawnienia na kwot\u0119 ponad 6 mln z\u0142.
NIK pozytywnie ocenia, pod wzgl\u0119dem gospodarno\u015bci, prowadzenie przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 przewo\u017aników komunalnych dodatkowo dzia\u0142alno\u015bci innej ni\u017c przewozy regularne w komunikacji miejskiej. Dzia\u0142alno\u015bci takiej nie prowadzi\u0142o tylko 3 przewo\u017aników, tj. 12,5%. Przynosi\u0142a ona przewo\u017anikom zyski, które s\u0142u\u017cy\u0142y obni\u017caniu strat powstaj\u0105cych na przewozach komunikacji miejskiej.
Przewozy wykonywane przez Tramwaje Warszawskie sp. z o.o. na zlecenie Zarz\u0105du Transportu Miejskiego przynosi\u0142y Spó\u0142ce deficyt: 5,1 mln z\u0142 w 2003 r., 11,1 mln z\u0142 w 2004 r. i 6,5 mln z\u0142 po 3 kw. 2005 r. Deficyt ten kompensowany by\u0142 zyskami ze sprzeda\u017cy us\u0142ug pozaprzewozowych, takich jak: udost\u0119pnianie powierzchni pod ekspozycj\u0119 reklam, zlecane przez PZU naprawy po kolizjach i wypadkach, wynajem i dzier\u017cawy, sprzeda\u017c materia\u0142ów odzyskiwanych w trakcie prac remontowych wagonów tramwajowych oraz infrastruktury. W efekcie na ca\u0142ej dzia\u0142alno\u015bci Spó\u0142ka uzyska\u0142a w 2003 r. strat\u0119 netto 5 mln z\u0142, w 2004 roku zysk netto 2 mln z\u0142, a za 3 kw. 2005 r. strat\u0119 netto 5,1 mln z\u0142.
Straty Komunalnego Przedsi\u0119biorstwa Komunikacji Miejskiej sp. z o.o. w Bia\u0142ymstoku na dzia\u0142alno\u015bci przewozowej w latach 2003-2004 zosta\u0142a pokryta zyskami z dzia\u0142alno\u015bci pozaprzewozowej w wysoko\u015bci odpowiednio 502,5 tys. z\u0142 i 968,5 tys. z\u0142, w wyniku czego osi\u0105gni\u0119to dodatni wynik finansowy netto odpowiednio: 326,0 tys. z\u0142 i 152,3 tys. z\u0142.
NIK pozytywnie ocenia, pod wzgl\u0119dem legalno\u015bci wi\u0119kszo\u015b\u0107 skontrolowanych przewo\u017aników komunikacji miejskiej (23) w zakresie przestrzegania przepisów art. 1 ust. 5 rozporz\u0105dzenia Rady (EWG) Nr 1893\/91 z dnia 20 czerwca 1991 roku zmieniaj\u0105cego rozporz\u0105dzenie (EWG) nr 1191\/69 z dnia 26 czerwca 1969 r. w sprawie dzia\u0142ania Pa\u0144stw Cz\u0142onkowskich dotycz\u0105cego zobowi\u0105za\u0144 zwi\u0105zanych z poj\u0119ciem us\u0142ugi publicznej w transporcie kolejowym, drogowym i w \u017cegludze \u015bródl\u0105dowej, nakazuj\u0105ce prowadzenie odr\u0119bnego rozliczania prowadzonej dzia\u0142alno\u015bci w dziedzinie \u015bwiadczenia us\u0142ug publicznych oraz innej dzia\u0142alno\u015bci, w celu ustalenia rzeczywistych kosztów us\u0142ug komunikacyjnych. Tylko w Komunalnym Przedsi\u0119biorstwie Komunikacji Miejskiej sp. z o.o. w Bia\u0142ymstoku nie prowadzono wyodr\u0119bnionego rozliczenia ksi\u0119gowego dotycz\u0105cego us\u0142ug komunikacji miejskiej.
W KPKM w Bia\u0142ymstoku do kosztów us\u0142ug komunikacji miejskiej w\u0142\u0105czono tak\u017ce koszty niedotycz\u0105ce tych us\u0142ug powoduj\u0105c ich zawy\u017cenie o 1,3% (391 tys. z\u0142) w 2003 r., 3,8% (1.227 tys. z\u0142) w 2004 r. oraz 3,4% (582 tys. z\u0142) w I pó\u0142roczu 2005 r. Te zawy\u017cone koszty stanowi\u0142y podstaw\u0119 ustalania stawki nale\u017cnej za wykonanie 1 wozokm pracy przewozowej.
Inne ustalenia kontroli
Spó\u0142ki komunalne wykonuj\u0105ce przewozy autobusowe w komunikacji miejskiej na terenie Szczecina zatrudnia\u0142y do prowadzenia tych autobusów kierowców b\u0119d\u0105cych pracownikami spó\u0142ki, kierowców prowadz\u0105cych indywidualn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105 (jako kierowcy) oraz podmioty gospodarcze \u015bwiadcz\u0105ce us\u0142ugi polegaj\u0105ce na kierowaniu autobusem przez zatrudnianych w tych podmiotach kierowców. Tego rodzaju praktyki NIK ocenia negatywnie, pod wzgl\u0119dem rzetelno\u015bci, bowiem powierzanie kierowania autobusem przez kierowców nie b\u0119d\u0105cych pracownikami przewo\u017anika pozbawia\u0142o go nadzoru nad bezpiecze\u0144stwem wykonywanych przewozów. W szczególno\u015bci wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z przekraczaniem dozwolonego czasu pracy kierowców, który, wg art. 11 i 13 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców, nie mo\u017ce przekracza\u0107 8 godzin na dob\u0119 i przeci\u0119tnie 40 godzin w przeci\u0119tnie pi\u0119ciodniowym tygodniu pracy, w przyj\u0119tym 4 miesi\u0119cznym okresie rozliczeniowym. W roku kalendarzowym kierowca mo\u017ce przepracowa\u0107 maksymalnie 260 godzin nadliczbowych (art. 20 ustawy o czasie pracy kierowców).
Szczeci\u0144skie Przedsi\u0119biorstwo Autobusowe „D\u0105bie’ sp. z o.o. powierza\u0142o kierowanie autobusami pracownikom zatrudnionym na podstawie stosunku pracy (154 osób), 18 osobom prowadz\u0105cym indywidualn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105 oraz 2 podmiotom \u015bwiadcz\u0105cym na rzecz Spó\u0142ki us\u0142ugi kierowania autobusem. Cze\u015b\u0107 kierowców b\u0119d\u0105cych pracownikami Spó\u0142ki po pracy w Spó\u0142ce, w tym samym dniu, dodatkowo kierowa\u0142o autobusami w ramach prowadzonej dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej lub jako pracownicy podmiotów gospodarczych wykonuj\u0105cych zlecenia na rzecz Spó\u0142ki. I tak np. jeden z ww. podmiotów w pa\u017adzierniku 2004 r. i maju 2005 r. zatrudnia\u0142 115 kierowców etatowych Spó\u0142ki, z których odpowiednio 14 i 10 kierowców je\u017adzi\u0142o w tych miesi\u0105cach poza etatem ponad 100 godzin. W tym trzech z nich w maju 2005 r. przepracowa\u0142o od 278 do 223 godzin \u0142\u0105cznie. W maju 2004 r. jeden z kierowców przepracowa\u0142 \u0142\u0105cznie 225 godzin (w tym 152 godziny w ramach etatu w Spó\u0142ce), a w maju 2005 r. jeden z kierowców prowadzi\u0142 autobus \u0142\u0105cznie przez 250 godzin (w tym w ramach etatu 160 godzin). Równie\u017c kierowcy prowadz\u0105cy dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105 prowadzili autobusy Spó\u0142ki przez ponad 200 godzin miesi\u0119cznie, w tym jeden z nich w lipcu 2004 r. przepracowa\u0142 265 godzin.
Ustawa o czasie pracy kierowców nie reguluje \u0142\u0105cznego czasu kierowcy zatrudnionego przez wi\u0119cej ni\u017c jednego pracodawc\u0119 i w innej formie ni\u017c umowa o prac\u0119. Kierowanie autobusami przez kierowców innych ni\u017c kierowcy zatrudnieni przez przewo\u017anika na podstawie umowy o prac\u0119, utrudnia\u0142o lub uniemo\u017cliwia\u0142o przewo\u017anikowi zapewnienie prowadzenia autobusów przez kierowców o w\u0142a\u015bciwych kwalifikacjach.
W czerwcu 2005 r. jedynym dowodem posiadania wymaganych bada\u0144 lekarskich i psychologicznych oraz uko\u0144czenia kursu dokszta\u0142caj\u0105cego kierowców przez 33 kierowców, skierowanych przez zewn\u0119trznych przedsi\u0119biorców do wykonania us\u0142ugi prowadzenia autobusów Szczeci\u0144skiego Przedsi\u0119biorstwa Autobusowego „Klonowica’ sp. z o.o., by\u0142o wystawione przez przedsi\u0119biorc\u0119 za\u015bwiadczenie o spe\u0142nianiu przez kierowc\u0119 tych wymaga\u0144. Natomiast 5 osób, wykonuj\u0105cych jako samodzielni przedsi\u0119biorcy us\u0142ugi prowadzenia autobusu Spó\u0142ki, fakt posiadania aktualnych bada\u0144 kontrolnych lub uko\u0144czenia kursu dokszta\u0142caj\u0105cego dokumentowa\u0142o jedynie w\u0142asnym o\u015bwiadczeniem.
Zdaniem NIK, istniej\u0105ca sytuacja, w której przewo\u017anik komunalny powierza bezpiecze\u0144stwo pasa\u017cerów kierowcom, których kwalifikacji i predyspozycji psychofizycznych nie mo\u017ce kontrolowa\u0107 nie sprzyja zachowaniu pe\u0142nego bezpiecze\u0144stwa pasa\u017cerów komunikacji miejskiej. Zw\u0142aszcza, \u017ce w umowach zawieranych przez przewo\u017aników komunalnych z kierowcami, nie b\u0119d\u0105cymi pracownikami spó\u0142ek komunalnych, nie by\u0142y okre\u015blane obowi\u0105zki kierowców wobec pasa\u017cerów.
Zatrudnieni przez Szczeci\u0144skie Przedsi\u0119biorstwo Autobusowe „D\u0105bie’ Sp. z o.o. kierowcy autobusów potwierdzali pisemnie przyj\u0119cie do stosowania podstawowych obowi\u0105zków i warunków prawid\u0142owego zachowania kierowców w tym m.in. standardów wykonywania us\u0142ug przewozów pasa\u017cerów. Natomiast osobom prowadz\u0105cym indywidualn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105 (\u015bwiadcz\u0105cym na rzecz Spó\u0142ki us\u0142ugi kierowania autobusami) nie okre\u015blono obowi\u0105zków wynikaj\u0105cych z konieczno\u015bci przestrzegania praw pasa\u017cerów. Kierowcy ci byli zobowi\u0105zani do nale\u017cytej staranno\u015bci i dba\u0142o\u015bci o autobus Spó\u0142ki.
Kontrola przeprowadzona w Wa\u0142brzychu ujawni\u0142a w funkcjonowaniu komunikacji miejskiej problemy wynikaj\u0105ce z istnienia nieuczciwej konkurencji. Na terenie Wa\u0142brzycha przewozy komunikacji miejskiej by\u0142y realizowane przez 10 podmiotów gospodarczych, z tym \u017ce na zlecenie gminy przez spó\u0142k\u0119 komunaln\u0105 i 1 przewo\u017anika prywatnego. W badanym okresie, 39%-45% linii komunikacyjnych by\u0142o obs\u0142ugiwanych równocze\u015bnie przez 2 przewo\u017aników. Przedsi\u0119biorcy nie dzia\u0142aj\u0105cy na zlecenie gminy funkcjonowali samodzielnie na podstawie posiadanych zezwole\u014461 na wykonywanie przewozów regularnych na liniach komunikacyjnych w komunikacji miejskiej. Ponadto przewozy wykonywali przewo\u017anicy nie posiadaj\u0105cy wspomnianych zezwole\u0144.
Przeprowadzona na zlecenie NIK w listopadzie 2005 r. przez Komend\u0119 Powiatow\u0105 Policji Wa\u0142brzychu kontrola autobusów realizuj\u0105cych przewozy komunikacji miejskiej, a stanowi\u0105cych w\u0142asno\u015b\u0107 przewo\u017aników nie komunalnych ujawni\u0142a, \u017ce spo\u015bród skontrolowanych 10 pojazdów w 4 przypadkach (40%) kierowcy tych pojazdów nie posiadali wymaganych przepisami ustawy o transporcie drogowym licencji i zezwole\u0144 na powadzenie dzia\u0142alno\u015bci w zakresie transportu zbiorowego osób. Poza tym we wszystkich
10 przypadkach funkcjonariusze Policji stwierdzili inne nieprawid\u0142owo\u015bci polegaj\u0105ce m.in. na nieposiadaniu przez kierowców \u015bwiadectwa kwalifikacji (8 przypadków), niezgodno\u015bci liczby miejsc zamontowanych w poje\u017adzie z wpisem w dowodzie rejestracyjnym (2), wyst\u0119powaniu usterek technicznych w poje\u017adzie (1) oraz braku kas fiskalnych (6).
Zlecona przez NIK kontrola Pa\u0144stwowej Inspekcji Pracy Oddzia\u0142u w Wa\u0142brzychu u 9 przedsi\u0119biorców \u015bwiadcz\u0105cych us\u0142ugi w zakresie regularnych przewozów osób w krajowym transporcie drogowym potwierdzi\u0142y wyst\u0119powania elementów nieuczciwej konkurencji mi\u0119dzy tymi podmiotami. Nale\u017ca\u0142y do nich m.in. dopuszczanie do pracy kierowców bez uprzedniego poddania ich badaniom lekarskim potwierdzaj\u0105cym brak
przeciwwskaza\u0144 zdrowotnych do pracy, dopuszczanie do pracy kierowców bez uprzedniego poddania szkoleniu wst\u0119pnemu z zakresu BHP, obni\u017canie wynagrodzenia za prac\u0119, brak potwierdzenia na pi\u015bmie warunków umowy o prac\u0119 oraz niepr o wadzenie lub nierzetelne prowadzenie ewidencji czasu pracy kierowców.
Wg informacji Urz\u0119du Skarbowego w Wa\u0142brzychu w trakcie przeprowadzonych w I pó\u0142roczu 2005 r. kontroli podatkowych w 7 podmiotach realizuj\u0105cych przewozy w komunikacji miejskiej u wszystkich przewo\u017aników stwierdzono nieprawid\u0142owo\u015bci. Jeden przedsi\u0119biorca wykonywa\u0142 us\u0142ugi nielegalnie, a wszystkie skontrolowane podmioty nie posiada\u0142y kas rejestruj\u0105cych przy jednoczesnym stosowaniu op\u0142at za przejazd w kwotach ni\u017cszych ni\u017c ceny ustalone przez Rad\u0119 Miejsk\u0105 Wa\u0142brzycha. Stanowi\u0142o to podstaw\u0119 do wszcz\u0119cia post\u0119powa\u0144 karno skarbowych o przest\u0119pstwo skarbowe (nieprowadzenie ksi\u0105g – ewidencji – przy u\u017cyciu kasy rejestruj\u0105cej). Funkcjonowanie na rynku przewozów komunikacji miejskiej przewo\u017aników nielegalnych, nieposiadaj\u0105cych licencji i zezwole\u0144 wymaganych ustaw\u0105 o transporcie drogowym wp\u0142ywa\u0142o, w ocenie NIK, niekorzystnie na jako\u015b\u0107 bezpiecze\u0144stwo przewozów publicznych, a nieuczciwa konkurencja ze strony podmiotów realizuj\u0105cymi przewozy bez wymaganych kas fiskalnych równie\u017c
ogranicza\u0142a wp\u0142ywy gminy Wa\u0142brzych z prowadzenia tej komunikacji.
Urz\u0105d Miejski w Wa\u0142brzychu oraz podlegle mu jednostki podejmowa\u0142y dzia\u0142ania w celu zwalczenia opisywanych zjawisk kieruj\u0105c pisma, monity i informacje do Policji i Inspekcji Transportu Drogowego – co nie przynios\u0142o jednak oczekiwanych skutków w postaci nasilenia dzia\u0142a\u0144 kontrolnych tych podmiotów. Nale\u017cy zwróci\u0107 uwag\u0119, i\u017c pracownicy Urz\u0119du Miejskiego, w my\u015bl przepisów art. 89 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, nie byli w okresie obj\u0119tym kontrol\u0105 podmiotami uprawnionymi do przeprowadzania kontroli i karania wykonuj\u0105cych nielegalnie us\u0142ugi w zakresie komunikacji miejskiej.
Urz\u0105d Miejski w Bia\u0142ymstoku swe zaleg\u0142e zobowi\u0105zania wobec przewo\u017aników komunikacji miejskiej realizowa\u0142 za po\u015brednictwem Banku Kommunalkredit Austria A.G. Koszty tego po\u015brednictwa wynios\u0142y do czasu zako\u0144czenia kontroli 1.367.370 z\u0142, a pozosta\u0142o jeszcze 549.626 z\u0142 do zap\u0142aty w okresie do ko\u0144ca 2007 r.
Komunalne Przedsi\u0119biorstwo Komunikacyjne Sp. z o.o. w Bia\u0142ymstoku nie wyst\u0105pi\u0142o w latach 2004 – 2005 o zap\u0142at\u0119 kwoty 68.569 z\u0142 nale\u017cnych odsetek z tytu\u0142u nieterminowego regulowania nale\u017cno\u015bci przez wierzycieli. Jednocze\u015bnie Spó\u0142ka zap\u0142aci\u0142a podatek od czynno\u015bci cywilnoprawnych w kwocie 61.500 z\u0142, z tytu\u0142u zawarcia umowy z Bankiem Kommunalkredit Austria -po\u015brednicz\u0105cym w sp\u0142acie przez Urz\u0105d Miejski zaleg\u0142ych nale\u017cno\u015bci za us\u0142ugi przewozowe.
Komunalne Przedsi\u0119biorstwo Komunikacji Miejskiej Sp. z o.o. w Bia\u0142ymstoku nie wyst\u0105pi\u0142o o zap\u0142at\u0119 nale\u017cnych odsetek w kwocie 68.665 z\u0142, oraz zap\u0142aci\u0142o 70.000 z\u0142 podatku (z takiego samego powodu jak poprzednio wymieniona spó\u0142ka).
Równie\u017c Komunalny Zak\u0142ad Komunikacyjny Sp. z o.o. w Bia\u0142ymstoku, z powodów takich, jak i powy\u017cej wymienione spó\u0142ki, zap\u0142aci\u0142 podatek w kwocie 13.450 z\u0142 i nie pobra\u0142 25.936 z\u0142 odsetek.
Kontrolerzy zatrudnieni przez Miejskie Przedsi\u0119biorstwo Komunikacyjne w Lublinie na\u0142o\u017cyli w okresie od sierpnia 2003 r. do listopada 2005 r. na pasa\u017cerów op\u0142aty dodatkowe, z tytu\u0142u przejazdu bez posiadania biletu, na kwot\u0119 7.217.577 z\u0142 – nieposiadaj\u0105c podstawy prawnej do takiego dzia\u0142ania. Zarz\u0105d MPK ustala\u0142 bowiem we wprowadzanych przez siebie taryfach cen i op\u0142at za przewozy równie\u017c wysoko\u015b\u0107 op\u0142at dodatkowych pobieranych w razie stwierdzenia braku odpowiedniego dokumentu przewozu – mimo i\u017c Rada Miasta Lublina nie okre\u015bli\u0142a uchwa\u0142\u0105 sposobu ustalania takich op\u0142at dodatkowych. Z na\u0142o\u017conych op\u0142at za przejazdy bezbiletowe wyegzekwowano, do kontroli NIK, kwot\u0119 1.117.406 z\u0142.
W Miejskim Zak\u0142adzie Komunikacyjnym Sp. z o.o. w Starachowicach nie egzekwowano kwoty 131.469 z\u0142 na\u0142o\u017conych na pasa\u017cerów op\u0142at z tytu\u0142u przejazdów bezbiletowych. Ponadto kwot na\u0142o\u017conych op\u0142at za przejazdy bezbiletowe (144.277 z\u0142) nie uj\u0119to w ewidencji ksi\u0119gowej.
Zarz\u0105d Dróg i Komunikacji w Wa\u0142brzychu nie zaewidencjonowa\u0142 w ksi\u0119gach rachunkowych kwoty 7.726.732 z\u0142 nale\u017cno\u015bci z tytu\u0142u op\u0142at dodatkowych na\u0142o\u017conych na pasa\u017cerów nieposiadaj\u0105cych dokumentów uprawniaj\u0105cych do przejazdu. Ponadto utraci\u0142 kwot\u0119 6.108.000 z\u0142 z tytu\u0142u na\u0142o\u017conych op\u0142at dodatkowych, w wyniku ich przedawnienia.
Kontrola NIK w Miejskim Przedsi\u0119biorstwie Komunikacyjnym Sp. z o.o. w Wa\u0142brzychu spowodowa\u0142a, \u017ce spó\u0142ka wystawi\u0142a wierzycielom faktury na kwot\u0119 871.574 z\u0142, z tytu\u0142u odsetek nale\u017cnych za nieterminowe sp\u0142aty nale\u017cno\u015bci. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","categories":[26],"tags":[167,137,336,415,238],"class_list":["post-12115","infobus","type-infobus","status-publish","hentry","category-przewoznicy","tag-autobus","tag-komunikacja-miejska","tag-kontrola","tag-nik","tag-tramwaj"],"acf":[],"yoast_head":"\n