Wykolejenie i wkolejenie tramwaju

Wykolejenie tramwaju następuje w wyniku trwałego utraty kontaktu kół i szyn. Zdarzenie to uniemożliwia prowadzenie ruchu, stąd istotnym jest, aby jego skutki zostały szybko usunięte. Wyróżnić można trzy podstawowe przyczyny wykolejeń:

Zdarzają się również wypadki, których przyczyna jest kombinacją kilku spośród wyżej wymienionych.

Na niewłaściwą geometrię toru mogą składać się: nadmierna szerokość toru, odmienna geometria szyn położonych w jednym łuku, uszkodzenie szyn i inne. Ciałami obcymi mogą być na przykład ziarna tłucznia zalegające zbyt wysoko lub zaklinowane w rowku szyny rowkowej. Uszkodzeniem mechanizmu biegowego, doprowadzającym do wykolejenia, może być przykładowo pęknięcie obręczy. Uderzenie innego pojazdu drogowego, np. ciężarówki na skrzyżowaniu, wyrzuca wagon tramwajowy z toru.

Tramwaj po wykolejeniu należy wstawić z powrotem na szyny. Służą do tego żurawie samojezdne. Tramwaj ma dużą masę i może być podnoszony jedynie w specjalnie przystosowanych punktach nadwozia. Utrudnia to jego ustawienie z powrotem na szynach. Samojezdny żuraw musi niejednokrotnie pokonać trudny teren, aby móc podjechać z odpowiedniej strony do wykolejonego pojazdu. Stąd też żurawie tramwajowe są krótkie celem uzyskania dobrej zwrotności. Jeśli wykolejony wagon jest sprawny, to może być holowany lub zepchnięty do zajezdni przez inny wagon lub inny skład poprzez połączenie sprzęgiem. Tramwaj może być również holowany do zajezdni za pomocą pojazdu drogowo-szynowego, np. Unimoga.

Dla eliminacji skutków wykolejeń niezbędne jest utrzymywanie pogotowia technicznego, gotowego do działania przez cały okres prowadzenia ruchu tramwajowego. W wypadku dużych miast, żurawie tramwajowe oraz pojazdy techniczne są rozmieszczane w różnych punktach miasta, tak aby było możliwe ich szybkie dotarcie na miejsce zdarzenia i przywrócenie ruchu.

Niejednokrotnie, w wypadku wykolejenia wózki tramwajów ulegają uszkodzeniom, np. urywają się silniki trakcyjne. Wagon musi być wówczas ustawiony na specjalnym wózku technologicznym. Operacja ta jest skomplikowana i czasochłonna. Dodatkowo, tramwaje podczas holowania na takim wózku są bardziej podatne na  wykolejenia.

Szczególnie trudne jest wkolejanie wieloczłonowych tramwajów niskopodłogowych. Pojazdy te są cięższe niż klasyczne wagony dwuwózkowe takie jak 105Na, stąd też wymagają żurawi o większym udźwigu. Dodatkowo, tylko jeden spośród czterech przegubów łączących człony tramwaju ma możliwość ruchu w płaszczyźnie pionowej. Tym samym, każde wykolejenie staje się dla służb technicznym trudnym wyzwaniem technicznym.

Zatrzymanie ruchu, wywołane wykolejeniem tramwaju, trwać może od kilkudziesięciu minut do kilku godzin.